ของสูตรเดิมยังเหมือนเดิมหรือไม่เมื่อผู้ผลิตลดเกรดวัตถุดิบ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ขนมชิ้นเดิม ซองขนาดเดิม ราคาเดิม แต่พอกัดเข้าไปกลับรู้สึกว่าเนื้อสัมผัสบางลง กลิ่นนมจางลง หรือความละมุนที่เคยมีกลายเป็นความมันติดลิ้น หลายคนมักคิดว่าตัวเองจำรสชาติผิดไปเอง ทั้งที่บางครั้งสิ่งที่เปลี่ยนไม่ใช่ความทรงจำ แต่คือสูตรหลังซอง

คนส่วนใหญ่คุ้นกับคำว่า shrinkflation การลดปริมาณสินค้าโดยราคาไม่ลดลง แต่ยังมีอีกวิธีที่แนบเนียนกว่า คือการปรับวัตถุดิบให้ต้นทุนต่ำลงโดยคงหน้าตา ขนาด และราคาขายไว้ใกล้เดิม ปรากฏการณ์นี้ถูกเรียกว่า skimpflation หรือการลดเกรดส่วนผสม

จุดที่ผู้บริโภคมักจับได้คือรสชาติ

สูตรอาหารไม่ได้มีแค่หน้าที่ทำให้อิ่ม ไขมันจากเนย โกโก้บัตเตอร์ หรือนม มีผลต่อกลิ่น การละลายในปาก ความกรอบ และความรู้สึกหลังกลืน เมื่อส่วนผสมเหล่านี้ถูกแทนที่ด้วยไขมันพืช น้ำมันปาล์ม มาร์การีน หรือส่วนผสมที่ช่วยสร้างเนื้อสัมผัส รสชาติอาจไม่เหมือนเดิมแม้สินค้ายังใช้ชื่อเดิม

ตัวอย่างที่คนซื้อควรสังเกตคือขนมเคลือบรสช็อกโกแลตที่ใช้ไขมันพืชแทนโกโก้บัตเตอร์ ผลิตภัณฑ์รสชีสที่มีไขมันพืชหรือผงปรุงรสเป็นองค์ประกอบหลัก หรือเบเกอรี่ที่เปลี่ยนจากเนยเป็นมาการีน การเปลี่ยนเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าอาหารผิดกฎหมาย และไม่ได้ทำให้สินค้ากลายเป็นอันตรายในทันที แต่เป็นเหตุผลพอให้ผู้ซื้อถามว่าคุณภาพยังสมกับราคาเดิมหรือไม่

คำว่า “สารเคมี” ไม่ใช่คำตัดสินคุณภาพ

การวิจารณ์สูตรอาหารมักเผลอเหมารวมว่าอะไรที่อ่านชื่อยากคืออันตราย หรือวัตถุดิบจากธรรมชาติย่อมดีกว่าเสมอ ความจริงไม่ตรงไปตรงมาขนาดนั้น น้ำมันพืชเองเป็นวัตถุดิบอาหาร ส่วนสารช่วยคงตัว สารทำให้ข้น หรืออิมัลซิไฟเออร์ก็มีหน้าที่ทำให้อาหารเนียน ไม่แยกชั้น และเก็บได้นานขึ้น

ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่การไล่ล่าคำว่า “สารเคมี” แต่คือ ความซื่อตรงของชื่อสินค้าและการสื่อสาร หากหน้าซองสร้างความคาดหวังเรื่องเนย ชีส หรือช็อกโกแลต แต่ส่วนประกอบหลักเปลี่ยนไปมาก ผู้บริโภคมีสิทธิ์เปรียบเทียบและตัดสินใจว่าจะยอมรับคุณภาพนั้นหรือไม่

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาระบุว่าฉลากอาหารในไทยต้องแสดงส่วนประกอบสำคัญเป็นร้อยละโดยน้ำหนักโดยประมาณ และต้องแสดงข้อมูลวัตถุเจือปนอาหารตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง รายละเอียดอาจต่างกันตามประเภทอาหาร จึงอย่าเพิ่งสรุปจากด้านหน้าซองเพียงอย่างเดียว

อ่านฉลากอย่างไรให้เห็นการเปลี่ยนสูตร

เริ่มจากเก็บภาพฉลากของสินค้าที่ซื้อเป็นประจำไว้เทียบกัน โดยเฉพาะเมื่อรู้สึกว่ารสชาติหรือเนื้อสัมผัสเปลี่ยน ดูชื่อวัตถุดิบหลักก่อน เช่น เนย ไขมันนม โกโก้บัตเตอร์ ชีส หรือน้ำมันพืช แล้วค่อยดูว่ามีคำว่าไขมันพืช น้ำมันปาล์ม มาการีน เวย์ ผงปรุงรส หรือสารให้ความหวานเพิ่มเข้ามาหรือไม่

อย่าดูเฉพาะภาพวัตถุดิบสวย ๆ บนหน้าซอง และอย่าใช้สีของผลิตภัณฑ์เป็นหลักฐาน เพราะสี กลิ่น และเนื้อสัมผัสอาจถูกปรับด้วยวัตถุเจือปนที่อนุญาตได้ ให้ดูชื่ออาหาร คำกล่าวอ้าง ปริมาณสุทธิ ส่วนประกอบ ข้อมูลผู้แพ้อาหาร และตารางโภชนาการควบคู่กัน

หากสินค้าที่เคยมีนมหรือถั่วเหลืองเปลี่ยนสูตร ข้อมูลผู้แพ้อาหารยิ่งสำคัญ เพราะไม่ใช่เรื่องความอร่อยอย่างเดียว ผู้ที่แพ้อาหารต้องรู้ว่าตนกำลังกินอะไรอยู่จริง ๆ

ผู้บริโภคไม่ได้ไร้อำนาจ

การลดต้นทุนไม่ใช่ความผิดโดยตัวมันเอง ต้นทุนวัตถุดิบ ค่าแรง และพลังงานขึ้นลงได้ ผู้ผลิตอาจจำเป็นต้องปรับสูตรเพื่อให้ธุรกิจเดินต่อ แต่การปรับสูตรควรมาพร้อมฉลากที่อ่านได้ชัดและการตลาดที่ไม่ทำให้คนซื้อเข้าใจเกินจริง

วิธีตอบโต้ที่ได้ผลกว่าการเดา คือเทียบฉลาก ถ่ายภาพเก็บไว้ เลือกแบรนด์ที่ระบุส่วนผสมตรงไปตรงมา และแจ้งผู้ผลิตหรือ อย. เมื่อพบข้อมูลที่อาจทำให้เข้าใจผิด เงินทุกบาทที่จ่ายไม่ได้ซื้อแค่รสชาติเดิม แต่ซื้อสิทธิ์ที่จะรู้ว่าสิ่งในซองนั้นยังคุ้มกับสิ่งที่โฆษณาไว้หรือเปล่า