ข้อหาฉ้อโกงประชาชนต่างจากฉ้อโกงทั่วไปอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เห็นโพสต์ชวนลงทุน บอกว่ากำไรดี มีคนเข้าร่วมจำนวนมาก แต่พอโอนเงินไปแล้วกลับติดต่อผู้ชักชวนไม่ได้ แบบนี้เป็นเพียงการผิดสัญญา หรืออาจเป็นคดีฉ้อโกงประชาชน?

เวลามีข่าวคดีลักษณะนี้ หลายคนอาจเข้าใจว่าต้องมีผู้เสียหายเป็นร้อยเป็นพันคนถึงจะเรียกว่าโกงประชาชน แต่คำว่า “ประชาชน” ในกฎหมายดูที่วิธีหลอกลวงด้วย ไม่ได้ดูแค่จำนวนคนที่เสียเงิน

ฉ้อโกงประชาชนคือการฉ้อโกงที่ใช้ข้อความเท็จหรือปกปิดความจริงซึ่งควรบอกแก่ประชาชน โดยยังต้องมีองค์ประกอบของความผิดฐานฉ้อโกงทั่วไปประกอบกัน ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 341 และ 343

พูดให้ง่ายขึ้นคือ ต้องพิจารณาว่ามีการหลอกลวงโดยทุจริตหรือไม่ ใช้เรื่องเท็จหรือปิดบังความจริงที่ควรบอกหรือไม่ และการหลอกนั้นทำให้ได้ทรัพย์สินไป หรือทำให้ผู้ถูกหลอกหรือบุคคลที่สามทำ ถอน หรือทำลายเอกสารสิทธิหรือไม่

ส่วนที่เพิ่มเข้ามาในมาตรา 343 คือการแสดงข้อความเท็จหรือปกปิดความจริงต่อประชาชน เช่น เปิดรับคนทั่วไปผ่านโพสต์สาธารณะโดยอ้างข้อมูลการลงทุนที่รู้อยู่แล้วว่าไม่จริง แล้วมีคนหลงเชื่อโอนเงินให้ ทั้งนี้ต้องดูพยานหลักฐานและรายละเอียดของแต่ละคดีประกอบกัน

การมีผู้เสียหายหลายคนเพียงอย่างเดียวจึงยังตอบไม่ได้ว่าเป็นฉ้อโกงประชาชนหรือไม่ ในทางกลับกัน การเชิญชวนต่อคนทั่วไปก็ไม่ได้แปลว่ามีความผิดทันที หากยังพิสูจน์องค์ประกอบอื่นของความผิดไม่ได้

โทษต่างจากฉ้อโกงทั่วไปอย่างไร

ฉ้อโกงทั่วไปตามมาตรา 341 มีโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ส่วนฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา 343 วรรคแรก มีโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

หากการฉ้อโกงประชาชนมีลักษณะตามมาตรา 342 ร่วมด้วย เช่น แสดงตนเป็นคนอื่น กฎหมายกำหนดโทษจำคุกตั้งแต่ 6 เดือนถึง 7 ปี และปรับตั้งแต่ 10,000 ถึง 140,000 บาท ส่วนโทษในคดีจริงต้องดูข้อหา จำนวนกรรม และคำพิพากษา ไม่อาจนำเพดานต่อกรรมไปสรุปเป็นโทษสุดท้ายได้ทันที

ขาดทุนหรือผิดสัญญา เท่ากับฉ้อโกงหรือไม่

ไม่เสมอไป การลงทุนอาจขาดทุนจริง หรือผู้ประกอบการอาจผิดนัดชำระหนี้โดยไม่ได้เริ่มต้นด้วยเจตนาหลอกลวง ซึ่งอาจเป็นข้อพิพาททางแพ่ง แต่ถ้าพบหลักฐานว่ามีการสร้างข้อมูลเท็จหรือปิดบังข้อเท็จจริงเพื่อให้คนหลงเชื่อและส่งมอบทรัพย์สิน ก็อาจเข้าข่ายความผิดอาญาได้

หลักฐานจึงสำคัญมาก ทั้งข้อความชักชวน โพสต์ต้นฉบับ ประวัติการสนทนา ชื่อบัญชีผู้รับเงิน สลิป และรายละเอียดว่าใครพูดอะไรเมื่อใด สิ่งเหล่านี้ช่วยให้พนักงานสอบสวนตรวจสอบได้ว่าเหตุการณ์เกิดขึ้นอย่างไร

หากเพิ่งโอนเงินแล้วสงสัยว่าถูกหลอก ควรรีบติดต่อธนาคารผ่านช่องทางทางการเพื่อแจ้งเหตุและขอให้ตรวจสอบ พร้อมเก็บหลักฐานและแจ้งความกับตำรวจโดยเร็ว การได้เงินคืนขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและขั้นตอนติดตามทรัพย์สิน จึงไม่ควรเชื่อคนที่อ้างว่ารับประกันว่าจะกู้เงินคืนได้โดยให้โอนค่าดำเนินการเพิ่ม

อีกเรื่องที่ควรแยกกันคือ การถูกแจ้งข้อหายังไม่ใช่คำพิพากษาว่าผิด ผู้ต้องหามีสิทธิต่อสู้คดี และข้อเท็จจริงต้องผ่านการตรวจสอบตามกระบวนการยุติธรรม