5 บัตรสวัสดิการและ "สิทธิประกันสังคม" สุดพีค ที่คนไทยจ่ายทุกเดือนแต่ไม่เคยดึงมาใช้

คนทำงานที่เป็นผู้ประกันตนและถูกหักเงินสมทบประกันสังคมทุกเดือน อาจคุ้นเคยกับสิทธิรักษาพยาบาลหรือทำฟันเป็นหลัก แต่จริง ๆ แล้วระบบประกันสังคมยังมีสิทธิประโยชน์อีกหลายด้าน ตั้งแต่เงินสงเคราะห์บุตร เงินกรณีว่างงาน ไปจนถึงเงินชราภาพ

อย่างไรก็ตาม แต่ละสิทธิมีเงื่อนไขเรื่องสถานะผู้ประกันตน ระยะเวลาส่งเงินสมทบ อายุ และกำหนดยื่นคำขอแตกต่างกัน จึงไม่ใช่ว่าทุกคนจะได้รับโดยอัตโนมัติ มาดู 5 สิทธิสำคัญที่ควรตรวจสอบกัน

1. เงินสงเคราะห์บุตร เดือนละ 1,000 บาท

ผู้ประกันตนมาตรา 33 และมาตรา 39 ที่มีบุตรตั้งแต่แรกเกิดจนถึงอายุ 6 ปีบริบูรณ์ อาจมีสิทธิรับเงินสงเคราะห์บุตรเดือนละ 1,000 บาทต่อคน คราวละไม่เกิน 3 คน

เงื่อนไขสำคัญคือต้องจ่ายเงินสมทบมาแล้วไม่น้อยกว่า 12 เดือน ภายในระยะเวลา 36 เดือนก่อนเดือนที่มีสิทธิ และต้องเป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมาย ไม่รวมบุตรบุญธรรมหรือบุตรที่ยกให้ผู้อื่นเป็นบุตรบุญธรรม

เงินสงเคราะห์บุตรไม่ได้เข้าบัญชีเพียงเพราะมีชื่ออยู่ในระบบ ผู้ประกันตนต้องยื่นคำขอและตรวจสอบเอกสารให้ครบถ้วนก่อน

2. เงินสงเคราะห์การหยุดงานเพื่อคลอดบุตร

ผู้ประกันตนที่ส่งเงินสมทบครบตามเงื่อนไข มีสิทธิรับค่าบริการทางการแพทย์กรณีคลอดบุตรแบบเหมาจ่าย 15,000 บาทต่อการคลอดหนึ่งครั้ง

สำหรับผู้ประกันตนหญิง ยังมีสิทธิรับเงินสงเคราะห์การหยุดงานเพื่อคลอดบุตรในอัตราร้อยละ 50 ของค่าจ้างเฉลี่ย เป็นเวลา 90 วัน โดยสิทธิเงินสงเคราะห์การหยุดงานส่วนนี้รับได้ไม่เกิน 2 ครั้ง

เงื่อนไขเบื้องต้นคือต้องส่งเงินสมทบไม่น้อยกว่า 5 เดือน ภายใน 15 เดือนก่อนเดือนคลอดบุตร ส่วนจำนวนเงินที่ได้รับจริงขึ้นอยู่กับฐานค่าจ้างที่ใช้คำนวณเงินสมทบ จึงไม่ควรใช้เงินเดือนเต็มจำนวนมาคำนวณเองทันที

3. เงินทดแทนกรณีว่างงาน แม้เป็นฝ่ายลาออกเอง

หากลาออกหรือสิ้นสุดสัญญาจ้าง ผู้ประกันตนมาตรา 33 อาจมีสิทธิรับเงินทดแทนกรณีว่างงานในอัตราร้อยละ 30 ของค่าจ้างเฉลี่ย เป็นเวลาไม่เกิน 90 วันต่อปีปฏิทิน

กรณีถูกเลิกจ้าง อาจได้รับในอัตราร้อยละ 50 ของค่าจ้างเฉลี่ย เป็นเวลาไม่เกิน 180 วันต่อปีปฏิทิน โดยจำนวนเงินจะคำนวณตามฐานค่าจ้างที่กำหนด ไม่จำเป็นต้องเท่ากับร้อยละ 30 หรือ 50 ของเงินเดือนทั้งหมดเสมอไป

ผู้ขอรับสิทธิต้องส่งเงินสมทบกรณีว่างงานมาแล้วไม่น้อยกว่า 6 เดือน ภายใน 15 เดือนก่อนว่างงาน และควรขึ้นทะเบียนผู้ว่างงานภายใน 30 วัน พร้อมรายงานตัวตามกำหนด หากได้งานใหม่ทันที ก็จะไม่ได้รับเงินสำหรับช่วงที่กลับมามีงานทำแล้ว

4. สิทธิตรวจสุขภาพฟรีตามช่วงอายุ

ผู้ประกันตนมาตรา 33 และมาตรา 39 มีสิทธิตรวจสุขภาพตามรายการและช่วงอายุที่สำนักงานประกันสังคมกำหนด ครอบคลุมการตรวจพื้นฐาน การตรวจเลือด และการคัดกรองโรคบางประเภท รวมทั้งหมดสูงสุด 14 รายการ

แต่ไม่ได้หมายความว่าผู้ประกันตนทุกคนจะตรวจได้ครบทั้ง 14 รายการทุกปี เพราะรายการตรวจและความถี่ขึ้นอยู่กับอายุ เพศ และหลักเกณฑ์ของแต่ละการตรวจ

ก่อนเข้ารับบริการควรตรวจสอบรายชื่อสถานพยาบาลที่เข้าร่วม สอบถามเงื่อนไขการนัดหมาย และเตรียมบัตรประชาชนไปด้วย เพราะสถานพยาบาลบางแห่งอาจกำหนดขั้นตอนรับบริการแตกต่างกัน

5. เงินบำเหน็จหรือบำนาญชราภาพ

เงินสมทบส่วนหนึ่งที่จ่ายเข้าประกันสังคมจะถูกจัดสรรไว้สำหรับกรณีชราภาพ เมื่อผู้ประกันตนอายุครบ 55 ปีและความเป็นผู้ประกันตนสิ้นสุดลง จึงสามารถยื่นขอรับสิทธิได้ตามเงื่อนไข

หากส่งเงินสมทบกรณีชราภาพไม่ถึง 180 เดือน จะได้รับเป็นเงินบำเหน็จชราภาพแบบเงินก้อน โดยวิธีคำนวณจะแตกต่างกันระหว่างผู้ที่ส่งเงินสมทบต่ำกว่า 12 เดือนกับผู้ที่ส่งตั้งแต่ 12 เดือนขึ้นไป

หากส่งเงินสมทบตั้งแต่ 180 เดือนขึ้นไป จะได้รับเงินบำนาญชราภาพรายเดือนในอัตราเริ่มต้นร้อยละ 20 ของค่าจ้างเฉลี่ย 60 เดือนสุดท้ายที่ใช้เป็นฐานคำนวณเงินสมทบ และเพิ่มขึ้นตามจำนวนเดือนที่ส่งเงินสมทบเกินเกณฑ์

สิ่งสำคัญคือสิทธิหลายรายการต้องยื่นคำขอภายในกำหนด และแต่ละคนอาจมีเงื่อนไขไม่เหมือนกัน ผู้ประกันตนจึงควรตรวจสอบประวัติการส่งเงินสมทบและสถานะสิทธิของตนผ่านสำนักงานประกันสังคม แอป SSO Plus หรือสายด่วน 1506 ก่อนยื่นเรื่อง