ประวัติไปรษณีย์และโทรเลขสยาม จากบุรุษเดินหนังสือสู่สายสื่อสารข้ามพรมแดน
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
วันที่ 4 สิงหาคม พ.ศ. 2426 เป็นวันเริ่มทดลองให้บริการไปรษณีย์ของรัฐบาลสยาม ประชาชนในเขตพระนครและธนบุรีสามารถฝากส่งจดหมายได้ผ่านที่ทำการริมแม่น้ำเจ้าพระยา ขณะเดียวกัน สยามมีสายโทรเลขใช้งานมาก่อนแล้ว และในปีเดียวกันนั้นเองก็มีสายที่เชื่อมต่อไปยังเครือข่ายต่างประเทศ
จดหมายกับโทรเลขเดินทางต่างกัน จดหมายต้องฝากคนและพาหนะนำกระดาษไปถึงผู้รับ ส่วนโทรเลขส่งสัญญาณไฟฟ้าไปตามสาย เจ้าหน้าที่ปลายทางจึงรับและถอดข้อความได้โดยไม่ต้องรอให้จดหมายเดินทางไปตลอดเส้นทาง
ก่อนรัฐบาลสยามเปิดไปรษณีย์ การส่งข่าวเป็นลายลักษณ์อักษรมีอยู่แล้ว ทั้งการเดินหนังสือเพื่อราชการและบริการส่งจดหมายไปต่างประเทศผ่านบริษัทเดินเรือหรือสถานกงสุล ตัวอย่างหนึ่งคือไปรษณีย์กงสุลอังกฤษ ซึ่งส่งจดหมายทางเรือไปคัดแยกที่สิงคโปร์ก่อนส่งต่อ
จากคนเดินหนังสือถึงไปรษณียาคาร
ก่อนเปิดบริการของรัฐ เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ทรงมีประสบการณ์จัดส่งหนังสือพิมพ์รายวันชื่อ “ข่าวราชการ” มีบุรุษเดินหนังสือหรือ “โปสต์แมน” นำหนังสือไปส่งสมาชิก และมีตั๋วแสตมป์แสดงการจ่ายค่าเดินหนังสือ บริการนี้เป็นคนละช่วงกับการเปิดกรมไปรษณีย์ในเวลาต่อมา
เมื่อมีผู้เสนอให้จัดตั้งไปรษณีย์ รัชกาลที่ 5 ทรงเห็นชอบและทรงแต่งตั้งเจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์เป็นผู้สำเร็จราชการกรมไปรษณีย์ ที่ทำการแห่งแรกเรียกว่า “ไปรษณียาคาร” ตั้งอยู่ริมเจ้าพระยาบริเวณปากคลองโอ่งอ่าง ฝั่งพระนคร
การเปิดบริการครั้งแรกเป็นการทดลองในเขตพระนครและธนบุรี ไม่ได้หมายความว่าทุกหัวเมืองมีที่ทำการหรือได้รับบริการพร้อมกันทั้งหมด จดหมายแต่ละฉบับต้องผ่านการรับฝาก คัดแยก และนำจ่ายตามพื้นที่ ผู้เดินหนังสือจึงเป็นกำลังสำคัญที่ทำให้ข่าวสารไปถึงบ้านผู้รับ
สายโทรเลขที่มาก่อนจดหมายของรัฐ
ใน พ.ศ. 2418 รัฐบาลมอบหมายให้กรมกลาโหมสร้างสายโทรเลขจากกรุงเทพฯ ไปปากน้ำสมุทรปราการ และวางสายเคเบิลใต้น้ำต่อถึงกระโจมไฟนอกสันดอนปากแม่น้ำเจ้าพระยา รวมระยะทางประมาณ 45 กิโลเมตร สายนี้ใช้แจ้งข่าวเรือเข้าออกให้กรุงเทพฯ ทราบ ต่อมาจึงมีการขยายเส้นทางไปยังพื้นที่อื่น
ผู้ส่งโทรเลขต้องนำข้อความไปให้เจ้าหน้าที่ส่งเป็นสัญญาณตามสาย เมื่อสถานีปลายทางรับสัญญาณและถอดข้อความแล้ว จึงต้องมีขั้นตอนนำข่าวไปถึงผู้รับอีกทอดหนึ่ง ความเร็วของสัญญาณจึงไม่ได้หมายความว่าผู้รับจะได้อ่านข้อความทันทีโดยไม่มีคนทำงานอยู่เบื้องหลัง
ใน พ.ศ. 2426 มีการเปิดสายโทรเลขที่เชื่อมสยามกับเครือข่ายอินโดจีน เส้นทางผ่านปราจีนบุรี กบินทร์บุรี อรัญประเทศ และศรีโสภณ ไปเชื่อมต่อสายทางพระตะบองถึงไซ่ง่อน การเชื่อมต่อเช่นนี้ทำให้ส่งข่าวข้ามพรมแดนได้โดยไม่ต้องรอเรือบรรทุกจดหมายตลอดระยะทาง
ส่วนกิจการไปรษณีย์และโทรเลขเริ่มต้นเป็นคนละหน่วยงาน ก่อนรวมกันเป็น “กรมไปรษณีย์โทรเลข” ใน พ.ศ. 2441 จากคนเดินหนังสือในพระนครถึงเจ้าหน้าที่ประจำสถานีและผู้ดูแลสายโทรเลข เครือข่ายสื่อสารยุคแรกของสยามเกิดขึ้นได้จากแรงงานของผู้คนจำนวนมาก ภาพประกอบในบทความนี้เป็นภาพสร้างขึ้นเพื่ออธิบายบรรยากาศ มิใช่ภาพถ่ายเหตุการณ์จริง
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
คณะราชทูตสยามสมัยพระนารายณ์ ข้ามทะเลหกเดือนเข้าเฝ้าพระเจ้าหลุยส์ที่ 14
จุดเริ่มต้นหอสมุดแห่งชาติและพิพิธภัณฑสถานแห่งแรกของไทย จากของสะสมในวังสู่แหล่งเรียนรู้ของประชาชน
เปิดเลขธูป 3 ตัวตรง "ท้าวเวสสุวรรณ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
คลองรังสิตในสมัยรัชกาลที่ 5 โครงการเอกชนที่เปิดทุ่งให้กลายเป็นนาข้าว
ช้างศึกอยุธยา จากเพนียดคล้องช้างสู่การใช้งานในกองทัพ
หวยลาววันนี้ 20 พฤศจิกายน 2569 เปิดแนวทางเลขเด่น 2-6-8 ส่องเลขคู่และเลขสามตัวที่น่าสนใจ
ประวัติวังหน้า จากพระมหาอุปราชสมัยอยุธยาถึงจุดสิ้นสุดในรัชกาลที่ 5
ธนบัตรใบแรกของสยาม เหตุใดรัฐบาลรัชกาลที่ 5 จึงให้แลกคืนเป็นเงินโลหะได้
บางกอกรีคอร์เดอร์ หนังสือพิมพ์ภาษาไทยฉบับแรกและจุดเริ่มต้นของพื้นที่ข่าวสารในสยาม
กรมอุตุฯ เตือนฝนตกหนักถึงหนักมาก 9 จังหวัด เสี่ยงน้ำท่วมฉับพลันและน้ำป่าไหลหลาก ระหว่างวันที่ 20–22 พฤศจิกายน 2569






