คณะราชทูตสยามสมัยพระนารายณ์ ข้ามทะเลหกเดือนเข้าเฝ้าพระเจ้าหลุยส์ที่ 14
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
วันที่ 1 กันยายน พ.ศ. 2229 คณะราชทูตจากกรุงศรีอยุธยาเข้าเฝ้าพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ณ พระราชวังแวร์ซาย หลังเดินทางทางทะเลเกือบหกเดือนจากสยามมาถึงฝรั่งเศส การเข้าเฝ้าครั้งนั้นเป็นส่วนหนึ่งของความพยายามสร้างความสัมพันธ์ทางการค้าและการเมืองระหว่างสองราชสำนักที่อยู่ห่างกันคนละซีกโลก
หัวหน้าคณะคือออกพระวิสุทธสุนทร หรือที่รู้จักกันในนาม โกษาปาน โดยมีออกหลวงกัลยาราชไมตรีเป็นอุปทูต และออกขุนศรีวิสารวาจาเป็นตรีทูต พร้อมขุนนางและผู้ติดตาม ภารกิจสำคัญคืออัญเชิญพระราชสาส์นของสมเด็จพระนารายณ์มหาราชไปถวายพระเจ้าหลุยส์ที่ 14
เหตุใดสยามจึงสนใจฝรั่งเศส
ก่อนหน้านั้น สยามติดต่อค้าขายกับชาวต่างชาติหลายกลุ่ม รวมถึงชาวดัตช์ซึ่งมีอำนาจทางการค้าในภูมิภาค การสร้างความสัมพันธ์กับฝรั่งเศสจึงเป็นช่องทางหนึ่งในการเพิ่มทางเลือกทางการค้าและถ่วงดุลอิทธิพลของดัตช์ ขณะเดียวกัน ฝรั่งเศสก็มองเห็นโอกาสขยายการค้าและอิทธิพลของตนในเอเชีย
ทั้งสองฝ่ายมีความคาดหวังต่างกันด้วย ราชสำนักฝรั่งเศสสนใจทั้งผลประโยชน์ทางการค้าและการเผยแผ่คริสต์ศาสนา โดยหวังให้สมเด็จพระนารายณ์ทรงเข้ารีตคาทอลิก แต่ความหวังนั้นไม่ได้เกิดขึ้น การเจริญสัมพันธไมตรีจึงต้องอาศัยการประสานผลประโยชน์ที่ไม่ได้ตรงกันทุกเรื่อง
คณะราชทูตเดินทางไปพร้อมกับฝ่ายฝรั่งเศสซึ่งกลับจากสยามด้วยเรือสองลำ การเดินทางทางทะเลใช้เวลาเกือบหกเดือน ก่อนถึงเมืองท่าแบรสต์ทางตะวันตกของฝรั่งเศสเมื่อวันที่ 18 มิถุนายน พ.ศ. 2229 การข้ามมหาสมุทรในสมัยเรือใบต้องพึ่งทั้งลม สภาพอากาศ เสบียง และความชำนาญของคนเดินเรือ ระยะเวลาที่ยาวนานทำให้แต่ละภารกิจต้องเตรียมตัวอย่างรอบคอบ
นี่ไม่ใช่ความพยายามครั้งแรกของสยามในการส่งผู้แทนไปฝรั่งเศส พระราชวังแวร์ซายระบุว่ามีคณะก่อนหน้าในปี พ.ศ. 2224 ซึ่งไม่ประสบผลสำเร็จ และอีกคณะในปี พ.ศ. 2227 ที่ได้รับการต้อนรับจากพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ก่อนที่ฝรั่งเศสจะส่งคณะทูตมายังสยามในปีถัดมา
เมื่อขึ้นฝั่งที่แบรสต์แล้ว คณะโกษาปานยังต้องเดินทางต่อผ่านเมืองต่าง ๆ ของฝรั่งเศสกว่าจะถึงราชสำนัก การพบปะผู้คนระหว่างทางเปิดโอกาสให้ทั้งสองฝ่ายได้เห็นบ้านเมืองและธรรมเนียมของกันและกัน
หลักฐานชิ้นสำคัญที่ช่วยให้เห็นมุมมองจากฝ่ายสยามคือสำเนาบันทึกการเดินทางของโกษาปาน ซึ่งเก็บอยู่ในหอจดหมายเหตุของสถาบันวิจัยฝรั่งเศส-เอเชีย บันทึกส่วนที่หลงเหลือครอบคลุมวันที่ 20 มิถุนายนถึง 4 กรกฎาคม พ.ศ. 2229 ช่วงที่คณะอยู่ในเมืองแบรสต์ แม้จะไม่ได้เล่าเหตุการณ์ตลอดการเดินทาง แต่ก็เป็นหลักฐานจากฝ่ายราชทูตที่ช่วยเติมภาพจากบันทึกของชาวฝรั่งเศส
พระราชสาส์นกลางท้องพระโรง
ในวันเข้าเฝ้า คณะทูตนำพระราชสาส์นของสมเด็จพระนารายณ์ไปถวายพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ท่ามกลางพิธีต้อนรับอันโอ่อ่าในห้องกระจกของพระราชวังแวร์ซาย เครื่องแต่งกายและหมวกยอดแหลมของราชทูตดึงดูดความสนใจของชาวฝรั่งเศส ขณะที่การจัดพิธีและเครื่องตกแต่งของราชสำนักฝรั่งเศสก็แสดงถึงความสำคัญที่เจ้าบ้านมอบให้แก่การรับทูต
พระราชวังแวร์ซายระบุวันเข้าเฝ้าอย่างเป็นทางการว่า 1 กันยายน พ.ศ. 2229 ส่วนบทความภาษาอังกฤษของสถาบันวิจัยฝรั่งเศส-เอเชียระบุวันที่ 3 กันยายนไว้ต่างกัน ในที่นี้ใช้วันที่ 1 กันยายนตามข้อมูลของพระราชวังแวร์ซาย
หลังพิธี คณะราชทูตยังพำนักและเดินทางเยี่ยมชมสถานที่ต่าง ๆ ในฝรั่งเศสต่อ โดยงานศึกษาที่ตีพิมพ์ในวารสารสยามสมาคมระบุว่าการเยือนครั้งนี้ยาวตั้งแต่เดือนมิถุนายน พ.ศ. 2229 ถึงเดือนมีนาคม พ.ศ. 2230 การดูเมือง ท่าเรือ พระราชวัง และการพบปะผู้คนจึงเป็นโอกาสเก็บข้อมูลกลับไปประกอบการรายงานต่อราชสำนักสยามด้วย
ความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดขึ้นในช่วงนั้นไม่ได้ดำเนินไปอย่างราบรื่นตลอด ต่อมาเกิดการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในสยามเมื่อ พ.ศ. 2231 และอิทธิพลของฝรั่งเศสในราชสำนักลดลง ภารกิจของโกษาปานจึงควรมองทั้งในฐานะเหตุการณ์ทางการทูตที่สร้างความสนใจในยุโรป และเป็นส่วนหนึ่งของการต่อรองทางการค้ากับการเมืองระหว่างรัฐ ซึ่งแต่ละฝ่ายต่างมีเป้าหมายของตน
ภาพประกอบเป็นภาพสร้างขึ้นเพื่อจำลองบรรยากาศ มิใช่ภาพบันทึกเหตุการณ์จริง
https://irfa.paris/en/1686-the-siamese-embassy-led-by-kosa-pan-at-the-court-of-louis-xiv/
https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/1989/03/JSS_077_2g_Smithies_TravelsInFranceOfSiameseAmbassadors1686.pdf
https://www.chateauversailles.fr/grands-formats/poum-tiya
จุดเริ่มต้นหอสมุดแห่งชาติและพิพิธภัณฑสถานแห่งแรกของไทย จากของสะสมในวังสู่แหล่งเรียนรู้ของประชาชน
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
เปิดเลขธูป 3 ตัวตรง "ท้าวเวสสุวรรณ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
กรมอุตุฯ เตือนฝนตกหนักถึงหนักมาก 9 จังหวัด เสี่ยงน้ำท่วมฉับพลันและน้ำป่าไหลหลาก ระหว่างวันที่ 20–22 พฤศจิกายน 2569
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
ประวัติถนนเจริญกรุง จากทางสำหรับรถม้าสู่ถนนสายสำคัญของพระนคร
หวยลาววันนี้ 20 พฤศจิกายน 2569 เปิดแนวทางเลขเด่น 2-6-8 ส่องเลขคู่และเลขสามตัวที่น่าสนใจ
บางกอกรีคอร์เดอร์ หนังสือพิมพ์ภาษาไทยฉบับแรกและจุดเริ่มต้นของพื้นที่ข่าวสารในสยาม
หมอบรัดเลย์กับศิริราช จุดเปลี่ยนการผ่าตัดและการแพทย์ตะวันตกในสยาม
คลองรังสิตในสมัยรัชกาลที่ 5 โครงการเอกชนที่เปิดทุ่งให้กลายเป็นนาข้าว
ช้างศึกอยุธยา จากเพนียดคล้องช้างสู่การใช้งานในกองทัพ
ประวัติรถรางไฟฟ้ากรุงเทพฯ เมื่อสยามมีรถรางให้บริการก่อนโตเกียว
การเสด็จประพาสยุโรปครั้งแรกของรัชกาลที่ 5 กับการผูกไมตรีรัสเซียท่ามกลางภัยอาณานิคม
การปฏิรูประบบราชการสมัยรัชกาลที่ 5 จากสิบสองกระทรวงสู่การรวมอำนาจหัวเมือง
จุดเริ่มต้นหอสมุดแห่งชาติและพิพิธภัณฑสถานแห่งแรกของไทย จากของสะสมในวังสู่แหล่งเรียนรู้ของประชาชน
ประวัติถนนเจริญกรุง จากทางสำหรับรถม้าสู่ถนนสายสำคัญของพระนคร


