สร้างทางรถไฟกรุงเทพฯ–โคราช ฝ่าดงพญาเย็นและไข้ป่าในสมัยรัชกาลที่ 5
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
ทางรถไฟจากกรุงเทพฯ ถึงนครราชสีมาเป็นโครงการขนาดใหญ่ของรัฐบาลสยามในสมัยรัชกาลที่ 5 ระยะทางประมาณ 265 กิโลเมตรต้องผ่านทั้งที่ราบ ป่า และภูเขา โดยช่วงดงพญาเย็นเป็นพื้นที่ที่การก่อสร้างต้องเผชิญกับไข้ป่าและการสูญเสียชีวิตคนงานจำนวนมาก
มีคำบอกเล่าว่าคนงานเสียชีวิตนับพัน แต่ตัวเลขที่สำนักศิลปากรที่ 10 นครราชสีมาเผยแพร่ระบุว่า มีวิศวกรชาวต่างชาติ 36 คน และกรรมกรชาวจีน 414 คนเสียชีวิตจากไข้ป่า รวม 450 คน ตัวเลขนี้ไม่ได้ยืนยันยอดผู้เสียชีวิตทั้งหมดของโครงการ และยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าสูงถึงหลักพัน
ทำไมต้องสร้างทางไปโคราช
ก่อนมีรถไฟ การเดินทางระหว่างภาคกลางกับหัวเมืองอีสานใช้เวลานาน สำนักศิลปากรฯ ยกตัวอย่างว่าการเดินทางด้วยเกวียนจากกรุงเทพฯ ถึงโคราชอาจกินเวลาถึง 27 วัน เส้นทางต้องผ่านพื้นที่ป่าและมีความเสี่ยงจากไข้ป่า การขนคนและสินค้าจึงไม่ใช่เรื่องง่าย
นครราชสีมาเป็นเมืองหน้าด่านและศูนย์กลางการค้าสำคัญ การสร้างทางรถไฟจึงช่วยให้เดินทางและขนส่งสินค้าได้สะดวกขึ้น ขณะเดียวกัน รัฐบาลสยามต้องการให้เจ้าหน้าที่จากส่วนกลางเข้าถึงหัวเมืองได้รวดเร็วขึ้น ท่ามกลางแรงกดดันจากมหาอำนาจอาณานิคมในภูมิภาค
รัฐบาลตั้งกรมรถไฟใน พ.ศ. 2433 และประกอบพิธีเริ่มสร้างทางรถไฟสายกรุงเทพฯ–นครราชสีมาใน พ.ศ. 2434 ช่วงแรกจากกรุงเทพฯ ถึงอยุธยาเปิดเดินรถใน พ.ศ. 2440 ส่วนเส้นทางทั้งหมดถึงนครราชสีมาแล้วเสร็จใน พ.ศ. 2443
สายนี้เป็นทางรถไฟสายแรกที่รัฐบาลสยามสร้างขึ้นเอง แต่ไม่ใช่ทางรถไฟสายแรกที่เปิดเดินรถในประเทศ เพราะทางรถไฟเอกชนสายกรุงเทพฯ–ปากน้ำเปิดใช้มาก่อนใน พ.ศ. 2436
งานหนักกลางภูเขาและไข้ป่า
เมื่อแนวทางจากภาคกลางมุ่งผ่านบริเวณแก่งคอยไปทางปากช่อง ผู้สร้างต้องทำงานในพื้นที่ป่าและภูมิประเทศลาดชัน คนงานต้องเตรียมพื้นที่ ขนวัสดุ และสร้างทางให้รถไฟผ่านได้ ขณะที่ความเจ็บป่วยทำให้ทั้งแรงงานและผู้ควบคุมงานสูญเสียกำลังคน
ไข้ป่าที่กล่าวถึงในประวัติการก่อสร้างมีความเกี่ยวข้องกับโรคมาลาเรีย ซึ่งแพร่ผ่านยุงก้นปล่องที่มีเชื้อ ความเจ็บป่วยไม่ได้กระทบเฉพาะความคืบหน้าของโครงการ แต่หมายถึงชีวิตของคนงานและครอบครัวที่ต้องสูญเสียผู้เป็นที่รักด้วย
ศูนย์เรียนรู้ประวัติศาสตร์เขาใหญ่เพื่อสังคมระบุว่า ใน พ.ศ. 2438 รัชกาลที่ 5 และสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรีเสด็จไปทอดพระเนตรการก่อสร้าง และทรงประกอบพิธีบวงสรวงเจ้าป่าเจ้าเขา เหตุการณ์นี้เป็นส่วนหนึ่งของประวัติพื้นที่และความเชื่อในเวลานั้น ส่วนสาเหตุของมาลาเรียอธิบายได้ด้วยเชื้อโรคและยุงพาหะ
งานก่อสร้างล่าช้ากว่าที่วางไว้ เดิมกำหนดประมาณ 5 ปี แต่ใช้เวลาราว 9 ปีจึงถึงเป้าหมาย สำนักศิลปากรฯ ระบุค่าใช้จ่ายก่อสร้างประมาณ 17.585 ล้านบาท นับเป็นเงินจำนวนมากสำหรับรัฐบาลสยามในเวลานั้น
เมื่อรางถึงนครราชสีมา
วันที่ 21 ธันวาคม พ.ศ. 2443 มีพิธีเปิดทางรถไฟถึงสถานีนครราชสีมา เส้นทางใหม่นี้เชื่อมเมืองโคราชเข้ากับกรุงเทพฯ อย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน และต่อมาเป็นส่วนสำคัญของโครงข่ายรถไฟสายอีสาน
รถไฟช่วยเปลี่ยนระยะเวลาและต้นทุนของการเดินทาง เปิดทางให้สินค้า ผู้โดยสาร และเจ้าหน้าที่เคลื่อนย้ายระหว่างพื้นที่ได้สะดวกขึ้น แต่เบื้องหลังรางที่ใช้งานได้สำเร็จ ยังมีแรงงานจำนวนมากที่ต้องทำงานในสภาพยากลำบาก รวมถึงผู้เสียชีวิตจากไข้ป่าซึ่งสมควรได้รับการจดจำไปพร้อมกับประวัติของเส้นทางสายนี้
ภาพประกอบเป็นภาพสร้างขึ้นเพื่อจำลองบรรยากาศ ไม่ใช่ภาพถ่ายเหตุการณ์จริง
https://www.historicallearningcenter.org/public/prangkla
https://englishkyoto-seas.org/2023/04/vol-12-no-1-kakizaki-ichiro/
https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-economic-history/article/reform-rails-and-rice-political-railroads-and-local-development-in-thailand/7CC6C0C46E659D0C1238379B19DFB633
หวยปกเขียว งวด 1 ธ.ค. 69 เปิดตาราง 0-3-9 / 4-8-6 เลขเบิ้ล 6 ชุด บนล่าง 15 ชุด
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
เปิดเลขธูป 3 ตัวตรง "ท้าวเวสสุวรรณ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
ช็อกวงการทอง! ทองคำร่วงหนัก 2,500 บาทในวันเดียว เปิดตลาดยังไม่ถึง 2 ชั่วโมงปรับราคา 25 ครั้ง คนมีทองต้องจับตา!
สยามลอตเตอรี่ งวด 1 ธันวาคม 2569 ชูเลข 5 จัดชุด 2 ตัว–3 ตัว มีเลขไหนน่าส่องบ้าง
สาวช็อก! ตามหาพาสปอร์ตหลายวัน สุดท้ายเจออยู่ในเครื่องซักผ้า แต่สภาพพังยับ ชาวเน็ตเตือนเรื่องนี้สำคัญมาก
“ซอง ดูฮี” งัดกล้องวงจรปิดโต้ “น้ำ รพีภัทร” ยันชัดไม่ได้เปิดไซเรน ไม่ได้ขอถ่ายคอนเทนต์
7 เรื่องบนเครื่องบินที่หลายคนสงสัย ทำไมหน้าต่างต้องโค้งมน ทำไมห้องน้ำยังมีที่เขี่ยบุหรี่
ทำไมสีม่วงจึงถูกใช้แทนพลังงานหรือสิ่งชั่วร้าย? ความจริงที่หลายคนอาจไม่เคยรู้
กรมอุตุฯ เตือนฝนตกหนักถึงหนักมาก 9 จังหวัด เสี่ยงน้ำท่วมฉับพลันและน้ำป่าไหลหลาก ระหว่างวันที่ 20–22 พฤศจิกายน 2569
เทคนิค "ขอดเกล็ดปลาง่ายๆเพียง 2 นาที"
"โดนัลด์ ทรัมป์" ยื่นมือให้ "สีจิ้นผิง" จับ ขณะขึ้นบันไดเลื่อน
หมอบรัดเลย์กับศิริราช จุดเปลี่ยนการผ่าตัดและการแพทย์ตะวันตกในสยาม
เหมืองดีบุกภาคใต้ แรงงานจีนและทุนต่างชาติที่เปลี่ยนภูเก็ตกับพังงา
ชุมชนต่างชาติในกรุงศรีอยุธยา จากพ่อค้าริมน้ำสู่ทหารอาสาและขุนนางราชสำนัก
ประวัติวังหน้า จากพระมหาอุปราชสมัยอยุธยาถึงจุดสิ้นสุดในรัชกาลที่ 5



