หมอบรัดเลย์กับศิริราช จุดเปลี่ยนการผ่าตัดและการแพทย์ตะวันตกในสยาม
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
ภาพของหมอบรัดเลย์ผ่าตัดแขนพระภิกษุหลังอุบัติเหตุที่วัดประยุรวงศาวาส มักถูกเล่าขานในฐานะการผ่าตัดครั้งแรกของสยาม แต่หากดูบันทึกให้ละเอียด เหตุการณ์นี้ควรเรียกว่า การผ่าตัดใหญ่ครั้งสำคัญที่มีบันทึกไว้ เพราะก่อนหน้านั้นหมอบรัดเลย์เคยผ่าตัดผู้ป่วยรายอื่นมาแล้ว
ส่วนการแพทย์ตะวันตกก็มิได้เข้ามาแทนการรักษาแบบเดิมในทันที ความเชื่อมั่นค่อย ๆ เกิดจากการรักษาผู้ป่วย การป้องกันโรค และการสร้างสถานพยาบาลกับโรงเรียนแพทย์ที่ทำให้ความรู้ส่งต่อไปยังคนรุ่นหลัง
หมอบรัดเลย์เดินทางมาถึงสยาม
แดน บีช บรัดเลย์ เป็นแพทย์และมิชชันนารีชาวอเมริกัน เขาเดินทางมาถึงสยามใน พ.ศ. 2378 สมัยรัชกาลที่ 3 และเปิดสถานรักษาพยาบาลให้ประชาชน ก่อนย้ายไปอยู่บริเวณใกล้วัดประยุรวงศาวาสฝั่งธนบุรี งานรักษาโรคของเขาดำเนินควบคู่กับการเผยแผ่ศาสนาคริสต์
เวลานั้นคนสยามมีวิธีดูแลความเจ็บป่วยของตนอยู่แล้ว ทั้งการใช้ยา การดูแลบาดแผล และความรู้เรื่องกระดูกหักจากแพทย์พื้นบ้านและแพทย์หลวง การมาถึงของแพทย์ชาวตะวันตกจึงเป็นการเพิ่มทางเลือกที่มีวิธีตรวจและรักษาบางอย่างต่างออกไป ผู้ป่วยแต่ละคนไม่ได้ยอมรับวิธีใหม่นี้พร้อมกัน
บทความของกรมศิลปากรซึ่งอ้างบันทึกของบรัดเลย์ ระบุว่าผู้ป่วยผ่าตัดรายแรกของเขาในสยามเป็นชายชาวจีนจากปากน้ำที่มีก้อนเนื้อเหนือคิ้วซ้าย เขามารับการรักษาในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2378 หลังผ่าตัดและพักฟื้นราวสองสัปดาห์จึงกลับบ้านได้
บันทึกเดียวกันยังกล่าวถึงผู้ป่วยรายอื่นที่ผลการรักษาไม่เหมือนกัน บางรายเสียชีวิตในเวลาต่อมา จึงไม่ควรมองว่าการผ่าตัดในสมัยนั้นปลอดภัยหรือประสบความสำเร็จทุกราย
เหตุระเบิดที่ทำให้การผ่าตัดเป็นที่กล่าวขวัญ
ในงานฉลองวัดประยุรวงศาวาส เกิดเหตุปืนใหญ่ที่ใช้จุดไฟพะเนียงระเบิด มีผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บหลายคน พระภิกษุรูปหนึ่งบาดเจ็บที่แขนอย่างรุนแรง หมอบรัดเลย์จึงตัดแขนข้างนั้นเพื่อช่วยชีวิต และพระภิกษุรอดชีวิตจากการผ่าตัด
กรมศิลปากรอธิบายว่า คนเจ็บส่วนใหญ่เลือกให้หมอไทยรักษา มีผู้บาดเจ็บเพียงบางรายที่ยอมรับการรักษาจากบรัดเลย์ ความสำเร็จครั้งนี้จึงช่วยให้วิธีผ่าตัดแบบตะวันตกได้รับความสนใจและความเชื่อถือมากขึ้น แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกคนเปลี่ยนความเชื่อในทันที
การผ่าตัดเกิดขึ้นก่อนยุคการใช้ยาสลบอย่างแพร่หลาย และแหล่งข้อมูลของกรมศิลปากรระบุว่าครั้งนั้นไม่ได้ใช้ยาสลบหรือยาชา แหล่งข้อมูลบางแห่งระบุปีของเหตุการณ์ต่างกัน ส่วนหนึ่งเกี่ยวข้องกับการนับปีปฏิทินแบบเก่า จึงควรระวังเมื่อเปรียบเทียบปี พ.ศ. จากเอกสารแต่ละฉบับ
นอกจากการผ่าตัด หมอบรัดเลย์ยังมีบทบาทในการเผยแพร่การปลูกฝีป้องกันไข้ทรพิษ ซึ่งเป็นอีกตัวอย่างของความพยายามนำวิธีป้องกันโรคแบบตะวันตกเข้ามาใช้ในสยาม
จากสถานรักษาของหมอ สู่โรงพยาบาลถาวร
หลายสิบปีต่อมา ในรัชกาลที่ 5 การระบาดของอหิวาตกโรคเมื่อ พ.ศ. 2424 ทำให้มีการตั้งโรงพยาบาลชั่วคราวหลายแห่ง เมื่อโรคระบาดลดลง โรงพยาบาลเหล่านั้นก็ปิดไป แต่ประสบการณ์ครั้งนั้นเป็นส่วนหนึ่งที่นำไปสู่การจัดตั้งโรงพยาบาลถาวร
โรงศิริราชพยาบาลเปิดเมื่อวันที่ 26 เมษายน พ.ศ. 2431 บริเวณวังหลังฝั่งธนบุรี ระยะแรกมีเรือนพักผู้ป่วย 6 หลัง และรักษาผู้ป่วยด้วยทั้งการแพทย์แผนตะวันตกและแผนไทย ชื่อโรงพยาบาลได้รับพระราชทานเพื่อระลึกถึงสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าศิริราชกกุธภัณฑ์ ซึ่งสิ้นพระชนม์ก่อนโรงพยาบาลเปิด
พ.ศ. 2433 มีการเริ่มสอนวิชาแพทย์ที่โรงเรียนศิริราชแพทยากร และนักศึกษาแพทย์รุ่นแรกได้รับประกาศนียบัตรใน พ.ศ. 2436 การมีโรงเรียนทำให้สยามเริ่มผลิตผู้มีความรู้ทางการแพทย์เป็นระบบ แทนที่จะพึ่งบุคลากรจากต่างประเทศเพียงทางเดียว
หมอบรัดเลย์กับศิริราชจึงอยู่คนละช่วงของการเปลี่ยนแปลง บรัดเลย์ช่วยให้ผู้คนได้พบวิธีรักษาและป้องกันโรคจากตะวันตกผ่านการทำงานของแพทย์คนหนึ่ง ส่วนศิริราชทำให้การรักษาและการสอนแพทย์มีสถานที่ดำเนินต่อเนื่อง ทั้งสองช่วงเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ที่ค่อย ๆ เปลี่ยนทางเลือกในการดูแลสุขภาพของผู้คนในสยาม
ภาพประกอบเป็นภาพสร้างขึ้นเพื่อจำลองบรรยากาศ ไม่ใช่ภาพถ่ายเหตุการณ์จริง
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
เหมืองดีบุกภาคใต้ แรงงานจีนและทุนต่างชาติที่เปลี่ยนภูเก็ตกับพังงา
ประวัติไปรษณีย์และโทรเลขสยาม จากบุรุษเดินหนังสือสู่สายสื่อสารข้ามพรมแดน
หวยลาววันนี้ 20 พฤศจิกายน 2569 เปิดแนวทางเลขเด่น 2-6-8 ส่องเลขคู่และเลขสามตัวที่น่าสนใจ
เปิดเลขธูป 3 ตัวตรง "ท้าวเวสสุวรรณ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
ประวัติวังหน้า จากพระมหาอุปราชสมัยอยุธยาถึงจุดสิ้นสุดในรัชกาลที่ 5
กรมอุตุฯ เตือนฝนตกหนักถึงหนักมาก 9 จังหวัด เสี่ยงน้ำท่วมฉับพลันและน้ำป่าไหลหลาก ระหว่างวันที่ 20–22 พฤศจิกายน 2569
ช็อกวงการทอง! ทองคำร่วงหนัก 2,500 บาทในวันเดียว เปิดตลาดยังไม่ถึง 2 ชั่วโมงปรับราคา 25 ครั้ง คนมีทองต้องจับตา!
ชุมชนต่างชาติในกรุงศรีอยุธยา จากพ่อค้าริมน้ำสู่ทหารอาสาและขุนนางราชสำนัก
สาวช็อก! ตามหาพาสปอร์ตหลายวัน สุดท้ายเจออยู่ในเครื่องซักผ้า แต่สภาพพังยับ ชาวเน็ตเตือนเรื่องนี้สำคัญมาก
สร้างทางรถไฟกรุงเทพฯ–โคราช ฝ่าดงพญาเย็นและไข้ป่าในสมัยรัชกาลที่ 5
ช้างศึกอยุธยา จากเพนียดคล้องช้างสู่การใช้งานในกองทัพ
ธนบัตรใบแรกของสยาม เหตุใดรัฐบาลรัชกาลที่ 5 จึงให้แลกคืนเป็นเงินโลหะได้
ประวัติรถรางไฟฟ้ากรุงเทพฯ เมื่อสยามมีรถรางให้บริการก่อนโตเกียว
บางกอกรีคอร์เดอร์ หนังสือพิมพ์ภาษาไทยฉบับแรกและจุดเริ่มต้นของพื้นที่ข่าวสารในสยาม


