ทำไมรัชกาลที่ 1 จึงนำอิฐจากกำแพงกรุงศรีอยุธยามาสร้างพระนครใหม่
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
เมื่อเริ่มสร้างกรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชโปรดให้รื้ออิฐจากกำแพงเมืองกรุงศรีอยุธยาลงมาใช้ในการก่อสร้างพระนครและพระบรมมหาราชวัง ควบคู่กับการเกณฑ์คนทำอิฐขึ้นใหม่ การนำวัสดุเดิมมาใช้ช่วยลดจำนวนอิฐที่ต้องผลิตสำหรับงานก่อสร้างขนาดใหญ่ ส่วนเหตุผลอื่นที่มีผู้เสนอไว้ต้องแยกออกจากข้อเท็จจริงที่หลักฐานบันทึกโดยตรง
ก่อนถึงเวลานั้น กรุงศรีอยุธยาเสียแก่กองทัพพม่าใน พ.ศ. 2310 ต่อมาสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงรวบรวมบ้านเมืองและสถาปนากรุงธนบุรีเป็นราชธานี ครั้นถึง พ.ศ. 2325 รัชกาลที่ 1 เสด็จขึ้นครองราชย์และโปรดให้สร้างพระนครทางฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา ซึ่งเห็นว่ามีชัยภูมิเหมาะแก่การป้องกันและขยายเมือง
พื้นที่สร้างพระบรมมหาราชวังเคยเป็นที่ตั้งบ้านเรือนของพระยาราชาเศรษฐีและชุมชนชาวจีน จึงมีการให้ย้ายชุมชนไปอยู่บริเวณสำเพ็ง พระราชนิเวศน์ระยะแรกสร้างด้วยเครื่องไม้และล้อมด้วยระเนียดไม้ ใช้เป็นที่ประทับและประกอบพระราชพิธี ก่อนจะดำเนินการก่อสร้างพระราชวังและพระนครต่อไป
อิฐเก่าช่วยทุ่นการผลิตอิฐใหม่
กำแพงเมือง ป้อม ประตู และกำแพงพระราชวังต้องใช้วัสดุก่อสร้างจำนวนมาก เอกสารพระราชประวัติระบุว่า มีการเกณฑ์ไพร่หลวงและไพร่หัวเมืองให้ทำอิฐใหม่ พร้อมกับรื้ออิฐกำแพงกรุงศรีอยุธยาลงมาใช้ด้วย จึงไม่ถูกต้องนักหากเข้าใจว่าอิฐทั้งหมดของพระนครใหม่มาจากกรุงเก่า
หนังสือของกรมศิลปากรกล่าวถึงการรื้อกำแพงกรุงเก่าว่าทำให้ได้อิฐไปใช้และช่วยทุ่นจำนวนที่จะต้องทำใหม่ ส่วนที่ว่าอาจมีการรื้ออาคารอื่นนอกเหนือจากกำแพงด้วยนั้น ผู้เขียนหนังสือใช้ถ้อยคำในลักษณะคาดคะเน จึงไม่ควรนำไปยืนยันว่าอาคารใดถูกรื้อไปใช้ทั้งหมด
อยุธยาและพระนครใหม่เชื่อมถึงกันด้วยแม่น้ำเจ้าพระยา การขนวัสดุทางน้ำจึงสอดคล้องกับเส้นทางคมนาคมสำคัญของพื้นที่ อย่างไรก็ตาม หลักฐานที่ใช้ในบทความนี้ไม่ได้ระบุรายละเอียดการขนส่งอิฐทุกเที่ยว จึงยืนยันไม่ได้ว่าใช้แพทั้งหมดหรือใช้เรือชนิดใดเป็นหลัก ภาพประกอบเป็นภาพจำลองเพื่อช่วยให้เห็นบรรยากาศ ไม่ใช่หลักฐานภาพถ่ายของเหตุการณ์
ในหนังสือเล่มเดียวกัน ผู้เขียนยังเสนอความเห็นว่า การรื้อป้อมกำแพงเก่าอาจช่วยป้องกันไม่ให้ผู้คิดตั้งกำลังหรือข้าศึกใช้เป็นที่มั่นได้ด้วย แต่เป็นข้อสันนิษฐานของผู้เขียน ไม่ใช่พระราชดำรัสที่ยืนยันเหตุผลดังกล่าวโดยตรง จึงควรอ่านคู่กับเหตุผลด้านการนำวัสดุกลับมาใช้ซึ่งอธิบายได้ชัดกว่า
พระนครใหม่สร้างขึ้นด้วยแรงงานจากหลายพื้นที่
งานก่อสร้างไม่ได้มีเพียงการก่อกำแพง พระนครใหม่ต้องจัดพื้นที่พระราชวัง สร้างป้อมและประตู ตลอดจนสร้างวัดพระศรีรัตนศาสดารามสำหรับประดิษฐานพระแก้วมรกต มีการเกณฑ์แรงงานจากหัวเมือง รวมถึงผู้คนจากหัวเมืองเขมรและเวียงจันทน์เข้ามาช่วยงานขุดรากและก่อสร้าง
การสร้างเมืองช่วงแรกแล้วเสร็จจนมีการสมโภชพระนครและวัดพระศรีรัตนศาสดารามใน พ.ศ. 2328 เรื่องอิฐจากกรุงเก่าจึงเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์การสร้างราชธานีที่อาศัยทั้งวัสดุเดิม วัสดุใหม่ เส้นทางน้ำ และแรงงานจำนวนมาก ขณะเดียวกัน การรื้อสิ่งก่อสร้างก็ทำให้หลักฐานทางกายภาพของเมืองเก่าบางส่วนสูญหายไปด้วย
จุดเริ่มต้นหอสมุดแห่งชาติและพิพิธภัณฑสถานแห่งแรกของไทย จากของสะสมในวังสู่แหล่งเรียนรู้ของประชาชน
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
ประวัติถนนเจริญกรุง จากทางสำหรับรถม้าสู่ถนนสายสำคัญของพระนคร
หวยลาววันนี้ 20 พฤศจิกายน 2569 เปิดแนวทางเลขเด่น 2-6-8 ส่องเลขคู่และเลขสามตัวที่น่าสนใจ
ช้างศึกอยุธยา จากเพนียดคล้องช้างสู่การใช้งานในกองทัพ
คณะราชทูตสยามสมัยพระนารายณ์ ข้ามทะเลหกเดือนเข้าเฝ้าพระเจ้าหลุยส์ที่ 14
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
สร้างทางรถไฟกรุงเทพฯ–โคราช ฝ่าดงพญาเย็นและไข้ป่าในสมัยรัชกาลที่ 5
เปิดเลขธูป 3 ตัวตรง "ท้าวเวสสุวรรณ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
คลองรังสิตในสมัยรัชกาลที่ 5 โครงการเอกชนที่เปิดทุ่งให้กลายเป็นนาข้าว
ประวัติรถรางไฟฟ้ากรุงเทพฯ เมื่อสยามมีรถรางให้บริการก่อนโตเกียว
บางกอกรีคอร์เดอร์ หนังสือพิมพ์ภาษาไทยฉบับแรกและจุดเริ่มต้นของพื้นที่ข่าวสารในสยาม
ทำไมกรุงศรีอยุธยาจึงเป็นเกาะกลางน้ำ ชัยภูมิป้องกันเมืองและเส้นทางการค้าในอดีต
การค้าข้าวและชาวจีนโพ้นทะเล จากคลองในสยามสู่ย่านสำเพ็งและเยาวราช
วิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 เรือรบฝรั่งเศส เงินถุงแดง และราคาที่สยามต้องจ่าย
ประวัติศาสตร์เสรีไทย ขบวนการใต้ดินที่ช่วยรักษาเอกราชของไทยหลังสงครามโลกครั้งที่ 2


