ไบโพลาร์มีจริงไหมและต้องรักษาหรือเปล่า

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บางวันอารมณ์ดีมาก พอเจอเรื่องขัดใจก็หงุดหงิด จนมีคนแซวว่า “เป็นไบโพลาร์หรือเปล่า” คำนี้ถูกใช้กันบ่อย แต่โรคที่แพทย์เรียกว่าไบโพลาร์หมายถึงอะไร และต่างจากอารมณ์ขึ้นลงในชีวิตประจำวันอย่างไร?

โรคไบโพลาร์มีจริง และควรได้รับการประเมินและรักษาจากแพทย์ องค์การอนามัยโลกระบุว่าโรคนี้ส่งผลต่ออารมณ์ พลังงาน ความคิด และการทำกิจกรรม โดยมีช่วงอาการที่เปลี่ยนไปจากปกติอย่างชัดเจน การรักษาช่วยควบคุมอาการและลดโอกาสกลับมาเป็นซ้ำได้

ไบโพลาร์ไม่ใช่ชื่อเรียกคนอารมณ์แปรปรวนง่าย และไม่ได้เกิดจากความอ่อนแอหรือการเรียกร้องความสนใจ การเปลี่ยนอารมณ์ภายในวันเดียวเพียงอย่างเดียวจึงยังบอกไม่ได้ว่าใครเป็นโรคนี้

อาการเป็นแบบไหน?

ช่วงที่เรียกว่า แมเนีย คนหนึ่งอาจคึกคักหรือหงุดหงิดมากกว่าปกติ มีพลังงานมาก พูดเร็ว ความคิดแล่น นอนน้อยแต่ไม่รู้สึกว่าต้องการนอน หรือมั่นใจในตัวเองมากผิดปกติ บางคนใช้เงินมาก ตัดสินใจเสี่ยง หรือมีอาการรุนแรงจนกระทบงาน ความสัมพันธ์ และต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล

อีกแบบหนึ่งเรียกว่าไฮโปแมเนีย มีลักษณะคล้ายกันแต่รุนแรงน้อยกว่า คนรอบข้างอาจสังเกตว่าเจ้าตัวเปลี่ยนไป ขณะที่เจ้าตัวรู้สึกเพียงว่าช่วงนี้ขยันหรือมีความคิดมากเป็นพิเศษ

ส่วนช่วงซึมเศร้า อาจรู้สึกเศร้าหรือว่างเปล่า หมดความสนใจในสิ่งที่เคยชอบ เหนื่อยง่าย นอนหรือกินเปลี่ยนไป รู้สึกไร้ค่า และบางคนอาจมีความคิดอยากตาย อาการซึมเศร้าที่เข้าข่ายภาวะซึมเศร้ามักเกิดเกือบทั้งวัน แทบทุกวัน อย่างน้อยสองสัปดาห์

ผู้เป็นไบโพลาร์แต่ละคนไม่ได้มีอาการเหมือนกันทั้งหมด บางคนมีช่วงปกติอยู่ระหว่างช่วงที่มีอาการ และไม่ได้จำเป็นต้องสลับจากสุขไปเศร้าทันทีในวันเดียว

หมอวินิจฉัยอย่างไร?

แพทย์จะพูดคุยถึงอาการ ระยะเวลาที่เป็น การนอน การใช้ชีวิต ประวัติที่ผ่านมา และประวัติครอบครัว บางครั้งอาจตรวจร่างกายหรือตรวจเพิ่มเติมเพื่อหาสาเหตุอื่น เพราะภาวะบางอย่าง เช่น โรคไทรอยด์ อาจทำให้มีอาการคล้ายกันได้ การเห็นอาการจากโพสต์หรือคลิปจึงไม่เพียงพอสำหรับวินิจฉัย

สาเหตุที่แน่ชัดยังไม่ทราบ แต่ปัจจัยทางพันธุกรรมและปัจจัยด้านชีวภาพ จิตใจ และสังคมอาจเกี่ยวข้อง ความเครียด เหตุการณ์ในชีวิต แอลกอฮอล์ หรือสารเสพติดอาจกระตุ้นให้อาการเกิดขึ้นหรือแย่ลงในบางคน

รักษาแล้วดีขึ้นได้ไหม?

ได้ หลายคนสามารถควบคุมอาการและใช้ชีวิต ทำงาน และมีความสัมพันธ์ได้ การรักษามักใช้ยาร่วมกับการดูแลด้านจิตใจ โดยแพทย์เลือกให้เหมาะกับชนิดของอาการและแต่ละคน ยาที่อาจใช้มีทั้งยาปรับอารมณ์และยารักษาอาการทางจิตบางชนิด ส่วนการพูดคุยบำบัดช่วยให้เข้าใจโรค สังเกตสัญญาณเตือน และวางแผนดูแลตัวเอง

โรคนี้อาจกลับมาเป็นซ้ำ แม้อาการดีขึ้นแล้วแพทย์จึงอาจแนะนำให้รักษาต่อเนื่อง ระยะเวลาและชนิดยาต้องตัดสินใจร่วมกัน หากมีผลข้างเคียงควรบอกแพทย์เพื่อปรับแผน ไม่ควรหยุดยาหรือปรับยาเอง

หากกำลังรักษาอาการซึมเศร้า ควรเล่าให้แพทย์ฟังด้วยว่าเคยมีช่วงนอนน้อยแต่ไม่ง่วง คึกผิดปกติ หรือทำสิ่งเสี่ยงหรือไม่ เพราะการใช้ยาต้านเศร้าเพียงอย่างเดียวในผู้ที่เป็นไบโพลาร์บางรายอาจกระตุ้นช่วงแมเนียได้ แต่ถ้ากำลังใช้ยาอยู่ ไม่ควรหยุดเอง ให้ปรึกษาแพทย์ผู้รักษา

คนใกล้ตัวช่วยได้ด้วยการรับฟังโดยไม่ตัดสิน ชวนไปพบแพทย์ และช่วยสังเกตความเปลี่ยนแปลงเรื่องการนอนหรือพฤติกรรม แทนการตำหนิว่าเจ้าตัวควบคุมอารมณ์ไม่ได้

หากสงสัยว่าตัวเองหรือคนใกล้ตัวมีอาการ คุยกับแพทย์หรือจิตแพทย์ได้ตั้งแต่เริ่มกังวล ไม่จำเป็นต้องรอให้อาการหนัก หากมีความคิดจะทำร้ายตัวเอง มีแผน หรือไม่สามารถดูแลความปลอดภัยของตัวเองได้ ให้รีบไปห้องฉุกเฉินหรือโทร 1669 และให้คนที่ไว้ใจอยู่เป็นเพื่อน