อยากรวยเพื่อไม่ต้องทนไปทุกอย่าง

 

“ถ้าพรุ่งนี้คุณถูกลอตเตอรี่รางวัลใหญ่ คุณจะลาออกจากงานทันทีไหม?”

ผมเชื่อว่าคนทำงานไม่น้อยคงตอบว่า “ลาออกสิ จะอยู่ทำไม?” โดยเฉพาะคนที่กำลังเหนื่อยกับหัวหน้า เบื่อการเมืองในออฟฟิศ หรือรู้สึกว่าต้องอดทนกับอะไรหลายอย่างเพียงเพราะยังต้องใช้เงินเดือนทุกเดือน

แต่ผมมีอีกคำถามที่อยากชวนคิด

ถ้าคุณมีเงินมากพอที่จะไม่ต้องกลัวตกงาน แต่ยังเลือกไปทำงานต่อ คุณจะยอมให้หัวหน้าปฏิบัติกับคุณเหมือนเดิมหรือเปล่า?

 

คุณจะยังยอมทำงานล่วงเวลาโดยไม่มีเหตุผลไหม? ยังเงียบในที่ประชุมทั้งที่รู้ว่าการตัดสินใจบางอย่างไม่ถูกต้องหรือเปล่า? หรือยังต้องยิ้มรับทุกคำสั่งเพียงเพราะกลัวว่าถ้าขัดใจหัวหน้าแล้วจะกระทบอนาคต?

 

คำถามเหล่านี้ทำให้ผมนึกถึงซีรีส์เกาหลีเรื่อง The Ordinary Jackpot ที่เพิ่งดูจบไปเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา

 

ซีรีส์เรื่องนี้เริ่มต้นจากความฝันที่มนุษย์เงินเดือนหลายคนคุ้นเคย แต่กลับพาเราไปพบคำถามที่ลึกกว่าเรื่องเงินมาก

 

....

 

“กงอึนแท” เป็นพนักงานฝ่ายขายธรรมดาคนหนึ่งที่ใช้ชีวิตอยู่กับความเหนื่อยหน่ายจากงาน หัวหน้า และปัญหาในออฟฟิศ

 

วันหนึ่งเขาถูกลอตเตอรี่รางวัลใหญ่ ได้เงินถึง 1,300 ล้านวอน

 

ฟังดูเหมือนชีวิตกำลังจะเปลี่ยนไปตลอดกาล เขาน่าจะลาออก ซื้อบ้าน ใช้ชีวิตสบาย ๆ และไม่ต้องกลับไปเจอหัวหน้าอีก

 

แต่เมื่อคำนวณค่าใช้จ่ายและราคาบ้านในโซล เขากลับพบว่าเงินก้อนนี้ยังไม่มากพอให้หยุดทำงานได้อย่างมั่นใจตลอดชีวิต

 

เขาจึงกลับไปทำงานเหมือนเดิม

 

บริษัทเดิม หัวหน้าเดิม เพื่อนร่วมงานเดิม และปัญหาเดิม

 

แต่สิ่งที่เปลี่ยนไปคือ เขาไม่ใช่พนักงานคนเดิมอีกแล้ว

 

จากคนที่เคยต้องยอมหลายอย่าง เขาเริ่มกล้าปฏิเสธคำสั่งที่ไม่สมเหตุสมผล กล้าพูดในสิ่งที่คิด และกล้าตัดสินใจมากขึ้น

 

มีฉากหนึ่งที่เขาไม่ยอมทำงานล่วงเวลาโดยไม่ได้รับค่าตอบแทน และเลือกกลับบ้านเมื่อหมดเวลางาน

 

สิ่งที่น่าสนใจคือ เขาไม่ได้เพิ่งมีความสามารถในวันที่ถูกหวย

 

เขายังเป็นคนเดิม มีประสบการณ์เดิม และทำงานในองค์กรเดิม

 

แต่เงินก้อนหนึ่งทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างเขากับงานเปลี่ยนไป

 

....

 

ผมคิดว่านี่เป็นเรื่องที่คนทำงานเข้าใจได้ดี

 

เพราะบางครั้งเราไม่ได้ยอมทำสิ่งที่ไม่อยากทำเพราะเห็นด้วย แต่เพราะเรามีสิ่งที่ต้องรักษาเอาไว้

 

มีบ้านที่ต้องผ่อน มีลูกที่ต้องส่งเรียน มีพ่อแม่ที่ต้องดูแล มีค่าใช้จ่ายที่รออยู่ทุกเดือน

 

การมีงานทำจึงไม่ได้หมายถึงเพียงการมีอาชีพ แต่มันคือความมั่นคงของคนอีกหลายคนที่พึ่งพารายได้ของเรา

 

เมื่อเป็นแบบนี้ การปฏิเสธหัวหน้าจึงไม่ใช่เรื่องง่าย

 

บางคนรู้ว่าคำสั่งไม่สมเหตุสมผล แต่ไม่อยากมีปัญหา

 

บางคนเห็นว่าการตัดสินใจของผู้บริหารมีความเสี่ยง แต่เลือกเงียบ

 

บางคนอยากเปลี่ยนงานมานานแล้ว แต่ยังไม่กล้า เพราะไม่รู้ว่าถ้าออกไปจะมีรายได้เมื่อไร

 

คนเหล่านี้ไม่ได้จำเป็นต้องขาดความกล้า

 

บางครั้งเขาเพียงมีต้นทุนของการขัดแย้งสูงกว่าคนอื่น

 

และนี่เป็นความจริงที่เรามักมองข้ามเวลาแนะนำใครสักคนว่า

 

“ไม่พอใจก็ลาออกสิ”

 

....

 

สิ่งที่ผมชอบใน The Ordinary Jackpot คือ เงินรางวัลไม่ได้ทำหน้าที่เพียงเพิ่มความร่ำรวยให้ตัวละคร

 

แต่มันเพิ่ม “ทางเลือก”

 

ก่อนถูกหวย อึนแทอาจต้องคิดว่า ถ้าขัดใจหัวหน้าแล้วตกงาน จะเอาเงินที่ไหนใช้?

 

แต่หลังถูกหวย เขามีหลักประกันว่า ต่อให้เกิดเรื่องไม่คาดคิด ชีวิตก็ยังมีเวลาตั้งหลัก

 

ความแตกต่างนี้สำคัญมาก

 

เพราะคนที่มีทางเลือก กับคนที่รู้สึกว่าตัวเองไม่มีทางเลือก อาจตอบสนองต่อสถานการณ์เดียวกันต่างกันอย่างมาก

 

คนหนึ่งกล้าบอกว่า “ผมไม่เห็นด้วย”

 

อีกคนอาจคิดเหมือนกัน แต่เลือกเงียบ

 

คนหนึ่งกล้าปฏิเสธงานที่เกินขอบเขต

 

อีกคนอาจต้องรับไว้ เพราะกลัวผลกระทบที่จะตามมา

 

เราไม่ควรรีบสรุปว่าคนแรกมีความกล้ามากกว่า หรือคนที่สองอ่อนแอกว่า

 

เพราะทั้งสองอาจมีภาระและความมั่นคงในชีวิตต่างกัน

 

....

 

นี่ทำให้ผมนึกถึงเรื่อง Psychological Safety หรือความปลอดภัยทางจิตใจในองค์กร

 

เรามักพูดว่า หัวหน้าควรเปิดรับความคิดเห็น ทำให้ลูกทีมกล้าพูด กล้าถาม และกล้ายอมรับความผิดพลาด

 

ทั้งหมดนี้สำคัญ

 

แต่มีอีกเรื่องที่ต้องคิดควบคู่กัน

 

พนักงานไม่ได้ประเมินเพียงว่า หัวหน้าจะโกรธไหมถ้าเขาพูดความจริง

 

เขาอาจกำลังประเมินด้วยว่า ถ้าพูดแล้วถูกมองว่าเป็นคนมีปัญหา จะกระทบผลประเมิน โบนัส หรือโอกาสเติบโตหรือเปล่า

 

บางคนอาจกังวลไปไกลถึงความมั่นคงของงาน

 

ดังนั้น ความเงียบในห้องประชุมไม่ได้แปลว่าทุกคนเห็นด้วยเสมอไป

 

บางคนอาจมีความคิดเห็น แต่ไม่มั่นใจว่าการพูดออกไปจะคุ้มกับความเสี่ยงที่ต้องรับหรือไม่

 

และถ้าองค์กรต้องรอให้พนักงานมีเงินมากพอที่จะไม่กลัวตกงานก่อน จึงจะกล้าพูดความจริง

 

ผมคิดว่านั่นเป็นคำถามสำคัญสำหรับผู้บริหาร

 

เพราะองค์กรอาจกำลังสูญเสียข้อมูล ความคิด และคำเตือนที่มีค่า โดยไม่รู้ตัว

 

....

 

อย่างไรก็ตาม ผมไม่คิดว่าบทเรียนของซีรีส์เรื่องนี้คือ ทุกคนต้องมีเงินมากก่อนจึงจะกล้าปฏิเสธสิ่งที่ไม่ถูกต้อง

 

เพราะถ้าเราสรุปแบบนั้น คนที่ยังไม่มีเงินสำรองมากพอก็อาจรู้สึกว่า ตัวเองไม่มีสิทธิ์เรียกร้องอะไรเลย

 

ในความเป็นจริง องค์กรมีหน้าที่สร้างสภาพแวดล้อมที่เป็นธรรม โดยไม่ควรผลักภาระให้พนักงานต้องมีเงินเก็บมากพอที่จะรับความเสี่ยงจากการพูดความจริง

 

หัวหน้าควรรับฟังความคิดเห็นที่แตกต่าง ไม่ใช่เฉพาะจากคนที่กล้าเถียง

 

องค์กรควรมีกระบวนการร้องเรียนและตรวจสอบที่น่าเชื่อถือ

 

และพนักงานควรได้รับการปฏิบัติอย่างเป็นธรรม ไม่ว่าจะมีฐานะทางการเงินแบบไหน

 

เพราะสิทธิในการได้รับความเป็นธรรม ไม่ควรขึ้นอยู่กับจำนวนเงินในบัญชี

 

....

 

แต่ในมุมของคนทำงานเอง ผมคิดว่าเรื่องนี้ยังทำให้เราเห็นคุณค่าของการมีเงินสำรองในอีกแบบหนึ่ง

 

ปกติเวลาพูดถึงเงินเก็บ เรามักคิดถึงเรื่องฉุกเฉิน เช่น เจ็บป่วย ตกงาน หรือค่าใช้จ่ายที่ไม่คาดคิด

 

แต่เงินสำรองยังมีคุณค่าอีกด้านหนึ่ง คือทำให้เรามีเวลาและทางเลือกมากขึ้น

 

ถ้าวันหนึ่งงานเริ่มกระทบสุขภาพอย่างหนัก เราอาจมีเวลาหางานใหม่โดยไม่ต้องรีบรับข้อเสนอแรก

 

ถ้าถูกเลิกจ้าง เราอาจมีเวลาตั้งหลัก

 

ถ้าเจอหัวหน้าที่ปฏิบัติอย่างไม่เป็นธรรม เราอาจมีพื้นที่คิดและวางแผนว่าจะจัดการอย่างไร โดยไม่ต้องตัดสินใจจากความกลัวเพียงอย่างเดียว

 

เงินสำรองไม่ได้ทำให้ทุกปัญหาหายไป และไม่ได้รับประกันว่าเราจะไม่กลัวอะไรอีก

 

แต่มันช่วยลดต้นทุนของการมีทางเลือก

 

บางครั้งคุณค่าของเงินจึงไม่ได้อยู่ที่สิ่งที่เราซื้อ

 

แต่อยู่ที่สิ่งที่เราไม่จำเป็นต้องยอมรับอีกต่อไป

 

....

 

และซีรีส์ยังมีอีกมุมหนึ่งที่ผมคิดว่าน่าสนใจมาก

 

เมื่ออึนแทมีเงินมากพอจะออกจากงานได้โดยไม่ต้องกังวลเหมือนเดิม เขากลับค้นพบว่า ยังมีบางอย่างในชีวิตการทำงานที่เขาให้คุณค่า

 

เพื่อนร่วมงาน

 

ความสัมพันธ์

 

ความรู้สึกว่าได้ทำสิ่งที่มีความหมาย

 

และการได้เป็นส่วนหนึ่งของทีม

 

สุดท้ายเขายังเลือกทำงานต่อ

 

นี่ไม่ได้หมายความว่าเขาควรอดทนกับทุกอย่างเหมือนเดิม หรือซีรีส์กำลังบอกว่าการลาออกเป็นเรื่องไม่ดี

 

แต่มันทำให้เห็นความแตกต่างระหว่างการอยู่ต่อเพราะไม่มีทางเลือก กับการอยู่ต่อเพราะยังเห็นคุณค่าในสิ่งที่ทำ

 

สองคนอาจเดินเข้าบริษัทเดียวกันทุกเช้า ทำงานเหมือนกัน และได้รับเงินเดือนเท่ากัน

 

แต่คนหนึ่งกำลังอยู่เพราะกลัวไม่มีรายได้

 

ขณะที่อีกคนอยู่เพราะยังอยากทำงานนั้นจริงๆ

 

แน่นอนว่าในชีวิตจริง เหตุผลทั้งสองอย่างอาจเกิดขึ้นพร้อมกันได้

 

แต่ความรู้สึกว่าตัวเองมีส่วนเลือก ย่อมทำให้ความสัมพันธ์กับงานมีความหมายต่างออกไป

 

....

 

สำหรับผม The Ordinary Jackpot จึงไม่ได้เป็นเพียงซีรีส์เกี่ยวกับมนุษย์เงินเดือนที่ถูกลอตเตอรี่แล้วไม่ลาออก

 

มันชวนให้เราตั้งคำถามว่า ที่ผ่านมาเราทำงานด้วยความต้องการของตัวเองมากแค่ไหน และทำไปเพราะความกลัวมากแค่ไหน

 

เรายอมรับบางอย่างเพราะเห็นด้วยจริงๆ หรือเพราะไม่กล้ารับผลของการปฏิเสธ?

 

เรายังอยู่กับงานนี้เพราะเห็นคุณค่า หรือเพราะรู้สึกว่าไม่มีที่อื่นให้ไป?

 

และถ้าวันหนึ่งเรามีความมั่นคงมากพอที่จะเลือกได้มากขึ้น เราจะยังใช้ชีวิตการทำงานแบบเดิมหรือเปล่า?

 

....

 

ผมคิดว่าความฝันของมนุษย์เงินเดือนจำนวนหนึ่ง อาจไม่ได้ยิ่งใหญ่ถึงขั้นอยากมีเงินหลายร้อยล้านหรือไม่ต้องทำงานอีกตลอดชีวิต

 

บางคนอาจเพียงอยากมีเงินสำรองมากพอที่จะไม่ต้องตื่นขึ้นมาพร้อมความกลัวว่า ถ้าวันนี้ทำให้หัวหน้าไม่พอใจ ชีวิตทั้งครอบครัวจะได้รับผลกระทบอย่างไร

 

อยากมีสิทธิ์เลือกงานที่เหมาะกับตัวเอง

 

อยากมีเวลาคิดก่อนรับข้อเสนอที่ไม่เป็นธรรม

 

หรืออยากกล้าพูดว่า “ผมไม่เห็นด้วย” โดยไม่ต้องกังวลว่าประโยคเดียวจะทำให้ชีวิตพัง

 

และบางที นี่อาจเป็นเหตุผลที่เราควรให้ความสำคัญกับความมั่นคงทางการเงินมากกว่าเพียงการมีเงินไว้ซื้อสิ่งที่อยากได้

 

เพราะสุดท้ายแล้ว

 

“การมีเงินมากพอที่จะไม่ต้องทำงานอีก” กับ “การมีเงินมากพอที่จะไม่ต้องยอมทุกอย่างเพื่อรักษางานไว้” เป็นเป้าหมายคนละระดับ

 

และสำหรับคนทำงานจำนวนหนึ่ง

 

เป้าหมายที่สองอาจเป็นจุดเริ่มต้นของอิสรภาพที่มีความหมายมากกว่า

 

ไม่ใช่เพราะเราจะได้ลาออกจากงาน

 

แต่เพราะวันหนึ่ง เราอาจได้กลับไปทำงานด้วยความรู้สึกว่า

 

“ฉันยังอยู่ที่นี่ เพราะฉันเลือกที่จะอยู่”

 

ไม่ใช่เพียงเพราะ

 

“ฉันไม่มีทางเลือกอื่น”