ประวัติศาสตร์เสรีไทย ขบวนการใต้ดินที่ช่วยรักษาเอกราชของไทยหลังสงครามโลกครั้งที่ 2
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
เมื่อสงครามโลกครั้งที่ 2 สิ้นสุดลง ไทยอยู่ในฐานะที่ละเอียดอ่อน รัฐบาลไทยเคยเป็นพันธมิตรกับญี่ปุ่นและประกาศสงครามต่ออังกฤษกับสหรัฐอเมริกา แต่ภายในประเทศและในต่างแดนก็มีคนไทยอีกกลุ่มหนึ่งทำงานร่วมกับฝ่ายสัมพันธมิตรอย่างลับ ๆ คนกลุ่มนี้รู้จักกันในชื่อ ขบวนการเสรีไทย
การเคลื่อนไหวของเสรีไทยช่วยให้สัมพันธมิตรเห็นว่ามีคนไทยต่อต้านญี่ปุ่น และเป็นปัจจัยสำคัญในการเจรจาหลังสงคราม อย่างไรก็ตาม ผลลัพธ์ไม่ได้เกิดจากขบวนการเพียงฝ่ายเดียว ท่าทีของสหรัฐฯ ความต้องการของอังกฤษ และการทูตระหว่างประเทศก็มีส่วนกำหนดอนาคตของไทยด้วย
ภาพประกอบบทความเป็นภาพสร้างขึ้นเพื่อจำลองบรรยากาศ ไม่ใช่ภาพถ่ายเหตุการณ์จริง
จุดเริ่มต้นท่ามกลางสงคราม
วันที่ 8 ธันวาคม 2484 กองทัพญี่ปุ่นยกพลเข้าสู่ประเทศไทย หลังมีการต่อสู้ในหลายพื้นที่ รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามตกลงให้ญี่ปุ่นเดินทัพผ่านไทย ก่อนที่ไทยจะเข้าร่วมเป็นพันธมิตรกับญี่ปุ่น และประกาศสงครามต่ออังกฤษกับสหรัฐอเมริกาในวันที่ 25 มกราคม 2485
การตัดสินใจของรัฐบาลไม่ได้หมายความว่าคนไทยทุกกลุ่มเห็นพ้องด้วย ในประเทศ ปรีดี พนมยงค์ ซึ่งดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ มีบทบาทสำคัญในการจัดตั้งเครือข่ายต่อต้านญี่ปุ่น ขณะเดียวกัน คนไทยในต่างประเทศก็เริ่มรวมตัวกัน
ที่สหรัฐอเมริกา เสนีย์ ปราโมช เอกอัครราชทูตไทย ไม่ยื่นคำประกาศสงครามต่อรัฐบาลสหรัฐฯ และร่วมกับคนไทยที่นั่นจัดตั้งขบวนการเสรีไทย ส่วนในอังกฤษก็มีนักเรียนและคนไทยเข้าร่วมทำงานเช่นกัน เครือข่ายเหล่านี้เติบโตขึ้นท่ามกลางสถานการณ์ที่การติดต่อกันทำได้ยากและมีความเสี่ยงสูง
งานลับที่ต้องอาศัยคนหลายฝ่าย
ภารกิจของเสรีไทยไม่ได้มีเพียงการเตรียมจับอาวุธ สมาชิกและผู้สนับสนุนช่วยกันรวบรวมข่าว ติดต่อฝ่ายสัมพันธมิตร จัดหาเส้นทางเดินทาง และสนับสนุนการสื่อสารทางวิทยุ งานเหล่านี้ต้องอาศัยทั้งคนในเมือง ข้าราชการ นักเรียน และประชาชนในพื้นที่ต่างจังหวัด
การสื่อสารมีความสำคัญมาก เพราะฝ่ายสัมพันธมิตรต้องการทราบสถานการณ์ในไทยและความเคลื่อนไหวของญี่ปุ่น ขณะที่เครือข่ายในไทยต้องการแสดงให้เห็นว่ามีกำลังต่อต้านที่สามารถร่วมมือกันได้ แต่การรับส่งข่าวก็เสี่ยงต่อการถูกตรวจพบและจับกุม
เมื่อสงครามดำเนินมาถึงช่วงท้าย มีการฝึกกำลังและเตรียมความพร้อมในพื้นที่ต่าง ๆ เพื่อรับมือกับญี่ปุ่นร่วมกับฝ่ายสัมพันธมิตร แผนการลุกขึ้นต่อสู้ครั้งใหญ่ยังไม่ทันเกิดขึ้น ญี่ปุ่นก็ประกาศยอมแพ้ในเดือนสิงหาคม 2488 เสียก่อน
ประกาศสันติภาพและการเจรจาหลังสงคราม
วันที่ 16 สิงหาคม 2488 ปรีดีในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ออกประกาศสันติภาพ ระบุว่าการประกาศสงครามต่ออังกฤษและสหรัฐฯ เป็นโมฆะ โดยอ้างว่าขัดต่อรัฐธรรมนูญและเจตจำนงของประชาชนไทย
แต่ประกาศของไทยเพียงฉบับเดียวไม่ได้กำหนดท่าทีของทุกประเทศ สหรัฐฯ มีท่าทีผ่อนปรนและไม่ถือไทยเป็นศัตรู ขณะที่อังกฤษซึ่งถือว่ามีสถานะสงครามกับไทยยังต้องการข้อตกลงเพื่อยุติสถานะดังกล่าว การมีอยู่ของเสรีไทยและความร่วมมือกับสัมพันธมิตรช่วยสร้างน้ำหนักให้ฝ่ายที่ต้องการปฏิบัติต่อไทยอย่างผ่อนปรน โดยเฉพาะเมื่อสหรัฐฯ สนับสนุนแนวทางนี้
ไทยจึงหลีกเลี่ยงการลงนามยอมจำนนโดยไม่มีเงื่อนไขและการถูกปฏิบัติเช่นเดียวกับฝ่ายอักษะบางประเทศ แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าไม่มีเงื่อนไขหลังสงคราม ไทยต้องเจรจากับอังกฤษและคืนดินแดนบางส่วนที่ได้มาในช่วงสงคราม รวมถึงตกลงเรื่องข้าวเพื่อช่วยบรรเทาการขาดแคลนในภูมิภาค
ประวัติศาสตร์เสรีไทยจึงเป็นทั้งเรื่องของเครือข่ายคนทำงานลับและเรื่องของการทูต ผลจากการตัดสินใจของคนเหล่านั้นช่วยเปิดทางให้ไทยรักษาเอกราชและกลับเข้าสู่ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศได้ แม้เส้นทางหลังสงครามจะยังต้องผ่านการต่อรองอีกมากก็ตาม
เขียนโดย วัน ๆ หาแต่เรื่อง
ประวัติถนนเจริญกรุง จากทางสำหรับรถม้าสู่ถนนสายสำคัญของพระนคร
จุดเริ่มต้นหอสมุดแห่งชาติและพิพิธภัณฑสถานแห่งแรกของไทย จากของสะสมในวังสู่แหล่งเรียนรู้ของประชาชน
คณะราชทูตสยามสมัยพระนารายณ์ ข้ามทะเลหกเดือนเข้าเฝ้าพระเจ้าหลุยส์ที่ 14
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
เปิดเลขธูป 3 ตัวตรง "ท้าวเวสสุวรรณ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
หวยลาววันนี้ 20 พฤศจิกายน 2569 เปิดแนวทางเลขเด่น 2-6-8 ส่องเลขคู่และเลขสามตัวที่น่าสนใจ
ประวัติรถรางไฟฟ้ากรุงเทพฯ เมื่อสยามมีรถรางให้บริการก่อนโตเกียว
คลองรังสิตในสมัยรัชกาลที่ 5 โครงการเอกชนที่เปิดทุ่งให้กลายเป็นนาข้าว
ช้างศึกอยุธยา จากเพนียดคล้องช้างสู่การใช้งานในกองทัพ
เหมืองดีบุกภาคใต้ แรงงานจีนและทุนต่างชาติที่เปลี่ยนภูเก็ตกับพังงา
ประวัติวังหน้า จากพระมหาอุปราชสมัยอยุธยาถึงจุดสิ้นสุดในรัชกาลที่ 5
ทำไมกรุงศรีอยุธยาจึงเป็นเกาะกลางน้ำ ชัยภูมิป้องกันเมืองและเส้นทางการค้าในอดีต
การค้าข้าวและชาวจีนโพ้นทะเล จากคลองในสยามสู่ย่านสำเพ็งและเยาวราช
วิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 เรือรบฝรั่งเศส เงินถุงแดง และราคาที่สยามต้องจ่าย
ทำไมรัชกาลที่ 1 จึงนำอิฐจากกำแพงกรุงศรีอยุธยามาสร้างพระนครใหม่


