เงินบริจาคใช้ผิดวัตถุประสงค์ เรียกคืนและแจ้งความได้เมื่อไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

โอนเงินทำบุญไปแล้วเก็บสลิปไว้ ผ่านมาหลายปีจึงเห็นข่าวว่าผู้รับอาจนำเงินไปใช้ต่างจากที่ประกาศไว้ คนบริจาคอาจอยากรู้ว่าตัวเองยังมีสิทธิทำอะไรได้บ้าง และสลิปใบเดียวเพียงพอหรือไม่

คำตอบต้องแยกเป็นสองเรื่อง คือการดำเนินคดีอาญากับการเรียกเงินคืน ทั้งสองเรื่องใช้หลักฐานและกำหนดเวลาต่างกัน ส่วนการนำเงินไปใช้ผิดวัตถุประสงค์ก็ยังต้องตรวจสอบข้อเท็จจริงว่าเกิดจากการหลอกลวงตั้งแต่ต้นหรือมีเหตุอื่น

หากเข้าองค์ประกอบฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา 343 โดยทั่วไปมีอายุความอาญา 10 ปีนับแต่วันกระทำความผิด แต่ไม่ได้หมายความว่าเพียงไปแจ้งความก่อนครบ 10 ปีแล้วคดีจะไม่ขาดอายุความ เพราะมาตรา 95 กำหนดให้ต้องฟ้องคดีและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาลภายในกำหนดด้วย จึงควรนำหลักฐานไปพบพนักงานสอบสวนโดยเร็ว

สลิปเป็นหลักฐานสำคัญที่ช่วยแสดงวัน เวลา จำนวนเงิน และบัญชีที่รับเงิน แต่ สลิปเพียงใบเดียวไม่ได้พิสูจน์โดยอัตโนมัติว่ามีการฉ้อโกงประชาชน ยังต้องดูว่าผู้รับหรือผู้ชักชวนแสดงข้อความเท็จหรือปกปิดความจริงที่ควรบอกต่อประชาชนโดยทุจริต และการหลอกลวงนั้นทำให้ได้เงินไปหรือไม่

ตัวอย่างเช่น มีการประกาศรับเงินเพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัย ทั้งที่ผู้ชักชวนรู้อยู่แล้วว่าเหตุการณ์ที่อ้างไม่มีจริงและตั้งใจรับเงินเข้าตัวเอง กรณีเช่นนี้อาจเข้าข่ายฉ้อโกงประชาชน หากพิสูจน์องค์ประกอบได้ แต่ถ้ารับบริจาคไปเพื่อโครงการที่มีอยู่จริง แล้วภายหลังนำเงินไปใช้ต่างจากที่แจ้ง ต้องตรวจสอบเหตุผล อำนาจในการใช้เงิน ข้อตกลง และเจตนาประกอบกัน การใช้เงินผิดเป้าหมายเพียงอย่างเดียวยังตัดสินข้อหาฉ้อโกงไม่ได้ และอาจต้องพิจารณาความผิดฐานอื่นด้วย

กฎหมายฉ้อโกงประชาชนกำหนดโทษจำคุกสูงสุด 5 ปี หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ อัตราโทษนี้ทำให้อยู่ในกลุ่มอายุความ 10 ปีตามมาตรา 95 ทั้งนี้ การนับวันกระทำความผิดและข้อเท็จจริงที่อาจมีผลต่ออายุความต้องพิจารณาเป็นรายคดี

ระวังอย่าสับสนกับฉ้อโกงทั่วไป หากข้อเท็จจริงเข้าข่ายฉ้อโกงตามมาตรา 341 ซึ่งเป็นความผิดอันยอมความได้ ผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด โดยยังต้องอยู่ภายในอายุความอาญาทั่วไปด้วย ฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา 343 ไม่อยู่ภายใต้กำหนดร้องทุกข์ 3 เดือนแบบเดียวกัน แต่ไม่ควรรอให้ใกล้ครบอายุความ

นอกจากสลิป ควรเก็บโพสต์หรือข้อความเชิญบริจาคที่เห็นก่อนโอน ภาพหน้าจอที่แสดงชื่อบัญชีและวันเวลา ลิงก์ประกาศ บทสนทนา ใบเสร็จ และข้อมูลที่ทำให้สงสัยว่าเงินถูกใช้ต่างจากที่แจ้ง หากมีการแก้ไขหรือลบโพสต์ หลักฐานที่บันทึกไว้ตั้งแต่แรกอาจช่วยให้ตรวจสอบได้ง่ายขึ้น

เมื่อติดต่อเจ้าหน้าที่ ให้เล่าตามลำดับว่าเห็นคำเชิญชวนเมื่อไร เพราะเหตุใดจึงโอนเงิน โอนเข้าบัญชีใด และเพิ่งทราบข้อสงสัยจากอะไร หากต้องการให้ดำเนินคดี ให้แจ้งความประสงค์ร้องทุกข์ให้ชัด ไม่ใช่เพียงขอลงบันทึกประจำวันไว้เป็นหลักฐาน โดยเฉพาะเมื่ออาจเป็นความผิดที่มีกำหนดร้องทุกข์ 3 เดือน

ส่วนการขอเงินคืนไม่ใช่ผลที่เกิดขึ้นเองจากการแจ้งความ ผู้บริจาคอาจมีช่องทางเรียกร้องทางแพ่งตามข้อเท็จจริงและหลักฐาน เช่น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 528 ว่าด้วยการให้ที่มีค่าภาระติดพัน หากเข้าเงื่อนไขตามกฎหมายและผู้รับละเลยไม่ปฏิบัติตาม ผู้ให้อาจเรียกคืนได้เท่าที่ควรนำทรัพย์ไปใช้ตามภาระนั้น โดยมีเงื่อนไขและข้อยกเว้น ไม่ใช่ทุกการบริจาคที่ระบุเป้าหมายจะเรียกคืนได้ทันที

อายุความเรียกเงินคืนทางแพ่งต้องดูฐานสิทธิและวันที่สิทธิเรียกร้องเกิดขึ้น จึงไม่ควรนำตัวเลข 10 ปีของคดีอาญามาใช้ตัดสินทุกกรณี หากมีความเสียหายควรปรึกษาทนายความหรือหน่วยงานช่วยเหลือทางกฎหมายพร้อมหลักฐาน เพื่อประเมินทั้งช่องทางเรียกคืนและกำหนดเวลาของคดีนั้น

แม้มีสลิปเพียงใบเดียวก็เริ่มนำไปแจ้งข้อเท็จจริงได้ อย่าเพิ่งทิ้งหลักฐานเพราะคิดว่าเงินจำนวนน้อยหรือผ่านมานาน แต่ควรรวบรวมสิ่งที่แสดงคำชักชวนและพฤติการณ์เพิ่มเติมให้มากที่สุด เพื่อให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบต่อว่ามีความผิดและมีทางเรียกเงินคืนหรือไม่