บ้านและรถของคู่สมรสหรือบุตรในคดีฟอกเงิน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เมื่อคนในครอบครัวถูกดำเนินคดีฟอกเงิน คนที่อยู่บ้านเดียวกันอาจเริ่มกังวลว่า บ้านที่ผ่อนอยู่หรือรถที่ใช้ไปทำงานจะถูกยึดไปด้วยหรือไม่ โดยเฉพาะเมื่อเอกสารเป็นชื่อคู่สมรสหรือบุตร แต่เงินที่ใช้ซื้อมาจากหลายบัญชี

เรื่องนี้ต้องแยกการดำเนินคดีอาญาออกจากการดำเนินการกับทรัพย์สิน เพราะแม้สมาชิกในบ้านไม่ได้ถูกกล่าวหาว่าร่วมกระทำผิด ทรัพย์ที่อยู่ในชื่อของเขาก็อาจถูกตรวจสอบได้ หากมีหลักฐานเชื่อมโยงกับความผิด

การเป็นคู่สมรสหรือบุตรไม่ได้ทำให้ทรัพย์ถูกยึดโดยอัตโนมัติ และการมีชื่อเป็นเจ้าของก็ไม่ได้กันการยึดได้เสมอไป สิ่งสำคัญคือหลักฐานว่าทรัพย์เป็นของใคร ได้มาอย่างไร เงินที่ใช้มาจากไหน และหากได้รับโอนมา ผู้รับโอนมีสิทธิตามเงื่อนไขของกฎหมายหรือไม่

ทรัพย์ของคู่สมรสกับทรัพย์ของบุตร

บ้านหรือรถที่คู่สมรสมีอยู่ก่อนจดทะเบียนสมรส โดยทั่วไปเป็นสินส่วนตัว ส่วนทรัพย์ที่ได้มาระหว่างสมรสอาจเป็นสินสมรส แม้เอกสารจะลงชื่อฝ่ายเดียว แต่ยังต้องดูข้อเท็จจริงและข้อยกเว้น เช่น ทรัพย์ที่ได้รับเป็นมรดกหรือได้รับให้โดยเสน่หา รวมถึงเงินที่นำมาซื้อทรัพย์นั้น หากสงสัยว่าทรัพย์เป็นสินสมรสหรือไม่ กฎหมายแพ่งให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นสินสมรส

ส่วนบ้านหรือรถที่เป็นของบุตร ต้องดูการได้มาและหลักฐานเช่นกัน การมีชื่อบุตรในเอกสารเป็นหลักฐานเรื่องสิทธิ แต่ไม่ได้ยืนยันด้วยตัวเองว่าเงินที่ซื้อไม่เกี่ยวกับความผิด เช่นเดียวกับการที่พ่อแม่เป็นผู้ให้ ก็ต้องตรวจสอบที่มาของทรัพย์และเงื่อนไขการรับโอน ไม่อาจตัดสินจากนามสกุลหรือชื่อบนทะเบียนเพียงอย่างเดียว

การยึดหรืออายัดชั่วคราวยังไม่เท่ากับคำสั่งให้ทรัพย์ตกเป็นของแผ่นดิน กฎหมายเปิดทางให้ดำเนินการกับทรัพย์ที่มีหลักฐานเชื่อได้ว่าเกี่ยวกับความผิด และกระบวนการทรัพย์สินอาจเดินต่อได้โดยไม่ต้องรอให้คดีอาญามีคำพิพากษาลงโทษก่อน

พิสูจน์ที่มาของบ้านและรถอย่างไร

เริ่มจากทำลำดับเวลาแยกเป็นรายทรัพย์ ตั้งแต่วันที่ได้มา ราคาซื้อ ใครเป็นผู้ชำระ เงินออกจากบัญชีใด ไปถึงผู้ขายหรือผู้ให้กู้อย่างไร แล้วนำเอกสารที่มีมาต่อกันให้เห็นเส้นทางเงินจริง

• บ้านและที่ดิน: โฉนดหรือเอกสารสิทธิ สัญญาซื้อขาย หลักฐานโอนเงินมัดจำและค่าบ้าน สัญญากู้ รายการเดินบัญชี และหลักฐานผ่อนชำระแต่ละงวด

• รถ: รายการทะเบียนรถ สัญญาซื้อขายหรือเช่าซื้อ หลักฐานเงินดาวน์ ใบเสร็จ และรายการชำระค่างวด โดยตรวจด้วยว่าใครเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ตามสัญญา

• ที่มาของเงิน: สลิปเงินเดือน หนังสือรับรองรายได้ เอกสารภาษี บัญชีธุรกิจ หลักฐานขายทรัพย์เดิม มรดก หรือสัญญาและหลักฐานเงินกู้ ตามแหล่งเงินจริง

ตัวอย่างเช่น หากคู่สมรสซื้อบ้านด้วยเงินออมก่อนแต่งงาน หลักฐานบัญชีที่แสดงยอดเงินก่อนสมรสต่อเนื่องถึงวันโอนค่าบ้านจะช่วยอธิบายที่มาได้ แต่ถ้าเงินในบัญชีปะปนหลายแหล่ง ควรแยกยอดและวันรับจ่ายให้ชัด พร้อมเก็บหลักฐานประกอบ ไม่ควรทำเอกสารย้อนหลังให้คลาดเคลื่อนจากความจริง

ถ้าบ้านหรือรถได้มาโดยรับโอนหรือรับให้ ให้รวบรวมหลักฐานการโอน ความสัมพันธ์กับผู้ให้ เหตุผลที่ได้รับ และข้อเท็จจริงขณะรับทรัพย์ด้วย เพราะกฎหมายกำหนดเงื่อนไขเรื่องความสุจริตและลักษณะการได้มา ไม่ใช่ว่าการรับให้ทุกกรณีจะได้รับความคุ้มครองโดยอัตโนมัติ

เมื่อได้รับคำสั่งยึดหรืออายัด

ขอสำเนาคำสั่งและบัญชีรายการทรัพย์ ตรวจหน่วยงานผู้ออกคำสั่ง เลขคดี วันที่ได้รับแจ้ง เหตุผล และกำหนดเวลาที่เกี่ยวข้อง แล้วนำเอกสารทั้งหมดปรึกษาทนายความทันที ขั้นตอนที่ใช้ขึ้นอยู่กับว่าทรัพย์อยู่ในชั้นของ ปปง. หรือเข้าสู่ศาลแล้ว

ในชั้นยึดหรืออายัด ผู้ทำธุรกรรมหรือผู้มีส่วนได้เสียสามารถแสดงหลักฐานต่อคณะกรรมการธุรกรรมว่าทรัพย์ไม่เกี่ยวกับความผิดเพื่อขอเพิกถอนคำสั่งได้ ส่วนเมื่ออัยการยื่นคำร้องต่อศาล ผู้ที่อ้างว่าเป็นเจ้าของหรือมีส่วนได้เสียสามารถยื่นคำร้องคัดค้านและนำพยานหลักฐานเข้าสืบตามมาตรา 50 โดยต้องตรวจประกาศและกำหนดเวลาของคดีนั้นอย่างใกล้ชิด

หากศาลมีคำสั่งให้ทรัพย์ตกเป็นของแผ่นดินถึงที่สุดแล้ว มาตรา 53 ยังเปิดช่องให้เจ้าของ ผู้รับโอน หรือผู้มีส่วนได้เสียยื่นคำร้องได้ภายในหนึ่งปีนับแต่คำสั่งถึงที่สุด แต่ต้องพิสูจน์ด้วยว่าไม่อาจคัดค้านก่อนหน้านั้นเพราะไม่ทราบประกาศหรือหนังสือแจ้ง หรือมีเหตุขัดข้องอันสมควรอื่น จึงไม่ควรรอให้ถึงขั้นนี้

แล้วทรัพย์จะถูกขายทอดตลาดเมื่อใด

อย่าเข้าใจว่าต้องรอคดีจบเสมอไป มาตรา 57 ให้อำนาจจัดการทรัพย์ที่ยึดหรืออายัดไว้ รวมถึงขายทอดตลาดได้ในเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด เช่น ทรัพย์ไม่เหมาะจะเก็บรักษาหรือมีภาระในการเก็บรักษามาก ดังนั้นเมื่อได้รับคำสั่งหรือทราบว่าจะมีการขาย ควรรีบให้ทนายตรวจช่องทางคัดค้านและขอคุ้มครองสิทธิในคดีทันที

อีกกรณีหนึ่ง หากทรัพย์ที่เกี่ยวกับความผิดรวมเข้ากับทรัพย์ของเจ้าของหรือผู้มีส่วนได้เสียที่มีสิทธิตามกฎหมาย และแยกคืนไม่ได้ มาตรา 52 เปิดทางให้ศาลสั่งขายแล้วแบ่งเงินตามสัดส่วนได้ แต่เจ้าของหรือผู้มีส่วนได้เสียอาจยื่นคำร้องก่อนขายและนำเงินตามจำนวนที่ศาลกำหนดมาวางแทนภายในเวลาที่ศาลกำหนด เพื่อขอให้งดขายและคืนทรัพย์ได้ วิธีนี้มีเงื่อนไขเฉพาะ ไม่ได้ใช้แทนการพิสูจน์สิทธิในทุกคดี

ไม่มีเอกสารชุดใดรับประกันว่าจะรักษาบ้านหรือรถไว้ได้ทุกกรณี แต่การเก็บหลักฐานที่แท้จริงให้เชื่อมตั้งแต่แหล่งรายได้ถึงการซื้อและผ่อนชำระ พร้อมใช้สิทธิตามขั้นตอนให้ทันเวลา เป็นจุดเริ่มต้นที่ช่วยให้เจ้าของทรัพย์อธิบายสิทธิของตนได้ชัดที่สุด