หางของดาวหางเกิดขึ้นได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บนท้องฟ้ายามค่ำคืน ดาวหางอาจปรากฏเป็นจุดสว่างที่มีริ้วจาง ๆ ยาวออกไป รูปร่างแบบนี้ชวนให้นึกถึงดาวที่กำลังพุ่งด้วยความเร็ว แต่ดาวหางเดินทางอยู่ในอวกาศมานานก่อนที่เราจะมองเห็นหางของมัน

ตัวดาวหางประกอบด้วยน้ำแข็ง ฝุ่น และวัสดุหินปะปนกัน ส่วนแข็งตรงกลางเรียกว่า นิวเคลียส เมื่ออยู่ไกลจากดวงอาทิตย์ มันอาจมืดและสังเกตได้ยาก จนกระทั่งวงโคจรพาเข้ามาในบริเวณที่ได้รับพลังงานจากดวงอาทิตย์มากขึ้น

หางเกิดขึ้นเมื่อความร้อนทำให้น้ำแข็งในดาวหางเปลี่ยนเป็นแก๊ส แก๊สพาฝุ่นหลุดออกมารอบนิวเคลียส ก่อนที่แสงอาทิตย์และลมสุริยะจะช่วยผลักวัสดุเหล่านั้นออกไปจนเกิดเป็นหาง

น้ำแข็งในดาวหางมีทั้งน้ำและสารระเหยชนิดอื่นที่แข็งตัวอยู่ เมื่อได้รับความร้อน น้ำแข็งบางส่วนเปลี่ยนจากของแข็งเป็นแก๊สโดยตรง กระบวนการนี้เรียกว่า การระเหิด แก๊สที่พุ่งออกมาพาเม็ดฝุ่นติดไปด้วย เกิดเป็นกลุ่มฝุ่นและแก๊สล้อมรอบนิวเคลียส เรียกว่าโคมา

โคมามีขนาดใหญ่กว่านิวเคลียสมาก และเป็นบริเวณสว่างฟุ้งที่เราเห็นเป็นส่วนหัวของดาวหาง ส่วนหางซึ่งยื่นออกไปเกิดจากวัสดุที่หลุดออกมาเหล่านี้ โดยหางไม่ได้เป็นของแข็งชิ้นยาวต่อจากตัวดาว

หางฝุ่นกับหางไอออน

ดาวหางที่มีกิจกรรมมักมีหางอยู่สองชนิด หางฝุ่นประกอบด้วยเม็ดฝุ่นเล็ก ๆ ที่สะท้อนแสงอาทิตย์ แรงดันจากแสงช่วยผลักฝุ่นออกไป หางชนิดนี้จึงมักดูฟุ้งและโค้งตามแนววงโคจร

ส่วนหางไอออนเกิดจากแก๊สที่กลายเป็นอนุภาคมีประจุ แล้วถูกลมสุริยะซึ่งเป็นกระแสอนุภาคจากดวงอาทิตย์พัดพาออกไป หางนี้มักแคบและค่อนข้างตรง บางครั้งเห็นเป็นสีฟ้าจาง ๆ ในภาพถ่าย ทั้งสองหางอาจมองเห็นไม่ชัดเท่ากัน ขึ้นอยู่กับตัวดาวหางและสภาพการสังเกต

ทิศทางของหางจึงไม่จำเป็นต้องชี้ไปด้านหลังตามทิศที่ดาวหางเคลื่อนที่ หางไอออนมักชี้ออกจากดวงอาทิตย์ ส่วนหางฝุ่นอาจโค้งตามการเคลื่อนที่ของเม็ดฝุ่น และมุมมองจากโลกก็ทำให้รูปร่างที่เห็นต่างออกไปได้

เมื่อดาวหางเคลื่อนห่างจากดวงอาทิตย์ ความร้อนที่ได้รับลดลง การปล่อยแก๊สและฝุ่นอ่อนกำลังลง หางจึงค่อย ๆ จางไป ตัวนิวเคลียสยังคงเดินทางต่อ และดาวหางบางดวงอาจกลับมาใกล้ดวงอาทิตย์อีกตามวงโคจรของมัน

ดาวหางแต่ละดวงสว่างไม่เท่ากัน บางดวงมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า ขณะที่บางดวงต้องใช้กล้องหรือภาพถ่ายช่วย การเลือกพื้นที่มืดและตรวจสอบช่วงเวลาที่มองเห็นจากแหล่งข้อมูลดาราศาสตร์จะช่วยให้มีโอกาสสังเกตได้ดีขึ้น