การจำคุกช่วยลดอาชญากรรมได้จริงหรือ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ทุกครั้งที่เกิดคดีสะเทือนใจ เรามักได้ยินคำถามเดียวกันว่า ทำไมไม่ลงโทษให้หนักกว่านี้ หลายคนหวังว่าถ้าผู้กระทำผิดต้องอยู่ในเรือนจำนานพอ เขาจะเข็ด และคนที่คิดจะทำผิดก็จะกลัวจนไม่กล้าลงมือ

ความรู้สึกแบบนี้เข้าใจได้ โดยเฉพาะเมื่อมีคนได้รับความเสียหายและต้องการเห็นผู้กระทำผิดรับผลจากสิ่งที่ทำ แต่พอมองไปถึงวันที่คนคนนั้นพ้นโทษ คำถามก็เปลี่ยนไปว่า เวลาที่อยู่หลังลูกกรงช่วยให้เขากลับมาใช้ชีวิตโดยไม่ทำผิดอีกได้มากแค่ไหน

คำตอบคือ การจำคุกช่วยแยกผู้กระทำผิดออกจากชุมชนในช่วงที่ถูกคุมขังได้ แต่การขังคุกเพียงอย่างเดียวไม่ได้รับประกันว่าจะลดการทำผิดซ้ำหลังพ้นโทษ และการเพิ่มโทษที่ยาวอยู่แล้วให้ยาวขึ้น ก็ไม่ได้ทำให้ผลในการยับยั้งอาชญากรรมเพิ่มขึ้นมากตามไปด้วย

สิ่งที่เรือนจำทำได้ทันที

สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงก่อความรุนแรง การควบคุมตัวช่วยลดโอกาสที่เขาจะออกไปทำร้ายคนในชุมชนระหว่างรับโทษได้ นี่เป็นเหตุผลสำคัญที่สังคมยังต้องมีการจำคุกในบางกรณี นอกจากนั้น โทษจำคุกยังเป็นการลงโทษตามกระบวนการยุติธรรม ซึ่งเป็นคนละเป้าหมายกับการแก้ไขพฤติกรรม

อย่างไรก็ตาม ความปลอดภัยระหว่างที่คนคนหนึ่งถูกควบคุมตัว ไม่ได้ตอบทั้งหมดว่าเขาจะทำอะไรหลังได้รับอิสรภาพ และไม่ได้หมายความว่าอาชญากรรมทุกชนิดจะหายไปจากชุมชนด้วย การวัดผลจึงต้องแยกช่วงเวลารับโทษออกจากช่วงหลังพ้นโทษให้ชัด

ขังแล้วเข็ดจริงไหม

สถาบันยุติธรรมแห่งชาติสหรัฐฯ ซึ่งสรุปงานวิจัยเรื่องการยับยั้งอาชญากรรม ระบุว่าโทษจำคุกโดยเฉพาะโทษยาว ไม่ได้ยับยั้งการกระทำผิดในอนาคตได้อย่างมีประสิทธิภาพนัก หลักฐานบางส่วนพบว่าโทษระยะสั้นอาจมีผลยับยั้ง แต่การเพิ่มระยะเวลาของโทษที่ยาวอยู่แล้วให้ยาวขึ้นอีก ให้ผลเพิ่มขึ้นอย่างจำกัด

อีกเรื่องที่งานสรุปดังกล่าวให้ความสำคัญคือ โอกาสที่จะถูกจับได้ การเพิ่มความแน่นอนในการตรวจพบและดำเนินคดีมีบทบาทต่อการยับยั้งมากกว่าการเพิ่มความรุนแรงของโทษเพียงอย่างเดียว แน่นอนว่าการบังคับใช้กฎหมายก็ต้องอยู่ภายใต้กระบวนการที่เป็นธรรม ไม่ใช่จับให้มากโดยละเลยหลักฐานหรือสิทธิของผู้ถูกกล่าวหา

แล้วการทำผิดซ้ำหลังพ้นโทษล่ะ

งานทบทวนอย่างเป็นระบบของ Campbell Collaboration เปรียบเทียบโทษจำคุกกับมาตรการที่ไม่ต้องคุมขัง เช่น การทำงานบริการชุมชน การติดอุปกรณ์ติดตาม หรือการปรับ โดยพิจารณางานวิจัยคุณภาพสูง 14 ชิ้น ผลที่ได้คือ ไม่พบว่าการคุมขังช่วยลดการทำผิดซ้ำได้ดีกว่ามาตรการที่ไม่คุมขัง

ผลนี้ไม่ได้แปลว่าทุกคนควรได้รับโทษแบบเดียวกัน งานทบทวนครอบคลุมการศึกษาในสหรัฐฯ ยุโรป และออสเตรเลียเป็นหลัก และค้นงานถึงปี 2013 จึงนำตัวเลขหรือข้อสรุปไปแทนสถานการณ์ไทยทุกกรณีไม่ได้โดยตรง อีกทั้งการเปรียบเทียบคนสองกลุ่มทำได้ยาก เพราะผู้ที่ได้รับโทษจำคุกอาจมีความเสี่ยงหรือประวัติคดีต่างจากผู้ที่ได้รับมาตรการในชุมชนตั้งแต่แรก

การนับว่าใครทำผิดซ้ำก็มีหลายวิธี บางงานดูการถูกจับอีก บางงานดูคำพิพากษาใหม่ หรือการกลับเข้าเรือนจำ ตัวเลขเหล่านี้จึงเทียบกันตรง ๆ ไม่ได้เสมอไป และการถูกจับอีกครั้งก็ไม่ใช่สิ่งเดียวกับการถูกตัดสินว่ามีความผิดในคดีใหม่

หลังพ้นโทษต้องมีทางให้กลับไปใช้ชีวิต

คนที่ออกจากเรือนจำอาจต้องเริ่มหางาน จัดการปัญหาครอบครัว หาที่พัก หรือเข้ารับการรักษาต่อเนื่องพร้อมกันหลายเรื่อง ถ้ามีแต่วันปล่อยตัวโดยไม่มีการเตรียมพร้อม ปัญหาเหล่านั้นอาจกลายเป็นอุปสรรคต่อการตั้งหลัก

แนวทางที่ถูกพูดถึงจึงรวมถึงการศึกษาและฝึกอาชีพระหว่างรับโทษ การบำบัดตามปัญหาของแต่ละคน ตลอดจนการวางแผนเรื่องที่พัก งาน และการดูแลหลังปล่อยตัว สถาบันยุติธรรมแห่งชาติสหรัฐฯ เสนอให้มองการกลับสู่ชุมชนเป็นกระบวนการต่อเนื่อง ตั้งแต่ระหว่างอยู่ในเรือนจำไปจนถึงหลังพ้นโทษ ไม่ใช่เริ่มคิดกันในวันสุดท้าย

มาตรการเหล่านี้ไม่ใช่สูตรสำเร็จที่รับประกันว่าทุกคนจะไม่ทำผิดอีก และต้องประเมินผลจริงว่าช่วยได้เพียงใดในแต่ละบริบท แต่ก็ทำให้การลงโทษมีเป้าหมายมากกว่าการรอให้เวลาผ่านไป

ท้ายที่สุด คำถามเรื่องคุกจึงควรถามให้ครบทั้งสองช่วง คือระหว่างที่คนถูกคุมขัง สังคมปลอดภัยขึ้นอย่างไร และหลังจากเขากลับมาแล้ว เราทำอะไรเพื่อลดโอกาสเกิดเหยื่อรายใหม่ การจำคุกมีบทบาทในข้อแรก ส่วนข้อหลังต้องอาศัยการเตรียมตัว การดูแล และมาตรการที่เหมาะกับแต่ละกรณีร่วมด้วย