ดาวฤกษ์ดวงใดอยู่ใกล้โลกที่สุดรองจากดวงอาทิตย์

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาแหงนมองฟ้าตอนกลางคืน เราเห็นดาวสว่างหลายดวงจนอดสงสัยไม่ได้ว่า ดวงไหนกันนะที่อยู่ใกล้เราที่สุด บางดวงดูเด่นสะดุดตา แต่ความสว่างที่เห็นจากโลกไม่ได้บอกระยะทางเพียงอย่างเดียว เพราะดาวแต่ละดวงส่องสว่างต่างกันด้วย

ถ้านับดาวฤกษ์ทุกดวง คำตอบที่ใกล้โลกที่สุดคือดวงอาทิตย์ของเราเอง แต่หากมองออกไปนอกระบบสุริยะ ดาวเพื่อนบ้านที่ใกล้ที่สุดกลับเป็นดวงที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า

ดาวดวงนั้นชื่อ พร็อกซิมา เซนทอรี (Proxima Centauri) อยู่ห่างจากโลกประมาณ 4.24 ปีแสง หรือราว 40 ล้านล้านกิโลเมตร ตัวเลขในเอกสารของ NASA บางฉบับปัดเป็น 4.25 ปีแสง แต่ทั้งสองค่าบอกภาพเดียวกันว่าแสงต้องเดินทางนานกว่าสี่ปีกว่าจะมาถึงเรา

ใกล้ที่สุด ทำไมมองไม่เห็น?

พร็อกซิมา เซนทอรีเป็นดาวแคระแดง มีมวลประมาณหนึ่งในแปดของดวงอาทิตย์ และส่องสว่างค่อนข้างน้อย แม้จะเป็นดาวฤกษ์เพื่อนบ้านที่อยู่ใกล้ที่สุด แต่แสงของมันก็ยังจางเกินกว่าที่ตาเปล่าจะมองเห็นได้ ดาวอยู่ในบริเวณกลุ่มดาวคนครึ่งม้า และนักดาราศาสตร์ต้องใช้อุปกรณ์ช่วยสังเกต

ดาวดวงนี้เป็นสมาชิกของระบบแอลฟาเซนทอรี ซึ่งมีดาวอีกสองดวงคือแอลฟาเซนทอรี A และ B โคจรรอบกันเป็นดาวคู่ ส่วนพร็อกซิมาอยู่ห่างจากดาวคู่นั้นและมีความสัมพันธ์ทางแรงโน้มถ่วงกับทั้งสอง ชื่อระบบที่คุ้นหูจึงไม่ได้หมายถึงดาวเพียงดวงเดียว

ปีแสงเป็นหน่วยระยะทาง

คำว่า “ปีแสง” ฟังเหมือนหน่วยเวลา แต่ใช้บอกระยะทาง โดยหนึ่งปีแสงคือระยะที่แสงเดินทางได้ในหนึ่งปี ซึ่งเท่ากับประมาณ 9.46 ล้านล้านกิโลเมตร ระยะ 4.24 ปีแสงจึงหมายความว่าแสงจากพร็อกซิมาใช้เวลาประมาณ 4.24 ปีเดินทางมาถึงโลก ไม่ได้หมายความว่ามนุษย์ใช้เวลาเท่านั้นเดินทางไปถึง

อีกมุมหนึ่ง เมื่อเรารับแสงจากดาวดวงนี้ เรากำลังเห็นภาพของมันเมื่อราวสี่ปีก่อน เพราะแสงต้องใช้เวลาเดินทางข้ามอวกาศ ตัวดาวอยู่ไกลมากจนแม้แต่เพื่อนบ้านที่ใกล้ที่สุดก็ยังไม่ได้ปรากฏให้เห็นแบบทันที

นักดาราศาสตร์รู้ระยะทางได้อย่างไร

วิธีสำคัญเรียกว่า พารัลแลกซ์ ลองชูนิ้วขึ้นมาแล้วสลับปิดตาทีละข้าง นิ้วจะดูเหมือนเลื่อนตำแหน่งเมื่อเทียบกับฉากหลัง ทั้งที่นิ้วไม่ได้ขยับ หลักการคล้ายกันนี้ใช้กับดาวได้ โดยสังเกตตำแหน่งดาวเทียบกับฉากหลังในช่วงเวลาที่โลกอยู่คนละด้านของวงโคจรรอบดวงอาทิตย์ แล้วนำการเปลี่ยนตำแหน่งเล็กน้อยมาคำนวณระยะทาง

มีดาวเคราะห์อยู่ใกล้ ๆ ด้วย

นักดาราศาสตร์พบดาวเคราะห์ชื่อพร็อกซิมา เซนทอรี b โคจรรอบดาวดวงนี้ และ NASA อธิบายว่ามันเป็นดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะที่อยู่ในกลุ่มใกล้โลกที่สุด การอยู่ใกล้ในทางดาราศาสตร์ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์ศึกษาระบบได้สะดวกกว่าระบบที่ไกลกว่านี้ แต่ยังไม่ได้ยืนยันว่าดาวเคราะห์ดวงดังกล่าวมีสิ่งมีชีวิตหรือมีสภาพเหมาะให้มนุษย์อาศัย

ตัวดาวเองยังมีการปะทุของแสงและพลังงานเป็นครั้งคราว ลักษณะเช่นนี้เป็นหนึ่งในเรื่องที่นักวิทยาศาสตร์สนใจเมื่อตรวจสอบสภาพแวดล้อมของดาวเคราะห์รอบดาวแคระแดง เพราะระยะห่างจากดาวเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอจะบอกว่าพื้นผิวของดาวเคราะห์เป็นอย่างไร

พร็อกซิมา เซนทอรีจึงเป็นตัวอย่างที่ช่วยให้เห็นขนาดของอวกาศได้ดี แม้จะได้ชื่อว่าเป็นดาวฤกษ์เพื่อนบ้านที่ใกล้ที่สุดรองจากดวงอาทิตย์ แต่แสงยังต้องใช้เวลาหลายปีเดินทางข้ามระยะทางนั้น ส่วนการศึกษาจากโลกก็ต้องอาศัยทั้งกล้อง เครื่องมือวัด และความอดทนในการเก็บข้อมูล