ลำไส้อักเสบเกิดขึ้นได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

มื้อเย็นยังนั่งกินข้าวได้ตามปกติ แต่พอตกดึกกลับปวดบิดในท้อง ต้องลุกไปห้องน้ำหลายรอบ บางคนมีอาการคลื่นไส้หรืออาเจียนร่วมด้วย พอไปพบแพทย์ก็ได้ยินคำว่า “ลำไส้อักเสบ”

แต่ลำไส้ที่อยู่ข้างในร่างกายเกิดการอักเสบขึ้นมาได้อย่างไร และทุกคนที่มีอาการแบบนี้เกิดจากอาหารเป็นพิษเหมือนกันหรือเปล่า?

ลำไส้อักเสบเกิดเมื่อเนื้อเยื่อลำไส้ถูกกระตุ้นจนเกิดการตอบสนองของร่างกาย สาเหตุที่พบได้บ่อยในอาการเฉียบพลันคือการติดเชื้อ เช่น ไวรัส แบคทีเรีย หรือปรสิต ส่วนบางคนเกิดจากโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง ซึ่งเกี่ยวข้องกับการตอบสนองของภูมิคุ้มกันที่ผิดปกติ

เมื่อเยื่อบุลำไส้อักเสบ การดูดซึมน้ำและการทำงานของลำไส้อาจเปลี่ยนไป จึงเกิดอาการถ่ายเหลว ปวดบิด และอาจมีไข้หรืออาเจียนได้ อาการแต่ละคนต่างกันตามสาเหตุและตำแหน่งที่อักเสบ

เชื้อโรคเข้าไปในลำไส้ได้อย่างไร

เชื้ออาจเข้าสู่ร่างกายผ่านอาหารหรือน้ำที่ปนเปื้อน รวมถึงมือที่สัมผัสเชื้อแล้วหยิบอาหารเข้าปาก บางชนิดแพร่จากคนที่ป่วยไปยังคนอื่นได้ เมื่อเชื้อเข้าสู่ทางเดินอาหาร ร่างกายจะตอบสนองเพื่อกำจัดเชื้อ และการอักเสบที่เกิดขึ้นก็เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการนั้น

การล้างมือด้วยสบู่ก่อนกินอาหารและหลังเข้าห้องน้ำ กินอาหารปรุงสุก และดื่มน้ำสะอาด ช่วยลดโอกาสรับเชื้อได้ แม้จะป้องกันไม่ได้ทุกกรณี

ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อเสมอไป

โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง หรือ IBD เช่น โรคโครห์นและโรคลำไส้ใหญ่บวมเป็นแผล เป็นอีกกลุ่มหนึ่งที่ทำให้ลำไส้อักเสบ ผู้ป่วยอาจมีอาการเป็นช่วง ๆ หรือเป็นต่อเนื่อง เช่น ถ่ายเหลวนาน ปวดท้อง น้ำหนักลด หรือถ่ายเป็นเลือด

สาเหตุที่แน่ชัดของโรคกลุ่มนี้ยังไม่ทราบทั้งหมด แต่มีความเกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกัน พันธุกรรม จุลินทรีย์ในลำไส้ และสิ่งแวดล้อม จึงไม่ควรสรุปว่าเกิดจากอาหารมื้อใดมื้อหนึ่งหรือความเครียดเพียงอย่างเดียว

นอกจากนี้ ยาบางชนิด ภาวะเลือดไปเลี้ยงลำไส้ไม่เพียงพอ หรือการฉายรังสีบริเวณช่องท้องและอุ้งเชิงกราน ก็อาจเกี่ยวข้องกับการอักเสบได้ การปวดท้องหรือถ่ายเหลวเพียงอย่างเดียวจึงยังบอกสาเหตุไม่ได้

ถ้าถ่ายเหลวควรดูแลตัวเองอย่างไร

สิ่งสำคัญคือป้องกันการขาดน้ำ ค่อย ๆ จิบน้ำหรือสารละลายเกลือแร่สำหรับท้องเสียตามวิธีผสมบนซอง โดยเฉพาะเมื่อถ่ายบ่อย หากคลื่นไส้ให้จิบทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง พักผ่อนและกินอาหารตามที่รับไหว

ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะมากินเอง เพราะอาการไม่ได้เกิดจากแบคทีเรียทุกครั้ง และยาจะมีประโยชน์เฉพาะบางกรณีที่แพทย์พิจารณาแล้วเท่านั้น หากเป็นเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ ผู้มีโรคประจำตัว หรือภูมิคุ้มกันต่ำ ควรปรึกษาแพทย์เร็วขึ้นเพราะอาจขาดน้ำหรือมีภาวะแทรกซ้อนได้ง่าย

ควรรีบพบแพทย์ หากถ่ายเป็นเลือดหรืออุจจาระดำ ปวดท้องรุนแรง อาเจียนจนดื่มน้ำไม่ได้ ซึม เวียนศีรษะมาก หรือปัสสาวะน้อยผิดปกติ ส่วนอาการที่ไม่ดีขึ้น เป็นซ้ำ หรือมีน้ำหนักลด ก็ควรเข้ารับการตรวจเพื่อหาสาเหตุ

แพทย์จะซักประวัติ ตรวจร่างกาย และอาจตรวจอุจจาระ ตรวจเลือด หรือส่องกล้องตามความเหมาะสม เพราะคำว่า “ลำไส้อักเสบ” บอกว่ามีการอักเสบเกิดขึ้น แต่การรักษาจะต้องดูต่อว่าอะไรเป็นตัวทำให้เกิดอาการนั้น