ฟอกไตทำอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เมื่อหมอบอกว่าต้องฟอกไต หลายคนอาจนึกถึงการนอนต่อสายกับเครื่องที่โรงพยาบาล แล้วสงสัยว่าเลือดถูกนำไปทำอะไร ต้องเจ็บไหม และจะกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างไร

การฟอกไตเป็นการรักษาที่ช่วยกำจัดของเสียและน้ำส่วนเกิน เมื่อไตทำหน้าที่เหล่านี้ได้ไม่เพียงพอ วิธีที่ใช้หลัก ๆ มีสองแบบ คือ ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม และ ล้างไตทางช่องท้อง แต่ละแบบมีขั้นตอนและตารางการรักษาต่างกัน

ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม

เลือดจะไหลออกจากร่างกายผ่านสายไปยังตัวกรองในเครื่อง ของเสียและน้ำส่วนเกินถูกกำจัดออก ก่อนเลือดที่ผ่านการกรองจะไหลกลับเข้าสู่ร่างกาย โดยทั่วไปการฟอกที่ศูนย์ฟอกไตใช้เวลาประมาณ 4 ชั่วโมงต่อครั้ง สัปดาห์ละ 3 ครั้ง ทั้งนี้แพทย์จะกำหนดตารางตามความเหมาะสมของผู้ป่วย

ก่อนเริ่มรักษา ทีมแพทย์ต้องเตรียมทางเข้าออกของเลือด มักทำโดยผ่าตัดเชื่อมหลอดเลือดแดงกับหลอดเลือดดำบริเวณแขนและรอให้หลอดเลือดพร้อมใช้งาน เมื่อถึงวันฟอก เจ้าหน้าที่จะใส่เข็มเพื่อเชื่อมต่อกับเครื่อง หากต้องฟอกอย่างเร่งด่วนและยังไม่ได้เตรียมหลอดเลือด อาจใช้สายสวนในหลอดเลือดดำเป็นการชั่วคราว

ระหว่างฟอก ผู้ป่วยนั่งหรือนอนพักได้ เจ้าหน้าที่จะคอยดูแลและติดตามอาการ บางคนอาจมีความดันต่ำ เป็นตะคริว คลื่นไส้ หรือรู้สึกเหนื่อยหลังฟอก จึงควรแจ้งเจ้าหน้าที่เมื่อมีอาการ ไม่ต้องฝืนทน

ล้างไตทางช่องท้อง

วิธีนี้ใช้เยื่อบุช่องท้องของผู้ป่วยช่วยกรองของเสีย แพทย์จะผ่าตัดใส่สายไว้ที่หน้าท้องก่อนเริ่มรักษา จากนั้นใส่น้ำยาล้างไตผ่านสายเข้าไปในช่องท้อง ทิ้งไว้ตามเวลาที่กำหนด แล้วปล่อยน้ำยาที่รับของเสียและน้ำส่วนเกินออก ก่อนเปลี่ยนน้ำยาใหม่

การเปลี่ยนน้ำยาด้วยมือมักทำวันละ 4–6 ครั้งทุกวัน ส่วนอีกแบบใช้เครื่องช่วยเปลี่ยนน้ำยาขณะนอนหลับ บางคนอาจต้องเปลี่ยนน้ำยาเพิ่มเติมในเวลากลางวันด้วย ผู้ป่วยหรือผู้ดูแลสามารถทำที่บ้านได้หลังผ่านการฝึกจากทีมรักษา

ความสะอาดสำคัญมาก เพราะเชื้อโรคอาจเข้าสู่ช่องท้องผ่านสายได้ หากมีอาการปวดท้อง ไข้ น้ำยาที่ปล่อยออกมาขุ่น หรือบริเวณสายแดงและมีหนอง ควรติดต่อทีมล้างไตหรือไปโรงพยาบาลทันที

ต้องฟอกไปตลอดชีวิตไหม

การฟอกไตช่วยทดแทนหน้าที่ของไตได้เพียงบางส่วน ไม่ได้ทำให้ไตที่เสียเรื้อรังกลับมาเป็นปกติ ผู้ที่มีไตวายเรื้อรังระยะท้ายจึงมักต้องรักษาต่อเนื่อง เว้นแต่ได้รับการปลูกถ่ายไตสำเร็จ ส่วนไตบาดเจ็บเฉียบพลันบางกรณีอาจฟอกเพียงชั่วคราว หากไตฟื้นตัวเพียงพอ

การตัดสินใจเริ่มฟอกไม่ได้ดูตัวเลขการทำงานของไตเพียงอย่างเดียว แพทย์จะพิจารณาอาการ ผลเลือด ภาวะน้ำเกิน และสุขภาพโดยรวมร่วมกัน ผู้ป่วยและครอบครัวควรปรึกษาแพทย์โรคไตเรื่องวิธีรักษา การเดินทาง ผู้ช่วยดูแล ค่าใช้จ่าย และสิทธิการรักษาที่ใช้ได้

ระหว่างรักษา อาจต้องปรับปริมาณน้ำ อาหาร และยาตามคำแนะนำเฉพาะคน และควรไปฟอกตามนัด หากมีอาการหอบเหนื่อยมาก เจ็บหน้าอก ซึมลง หรือมีเลือดออกจากตำแหน่งฟอกแล้วกดไม่หยุด ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที