โรคแพ้ภูมิตัวเองคืออะไรและเกิดขึ้นได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บางคนเริ่มจากอ่อนเพลียง่าย ปวดข้อตอนตื่นนอน หรือมีผื่นขึ้นโดยไม่รู้สาเหตุ อาการอาจเป็น ๆ หาย ๆ จนคิดว่าแค่พักผ่อนไม่พอ แต่เมื่อเป็นต่อเนื่องก็อดสงสัยไม่ได้ว่าเกิดอะไรขึ้นกับร่างกาย

อาการเหล่านี้เกิดได้จากหลายสาเหตุ หนึ่งในกลุ่มโรคที่แพทย์อาจพิจารณาคือ โรคแพ้ภูมิตัวเอง ซึ่งมีหลายชนิดและแสดงอาการต่างกันตามอวัยวะที่ได้รับผลกระทบ

โดยปกติภูมิคุ้มกันมีหน้าที่ช่วยป้องกันเชื้อโรค แต่ในโรคกลุ่มนี้ ภูมิคุ้มกันทำงานผิดพลาดและหันมาโจมตีเซลล์หรือเนื้อเยื่อของตัวเอง ทำให้เกิดการอักเสบและอาจทำให้อวัยวะเสียหายได้ บางโรคกระทบอวัยวะเฉพาะแห่ง ขณะที่บางโรคกระทบได้หลายระบบ

เกิดขึ้นได้อย่างไร?

ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัดของโรคส่วนใหญ่ นักวิจัยเชื่อว่าเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งพันธุกรรม การทำงานของภูมิคุ้มกัน และสิ่งแวดล้อม เช่น การติดเชื้อหรือการสูบบุหรี่ในโรคบางชนิด การมีคนในครอบครัวเป็นโรคกลุ่มนี้อาจเพิ่มความเสี่ยง แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกคนในครอบครัวจะต้องป่วย

โรคแพ้ภูมิตัวเองบางชนิดพบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย โดยฮอร์โมนอาจมีส่วนเกี่ยวข้อง แต่ไม่ใช่คำอธิบายทั้งหมด และยังเกิดกับผู้ชายหรือเด็กได้เช่นกัน

อาการเป็นแบบไหน?

อาการขึ้นอยู่กับชนิดของโรคและอวัยวะที่ได้รับผลกระทบ อาจมีอ่อนเพลีย ปวดหรือบวมตามข้อ มีไข้ ผื่นขึ้น ผมร่วง ตาแห้ง หรือปากแห้ง บางคนมีช่วงที่อาการกำเริบสลับกับช่วงที่สงบลง

ตัวอย่างโรคในกลุ่มนี้ ได้แก่ โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ซึ่งมักทำให้ข้อปวด บวม และฝืด โรคเอสแอลอีหรือ SLE ซึ่งอาจกระทบผิวหนัง ข้อ ไต และอวัยวะอื่น ๆ รวมถึงโรคโจเกรนซึ่งมักทำให้ตาและปากแห้ง ส่วนเบาหวานชนิดที่ 1 เกิดจากภูมิคุ้มกันทำลายเซลล์ที่สร้างอินซูลินในตับอ่อน

อาการเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าเป็นโรคแพ้ภูมิตัวเองเสมอไป เพราะพบได้ในโรคอื่นด้วย หากมีอาการต่อเนื่องหรือรบกวนชีวิตประจำวัน ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ

แพทย์ตรวจอย่างไร และรักษาได้ไหม?

แพทย์จะซักประวัติ ตรวจร่างกาย และเลือกตรวจเพิ่มเติมตามอาการ เช่น ตรวจเลือดหรือปัสสาวะ บางกรณีอาจต้องตรวจอวัยวะที่สงสัย การตรวจภูมิคุ้มกันบางชนิดให้ผลบวกได้โดยไม่ได้เป็นโรค จึงต้องแปลผลร่วมกับอาการและผลตรวจอื่น ไม่ควรวินิจฉัยจากผลเลือดเพียงอย่างเดียว

โรคกลุ่มนี้ส่วนใหญ่เป็นโรคเรื้อรัง แต่หลายโรคควบคุมได้ การรักษาขึ้นอยู่กับชนิดและความรุนแรง อาจใช้ยาลดการอักเสบ ยาปรับหรือกดภูมิคุ้มกัน หรือให้สารที่ร่างกายขาด เช่น อินซูลินในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 1 แพทย์จะติดตามผลและผลข้างเคียงของยาร่วมด้วย

การพักผ่อนให้เพียงพอ ขยับร่างกายตามกำลัง และติดตามการรักษาสม่ำเสมอช่วยให้ดูแลตัวเองได้ดีขึ้น แต่ไม่ควรซื้อยากดภูมิหรือหยุดยาที่แพทย์สั่งเอง หากมีอาการรุนแรงเฉียบพลัน เช่น หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หรือซึมสับสน ควรไปห้องฉุกเฉินทันที

แม้ชื่อโรคจะฟังน่ากังวล แต่การรู้ให้ชัดว่าเป็นโรคชนิดใดและเริ่มรักษาอย่างเหมาะสมช่วยควบคุมอาการและลดโอกาสเกิดความเสียหายต่ออวัยวะได้ ผู้ป่วยจำนวนมากจึงยังใช้ชีวิตประจำวันได้ตามสภาพของแต่ละคน