จังหวัดไหนมีคนบริจาคเลือดสม่ำเสมอที่สุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เช้าวันธรรมดาในศูนย์รับบริจาคโลหิต บางคนถือใบนัดมารอหน้าประตูตั้งแต่ยังไม่เปิด บางคนจำวันครบกำหนดได้เองและแวะมาหลังเลิกงาน ภาพแบบนี้ทำให้น่าสงสัยว่า หากนับกันทั้งประเทศ จังหวัดไหนน่าจะมีคนกลับมาบริจาคอย่างสม่ำเสมอมากที่สุด

เรื่องนี้ดูเหมือนจะตอบได้ด้วยการเปิดตารางแล้วเรียงอันดับ แต่ข้อมูลที่ต้องใช้จริงซับซ้อนกว่ายอดเลือดซึ่งแต่ละจังหวัดจัดหาได้ เพราะคำว่า “คนเดินเข้าศูนย์” ต้องแยกจากผู้บริจาคผ่านหน่วยเคลื่อนที่ ขณะที่คำว่า “สม่ำเสมอ” ต้องติดตามผู้บริจาครายเดิมว่ากลับมากี่ครั้งในหนึ่งปี ไม่ใช่นับเพียงจำนวนถุงเลือดทั้งหมด

ข้อมูลที่เปิดเผยบอกความถี่ได้ในระดับประเทศ

ศูนย์บริการโลหิตแห่งชาติเปิดเผยสถิติปี 2568 ว่า คนส่วนใหญ่บริจาคเพียงปีละ 1 ครั้ง จำนวน 1,085,413 คน หรือร้อยละ 67.26 ส่วนผู้ที่บริจาค 2 ครั้งมี 304,430 คน หรือร้อยละ 18.86 และผู้ที่บริจาค 3 ครั้งมี 147,529 คน หรือร้อยละ 9.14

กลุ่มที่บริจาคครบ 4 ครั้งมี 70,174 คน คิดเป็นร้อยละ 4.35 และกลุ่มที่มากกว่า 4 ครั้งมี 6,214 คน หรือร้อยละ 0.38 ตัวเลขนี้ทำให้เห็นว่า ผู้บริจาคที่กลับมาอย่างสม่ำเสมอยังเป็นคนส่วนน้อย จึงเกิดโครงการ Give Blood Now ในปี 2569 ซึ่งตั้งเป้าชวนให้บริจาคอย่างน้อย 3 ครั้งต่อปี

เหตุผลที่ยังระบุจังหวัดอันดับหนึ่งไม่ได้

ข้อมูลสาธารณะที่ตรวจสอบได้ในขณะนี้ยังไม่มีตารางเดียวซึ่งแจกแจงครบทุกจังหวัดว่า มีผู้บริจาคแบบเดินเข้าแต่ละศูนย์กี่คน และในจำนวนนั้นมีผู้กลับมาบริจาค 3 หรือ 4 ครั้งต่อปีกี่คน จึงยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะประกาศชื่อจังหวัดใดว่าเป็นจังหวัดที่คนบริจาคเลือดสม่ำเสมอที่สุด

การนำยอดบริจาครวมของจังหวัดหนึ่งมาเทียบกับอีกจังหวัดก็อาจทำให้เข้าใจผิด จังหวัดที่มีโรงพยาบาลใหญ่หรือมีหน่วยเคลื่อนที่ออกถี่อาจเก็บโลหิตได้มาก แม้จำนวนผู้เดินเข้าศูนย์ประจำจะไม่ได้สูงที่สุด นอกจากนี้ คนหนึ่งอาจพักอยู่จังหวัดหนึ่งแต่ไปบริจาคใกล้ที่ทำงานอีกจังหวัดหนึ่ง ทำให้ยอด ณ จุดรับบริจาคไม่เท่ากับจำนวนผู้บริจาคซึ่งเป็นประชากรของจังหวัดนั้น

คำตอบที่ตรงที่สุดจึงไม่ใช่ชื่อจังหวัด แต่คือยังไม่มีอันดับทางการที่เปรียบเทียบได้อย่างเป็นธรรม การยกจังหวัดใดขึ้นมาเป็นแชมป์จากข่าวกิจกรรมเฉพาะครั้ง ยอดหน่วยเคลื่อนที่ หรือยอดโลหิตรวม จะเป็นการใช้ตัวเลขคนละความหมายกับคำถาม

ตารางแบบไหนจึงจะตอบคำถามนี้ได้จริง

อย่างน้อยต้องมีจำนวนผู้บริจาคไม่ซ้ำรายจังหวัด แยกสถานที่ประจำออกจากหน่วยเคลื่อนที่ แสดงจำนวนครั้งที่แต่ละคนบริจาคภายในปี และคำนวณเป็นสัดส่วนต่อประชากรที่มีสิทธิบริจาค การใช้จำนวนดิบอย่างเดียวจะทำให้จังหวัดใหญ่ได้เปรียบ ส่วนการนับเฉพาะถุงเลือดก็ไม่สามารถบอกได้ว่าเกิดจากคนเดิมที่กลับมาหรือผู้บริจาครายใหม่

ข้อมูลระดับประเทศยังสะท้อนโจทย์สำคัญอีกด้าน ปี 2568 ไทยมีผู้บริจาคโลหิตราว 1.84 ล้านคน หรือร้อยละ 2.79 ของประชากร ต่ำกว่าเป้าหมายร้อยละ 3 ที่ถูกใช้เป็นระดับอ้างอิงสำหรับการมีโลหิตเพียงพอ สิ่งที่ระบบต้องการจึงไม่ใช่เพียงวันที่คนจำนวนมากพร้อมใจกันมา แต่เป็นการกลับมาตามกำหนดอย่างต่อเนื่องตลอดปี เพื่อให้คลังเลือดรองรับผู้ป่วยได้แม้ในช่วงที่ไม่มีข่าวหรือกิจกรรมรณรงค์ใหญ่