อำเภอไหนมีรถกู้ภัยอาสามากที่สุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ตามเมืองใหญ่ เรามักเห็นรถกู้ภัยหลายสีหลายแบบวิ่งผ่านในวันเดียว บางคันเป็นรถพยาบาลที่มีอุปกรณ์ช่วยชีวิตครบ บางคันใช้สนับสนุนอุบัติเหตุ เก็บกู้ หรือรับส่งผู้ประสบเหตุ ภาพที่เห็นจึงทำให้เกิดคำถามว่า ถ้านับเฉพาะรถของมูลนิธิและอาสาสมัคร อำเภอใดมีจำนวนมากที่สุดในประเทศไทย

เรื่องนี้ดูเหมือนเพียงนำรายชื่อรถมาเรียงกัน แต่พอลองตรวจข้อมูลจริงกลับพบว่า คำว่า “รถกู้ภัย” ไม่ได้หมายถึงรถประเภทเดียวกัน และรถที่เห็นประจำอยู่ในพื้นที่ก็ไม่ได้แปลว่าขึ้นทะเบียนกับหน่วยงานเดียวกันทั้งหมด

รถที่หน้าตาคล้ายกันอาจทำหน้าที่ไม่เหมือนกัน

ในระบบการแพทย์ฉุกเฉิน รถที่ออกปฏิบัติการต้องสัมพันธ์กับระดับของหน่วยปฏิบัติการ บุคลากร และความพร้อมของอุปกรณ์ รถพยาบาลฉุกเฉินที่รับผู้ป่วยเข้าสู่ระบบ 1669 จึงไม่ควรถูกนับปนกับรถสนับสนุนกู้ภัย รถค้นหา รถยก รถส่องสว่าง รถรับส่งศพ หรือรถส่วนตัวของอาสาสมัครที่ติดอุปกรณ์ช่วยเหลือเบื้องต้น

ยิ่งเจาะจงว่าเป็นรถของ “มูลนิธิอาสาสมัคร” ขอบเขตยิ่งซับซ้อน เพราะบางมูลนิธิมีศูนย์กลางอยู่ในอำเภอหนึ่ง แต่กระจายกำลังและรถไปยังจุดย่อยหลายเขต บางหน่วยร่วมปฏิบัติงานกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นหรือโรงพยาบาล ส่วนรถบางคันอาจอยู่ระหว่างซ่อม รอรับรอง หรือไม่ได้พร้อมออกเหตุทุกช่วงเวลา

ฐานข้อมูลที่มีอยู่ยังตอบไม่ถึงระดับอำเภอ

สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติมีระบบสารสนเทศ ITEMS และหน้ารายงานสถิติการแพทย์ฉุกเฉิน ซึ่งเผยแพร่ข้อมูลอย่างจำนวนปฏิบัติการรายวัน รายเดือน สรุปผลระดับจังหวัด และความเร็วเฉลี่ยของรถฉุกเฉิน ข้อมูลเหล่านี้มีประโยชน์มากสำหรับดูภาระงานและประสิทธิภาพของระบบ แต่หน้ารายงานสาธารณะที่ตรวจสอบได้ยังไม่มีตารางจัดอันดับจำนวนรถของมูลนิธิอาสาสมัคร แยกครบทุกอำเภอทั่วประเทศในปีเดียวกัน

ประกาศเรื่องมาตรฐานหน่วยปฏิบัติการแพทย์ก็เน้นหลักเกณฑ์ของหน่วย บุคลากร และการกำกับดูแล ไม่ใช่ทะเบียนรวมรถกู้ภัยทุกชนิดของทุกมูลนิธิ ดังนั้นการนำจำนวนจุดกู้ภัยจากแผนที่ออนไลน์ หรือการนับรถจากภาพหน้าเพจแต่ละหน่วยมาเทียบกัน จะให้ผลที่คลาดเคลื่อนได้ง่าย

ณ วันที่ตรวจข้อมูล จึงยังยืนยันชื่ออำเภออันดับหนึ่งไม่ได้อย่างรับผิดชอบ แม้อำเภอเมืองขนาดใหญ่และพื้นที่ที่เกิดอุบัติเหตุบ่อยจะมีแนวโน้มรวมหน่วยกู้ภัยหลายแห่ง แต่ยังไม่มีหลักฐานสาธารณะชุดเดียวที่พิสูจน์ว่าอำเภอใดมีรถพร้อมปฏิบัติการมากที่สุดจริง

จำนวนรถมากไม่ได้แปลว่าจะถึงคนไข้เร็วที่สุด

สมมติว่าอำเภอหนึ่งมีรถจอดอยู่หลายสิบคัน ตัวเลขนั้นก็ยังบอกคุณภาพบริการไม่ได้ทั้งหมด สิ่งที่ประชาชนได้รับจริงขึ้นอยู่กับจำนวนคันที่พร้อมออกเหตุในเวลานั้น ทีมที่มีคุณสมบัติตรงกับระดับผู้ป่วย การกระจายจุดจอด ระยะทาง สภาพการจราจร ระบบสื่อสาร และการสั่งการจากศูนย์รับแจ้งเหตุ

รถห้าคันที่กระจายอยู่คนละมุมอำเภออาจเข้าถึงเหตุได้ดีกว่ารถสิบห้าคันที่รวมกันอยู่จุดเดียว ขณะเดียวกัน รถกู้ภัยทั่วไปจำนวนมากก็ทดแทนรถพยาบาลระดับสูงพร้อมบุคลากรทางการแพทย์ไม่ได้ เมื่อต้องรับมือผู้ป่วยหัวใจหยุดเต้น บาดเจ็บรุนแรง หรือมีปัญหาทางเดินหายใจ

ถ้าจะจัดอันดับให้ยุติธรรมต้องนับอะไรบ้าง

ชุดข้อมูลที่ตอบคำถามนี้ได้จริงควรระบุทะเบียนรถ หน่วยเจ้าของรถ ที่ตั้งประจำ ประเภทรถ ระดับการปฏิบัติการ สถานะพร้อมใช้ และช่วงเวลาที่ข้อมูลมีผล จากนั้นจึงคัดเฉพาะหน่วยมูลนิธิหรือองค์กรไม่แสวงกำไร แล้วรวมตามอำเภอเดียวกัน นอกจากนี้ควรเผยทั้งจำนวนรถรวม จำนวนรถพร้อมใช้ และจำนวนรถต่อประชากร เพื่อไม่ให้อำเภอใหญ่ได้เปรียบจากขนาดเพียงอย่างเดียว

ถ้าเพิ่มจำนวนภารกิจและเวลาตอบสนองเข้าไปด้วย เราจะเห็นภาพที่มีความหมายกว่า “ใครมีรถเยอะที่สุด” เพราะเป้าหมายของระบบฉุกเฉินไม่ใช่การมีรถเรียงเต็มลาน แต่คือการส่งทีมที่เหมาะสมไปถึงผู้ป่วยอย่างปลอดภัยและทันเวลา

คำตอบที่ตรงที่สุดในเวลานี้จึงไม่ใช่ชื่ออำเภอหนึ่ง แต่เป็นการพบว่าไทยยังขาดบัญชีสาธารณะซึ่งรวมรถกู้ภัยและรถพยาบาลของมูลนิธิอาสาสมัครในมาตรฐานเดียวกันระดับอำเภอ หาก สพฉ. จังหวัด และหน่วยกู้ภัยร่วมกันเปิดข้อมูลชุดนี้ ประชาชนจะไม่ได้เพียงรู้ว่าใครมีรถมากที่สุด แต่ยังมองเห็นว่าพื้นที่ใดมีรถไม่พอ รถกระจุกอยู่ตรงไหน และจุดใดควรได้รับการสนับสนุนก่อน

ส่วนเมื่อเกิดเหตุเจ็บป่วยฉุกเฉิน สิ่งสำคัญกว่าการโทรหาเจ้าของรถที่อยู่ใกล้ที่สุดด้วยตนเอง คือแจ้งสายด่วน 1669 พร้อมบอกตำแหน่งและอาการให้ชัด ศูนย์สั่งการจะประเมินเหตุและประสานหน่วยที่เหมาะสมกับผู้ป่วยในขณะนั้น