อยากรู้ว่าอำเภอไหนมีขยะตกค้างมากที่สุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

รถขยะวิ่งเข้าออกทุกวัน กองขยะดูสูงจนเหมือนไม่มีวันหาย ภาพแบบนี้ทำให้เราอยากเปิดตารางแล้วหาอันดับหนึ่งทันทีว่าอำเภอไหนกำลังรับภาระหนักที่สุด

ปัญหาคือ ตัวเลขที่เห็นตามข่าวและฐานข้อมูลราชการไม่ได้หมายถึงสิ่งเดียวกันทั้งหมด บางแห่งรายงานขยะที่เกิดขึ้นต่อวัน บางแห่งนับขยะที่เข้าสถานที่กำจัด ขณะที่คำว่า “ขยะตกค้าง” หมายถึงขยะเก่าซึ่งยังไม่ได้รับการจัดการและมักบันทึกเป็นยอดสะสมหน่วยตัน ไม่ใช่ตันต่อวัน

ตัวเลขสามแบบที่ไม่ควรนำมาปนกัน

รายงานของกรมควบคุมมลพิษปี 2567 ระบุว่า ประเทศไทยมีขยะมูลฝอยตกค้างสะสมประมาณ 28.63 ล้านตัน แต่หน้าเผยแพร่ข้อมูลภาพรวมไม่ได้แจกแจงเป็นตารางจัดอันดับครบทุกอำเภอ ฐาน ThaiMSW มีรายละเอียดลึกถึงสถานที่กำจัดหลายแห่ง ทว่าแต่ละแห่งรายงานข้อมูลไม่ครบเท่ากันและอาจรับขยะข้ามเขตปกครอง

ดังนั้น ถ้าพบว่าบ่อขยะแห่งหนึ่งอยู่ในอำเภอใด ก็ยังสรุปไม่ได้ว่าขยะทั้งหมดเกิดจากคนในอำเภอนั้น เพราะสถานที่ขนาดใหญ่สามารถรับขยะจากหลายเทศบาล หลายอำเภอ หรือทั้งจังหวัดได้ ที่ตั้งบ่อจึงเป็นผู้รับภาระทางกายภาพ แต่ไม่จำเป็นต้องเป็นต้นทางของขยะทั้งหมด

ตัวอย่างที่เห็นขนาดของภาระได้ชัดคือ สถานที่กำจัดขยะขององค์การบริหารส่วนจังหวัดนนทบุรีในตำบลคลองขวาง อำเภอไทรน้อย ฐาน ThaiMSW ปี 2568 ระบุว่ามีขยะเข้าสถานที่ประมาณ 1,642.38 ตันต่อวัน และกำจัดในปริมาณเท่ากัน ตัวเลขนี้สูงมากและตรวจสอบย้อนกลับได้ แต่เป็น “ขยะเข้าสถานที่” ไม่ใช่ “ขยะตกค้างต่อวัน” และยังไม่ใช่หลักฐานว่าไทรน้อยเป็นอำเภอที่มีขยะตกค้างมากที่สุดของประเทศ

คำตอบที่ตรงกับหลักฐานมากที่สุด

ปัจจุบันยังระบุอำเภออันดับหนึ่งของประเทศอย่างน่าเชื่อถือไม่ได้ เพราะยังไม่มีชุดข้อมูลสาธารณะปีเดียวกันที่รวบรวมยอดขยะตกค้างของทุกสถานที่ แล้วรวมตามอำเภอด้วยหลักเกณฑ์เดียวกัน หากนำข่าวเฉพาะจุดหรือยอดรับขยะของบ่อแห่งเดียวมาประกาศเป็นแชมป์ จะกลายเป็นการจัดอันดับคนละหน่วยและคนละขอบเขต

การจัดอันดับที่ทำได้จริงต้องใช้ข้อมูลอย่างน้อยสี่ช่อง ได้แก่ ยอดตกค้างต้นปี ขยะเข้าใหม่ ขยะที่จัดการออกไป และยอดตกค้างปลายปี จากนั้นจึงรวมทุกสถานที่ในอำเภอเดียวกัน พร้อมแยกขยะที่รับมาจากพื้นที่อื่น การใช้คำว่า “ต่อวัน” ควรสงวนไว้กับอัตราขยะเข้า ขยะเกิด หรือกำลังการกำจัด ไม่ควรนำยอดสะสมมาเฉลี่ยเองหากไม่มีข้อมูลช่วงเวลาที่แน่นอน

แล้วอำเภอที่รีไซเคิลดีที่สุดคือที่ไหน

ด้านนี้ยังไม่มีตารางระดับอำเภอทั่วประเทศที่วัดด้วย “อัตรารีไซเคิลจริง” แบบเดียวกันเช่นกัน รางวัลจังหวัดสะอาด ชุมชนปลอดขยะ ธนาคารขยะ และศูนย์จัดการขยะครบวงจรต่างมีหลักเกณฑ์คนละชุด จึงใช้รับรองความสำเร็จของโครงการได้ แต่ไม่ควรแปลงเป็นตำแหน่งอำเภอรีไซเคิลอันดับหนึ่งโดยอัตโนมัติ

กรณีที่ใช้เป็นตัวอย่างได้คือพื้นที่อำเภอเมืองระยอง ซึ่งมีศูนย์กำจัดขยะมูลฝอยรวมแบบครบวงจร รับขยะจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นหลายแห่ง แล้วแยกขยะอินทรีย์ ขยะรีไซเคิล พลาสติก และส่วนที่เหลือเพื่อนำไปใช้ประโยชน์หรือกำจัดอย่างเหมาะสม นี่สะท้อนระบบจัดการแบบครบวงจรได้ดี แต่หลักฐานที่เผยแพร่ยังไม่เพียงพอจะประกาศว่าเป็นอำเภอที่รีไซเคิลดีที่สุดในไทย

เมืองที่จัดการขยะเก่งไม่ได้วัดจากกองขยะเล็กเพียงอย่างเดียว ต้องดูว่าลดขยะตั้งแต่ครัวเรือน เก็บข้อมูลได้ครบ คัดแยกของที่ขายไม่ได้ด้วย และกำจัดส่วนที่เหลืออย่างถูกหลักหรือไม่ หากรัฐเปิดข้อมูลระดับสถานที่ให้ครบและอัปเดตพร้อมกัน เราจึงจะตอบคำถามเรื่องอำเภอหนักสุดและอำเภอรีไซเคิลดีที่สุดได้โดยไม่โยนภาระหรือเครดิตผิดพื้นที่