ทำไมกินน้ำแข็งไสแล้วจี๊ดขึ้นสมอง และแก้ง่าย ๆ ด้วยลิ้นแตะเพดานปาก

จี๊ดขึ้นสมองไม่ได้เกิดจากสมองเย็นจริง

หลายคนเคยกินน้ำแข็งไส ไอศกรีม น้ำปั่น หรือเครื่องดื่มเย็นจัดเร็ว ๆ แล้วอยู่ดี ๆ ก็ปวดจี๊ดบริเวณหน้าผาก ขมับ หรือกลางหัว ความรู้สึกนั้นมาเร็วมาก เจ็บแปลบเหมือนมีอะไรพุ่งขึ้นสมอง แล้วก็มักหายไปเองภายในไม่กี่วินาทีหรือไม่กี่นาที อาการนี้เรียกกันว่า Brain Freeze หรือปวดหัวจากความเย็น

ชื่อ Brain Freeze ฟังดูเหมือนสมองถูกแช่แข็ง แต่ความจริงสมองไม่ได้เย็นจนแข็ง และน้ำแข็งไม่ได้ขึ้นไปถึงสมอง จุดเริ่มต้นของอาการอยู่ในปาก โดยเฉพาะบริเวณเพดานปากและลำคอส่วนบนที่ถูกความเย็นจัดกระทบเร็วเกินไป

เกิดอะไรขึ้นตอนของเย็นแตะเพดานปาก

เพดานปากมีเส้นประสาทและหลอดเลือดจำนวนมาก เมื่อเรากินของเย็นจัดเร็ว ๆ ความเย็นจะกระแทกบริเวณนี้ทันที ร่างกายจึงรับรู้ว่ามีความเย็นรุนแรงเข้ามาใกล้พื้นที่สำคัญ และตอบสนองอย่างรวดเร็ว

หนึ่งในกลไกที่อธิบายกันคือ เส้นประสาทบริเวณเพดานปากและใบหน้าถูกกระตุ้นจากความเย็นจัด แล้วส่งสัญญาณไปยังสมอง ทำให้สมองตีความเป็นอาการปวดบริเวณศีรษะ แม้จุดที่โดนความเย็นจริง ๆ จะอยู่ในปากก็ตาม

ทำไมถึงปวดจี๊ดที่หัว ไม่ได้ปวดที่ปาก

ร่างกายมีระบบเส้นประสาทที่เชื่อมโยงความรู้สึกจากใบหน้า ปาก จมูก และศีรษะเข้าด้วยกัน เมื่อเพดานปากถูกความเย็นรุนแรง สมองอาจแปลสัญญาณผิดตำแหน่ง ทำให้เรารู้สึกปวดที่หน้าผากหรือกลางหัวแทนที่จะปวดที่เพดานปาก

นี่คล้ายกับบางครั้งที่ปัญหาจุดหนึ่งในร่างกายทำให้รู้สึกปวดอีกจุดหนึ่ง เพราะเส้นประสาทใช้ทางสื่อสารร่วมกัน สมองจึงไม่ได้แยกตำแหน่งได้เป๊ะเสมอไปในช่วงที่สัญญาณมาเร็วและแรงมาก

หลอดเลือดขยายตัวก็มีส่วน

อีกแนวคิดหนึ่งคือ เมื่อเพดานปากเจอความเย็นจัด หลอดเลือดบริเวณนั้นอาจหดตัวก่อน แล้วร่างกายรีบส่งเลือดอุ่นกลับมาเพื่อปรับอุณหภูมิ ทำให้หลอดเลือดขยายตัวเร็ว การเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วนี้อาจกระตุ้นอาการปวดหัวจี๊ดได้

พูดง่าย ๆ คือร่างกายพยายามแก้ความเย็นเร็วเกินไป เหมือนระบบเตือนภัยทำงานแรงเพราะคิดว่าต้องปกป้องพื้นที่สำคัญ อาการจึงเกิดขึ้นแบบฉับพลัน แต่ก็มักหายเร็วเมื่ออุณหภูมิในปากกลับมาปกติ

ทำไมบางคนเป็นง่ายกว่าคนอื่น

แต่ละคนไวต่อ Brain Freeze ไม่เท่ากัน บางคนกินไอศกรีมเร็วแค่ไหนก็ไม่เป็น แต่บางคนกินน้ำปั่นไม่กี่คำก็ปวดจี๊ดทันที ความต่างนี้อาจเกี่ยวกับความไวของเส้นประสาท ความเร็วในการกิน ตำแหน่งที่ของเย็นแตะเพดานปาก และประวัติการปวดหัวหรือไมเกรนของแต่ละคน

คนที่เป็นไมเกรนหรือไวต่อการเปลี่ยนแปลงของหลอดเลือดบางรายอาจรู้สึก Brain Freeze ได้ง่ายหรือชัดกว่าคนทั่วไป แต่โดยมากอาการนี้ไม่ใช่โรคร้ายแรง ถ้าเกิดเฉพาะตอนกินของเย็นและหายเร็วเอง

วิธีแก้เร็วที่สุด ใช้ลิ้นแตะเพดานปาก

ทริกง่ายที่สุดคือเอาลิ้นดันหรือแตะเพดานปากทันที โดยเฉพาะบริเวณที่รู้สึกเย็นจัด ความอุ่นจากลิ้นจะช่วยให้อุณหภูมิบริเวณเพดานปากกลับมาสมดุลเร็วขึ้น เมื่อจุดที่กระตุ้นเส้นประสาทอุ่นขึ้น อาการปวดจี๊ดก็มักลดลง

อีกวิธีคือดื่มน้ำอุณหภูมิห้องเล็กน้อย หรือปิดปากแล้วหายใจช้า ๆ เพื่อให้อากาศอุ่นภายในปากช่วยปรับอุณหภูมิ อย่าฝืนกินของเย็นต่อทันที เพราะอาจทำให้อาการจี๊ดกลับมาอีก

ป้องกัน Brain Freeze ได้อย่างไร

• กินของเย็นช้าลง ไม่รีบตักคำใหญ่
• อมไว้ด้านหน้าปากเล็กน้อยก่อนกลืน
• หลีกเลี่ยงให้ของเย็นแตะเพดานปากโดยตรง
• ถ้ารู้สึกเริ่มจี๊ด ให้หยุดกินสักครู่
• ใช้ลิ้นดันเพดานปากทันทีเมื่อเริ่มปวด
• ดื่มน้ำอุณหภูมิห้องตามเล็กน้อยถ้าจำเป็น

อาการแบบไหนไม่ควรมองว่าเป็น Brain Freeze ธรรมดา

Brain Freeze ปกติมักเกิดหลังของเย็นแตะปาก มาเร็ว หายเร็ว และไม่ทิ้งอาการอื่นไว้ แต่ถ้าปวดหัวรุนแรงแบบไม่เคยเป็นมาก่อน ปวดนานผิดปกติ มีไข้ คอแข็ง อาเจียนพุ่ง แขนขาอ่อนแรง หน้าเบี้ยว พูดไม่ชัด ตามัว หรือหมดสติ แบบนี้ไม่ควรคิดว่าเป็นแค่ปวดหัวจากของเย็น ต้องรีบไปพบแพทย์

การแยกให้ได้จึงสำคัญ ถ้าปวดแค่ไม่กี่วินาทีตอนกินน้ำแข็งไสแล้วหายเอง มักไม่น่ากังวล แต่ถ้าอาการไม่สัมพันธ์กับของเย็นหรือมีสัญญาณอันตรายร่วมด้วย ควรตรวจให้ชัดเจน

สรุปแบบตรงไปตรงมา

กินน้ำแข็งไสแล้วจี๊ดขึ้นสมองเกิดจากความเย็นจัดกระตุ้นเส้นประสาทและหลอดเลือดบริเวณเพดานปากอย่างรวดเร็ว สมองจึงรับสัญญาณเป็นอาการปวดจี๊ดที่ศีรษะ ทั้งที่สมองไม่ได้เย็นจริงและไม่ได้ถูกแช่แข็ง

วิธีแก้ง่าย ๆ คือหยุดกินของเย็นสักครู่ แล้วใช้ลิ้นแตะหรือดันเพดานปากเพื่อเพิ่มความอุ่นให้บริเวณนั้น อาการมักค่อย ๆ หายเร็ว ถ้าไม่อยากเป็นซ้ำ ให้กินของเย็นช้าลง ตักคำเล็กลง และอย่าให้ความเย็นกระแทกเพดานปากเร็วเกินไป