ข้อมูลในโทรศัพท์ของเรามาจากไหน? มือถือเครื่องเดียวอาจเก็บเรื่องราวของเราไว้มากกว่าที่คิด

ทุกวันนี้โทรศัพท์มือถือไม่ได้เป็นเพียงอุปกรณ์สำหรับโทรหาใครหรือส่งข้อความอีกต่อไป แต่สำหรับหลายคนแล้ว โทรศัพท์หนึ่งเครื่องแทบจะกลายเป็น “สมุดบันทึกชีวิต” ที่พกติดตัวไปทุกที่

ลองนึกดูว่าในหนึ่งวันเราใช้โทรศัพท์ทำอะไรบ้าง...

ถ่ายรูปตอนกินข้าว เปิดแผนที่เพื่อเดินทาง ค้นหาสินค้า ดูคลิป กดไลก์ แสดงความคิดเห็น พูดคุยกับเพื่อน ส่งรูปให้คนในครอบครัว หรือเปิดแอปธนาคารเพื่อทำธุรกรรม

กิจกรรมเหล่านี้ล้วนเกี่ยวข้องกับ “ข้อมูล” ในรูปแบบต่าง ๆ

แล้วข้อมูลเหล่านี้มาจากไหน?

📱 โทรศัพท์รู้เรื่องอะไรเกี่ยวกับเราบ้าง?

ข้อมูลที่อยู่ในโทรศัพท์ไม่ได้มีเพียงรูปภาพหรือข้อความที่เราเห็นบนหน้าจอเท่านั้น แต่ยังอาจมีข้อมูลประกอบอื่น ๆ เช่น ตำแหน่งที่ตั้ง ข้อมูลการใช้งานแอป รายละเอียดของรูปภาพ หรือข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับอุปกรณ์ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับระบบปฏิบัติการ แอปที่ติดตั้ง และสิทธิ์ที่เราอนุญาต

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ “รูปถ่าย”

รูปหนึ่งรูปอาจมีข้อมูลประกอบ เช่น สถานที่ที่ถ่ายภาพ เวลา หรือข้อมูลอื่นที่เกี่ยวข้องกับไฟล์ได้ หากระบบหรือการตั้งค่าของอุปกรณ์บันทึกข้อมูลเหล่านั้นไว้

Apple ระบุว่า ผู้ใช้สามารถควบคุมได้ว่าจะแชร์ข้อมูลบางอย่างที่ติดมากับรูปภาพหรือไม่ เช่น ตำแหน่งที่ถ่ายภาพ ประวัติการแก้ไข และข้อมูลความลึกของภาพ

นั่นหมายความว่า “รูปภาพ” ที่เรามองเห็นเพียงภาพเดียว อาจมีข้อมูลประกอบมากกว่าที่ตาเรามองเห็น

📍 แล้วเรื่องตำแหน่งที่เราอยู่ล่ะ?

อีกข้อมูลหนึ่งที่หลายคนอาจไม่ทันคิดคือ “ตำแหน่งที่ตั้ง”

เวลาเราเปิดแผนที่ เรียกรถ หาร้านอาหาร หรือใช้บริการที่ต้องอาศัยตำแหน่ง แอปอาจต้องขอสิทธิ์เข้าถึงตำแหน่งของเรา

แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกแอปจะสามารถรู้ตำแหน่งของเราได้โดยอัตโนมัติ

ระบบปฏิบัติการสมัยใหม่มีระบบอนุญาตให้ผู้ใช้ควบคุมว่าแอปใดสามารถเข้าถึงตำแหน่งได้ และในบางกรณีสามารถเลือกให้เข้าถึงเฉพาะตำแหน่งโดยประมาณ หรือเฉพาะขณะที่กำลังใช้งานแอปได้

ดังนั้น เวลามีแอปถามว่า

“อนุญาตให้แอปเข้าถึงตำแหน่งของคุณหรือไม่?”

คำถามนี้ไม่ควรกดอนุญาตไปอย่างเดียวโดยไม่อ่าน เพราะสิทธิ์ที่เราให้กับแอปสามารถเกี่ยวข้องกับข้อมูลส่วนตัวของเราได้

📸 แล้วรูปในมือถือถูกส่งขึ้นอินเทอร์เน็ตทั้งหมดหรือไม่?

คำตอบคือ ไม่จำเป็นต้องเป็นเช่นนั้น

การทำงานของแต่ละระบบแตกต่างกัน และฟังก์ชันบางอย่างสามารถประมวลผลข้อมูลบนตัวเครื่องได้

ตัวอย่างเช่น Apple ระบุว่าการจำแนกใบหน้า ฉาก และวัตถุบางอย่างในแอป Photos สามารถประมวลผลบนอุปกรณ์ได้ โดยไม่จำเป็นต้องส่งรูปทั้งหมดขึ้นไปประมวลผลบนเซิร์ฟเวอร์

เรื่องนี้จึงทำให้เราเห็นภาพว่า “ข้อมูลในโทรศัพท์” กับ “ข้อมูลที่ถูกส่งออกจากโทรศัพท์” ไม่ใช่สิ่งเดียวกันเสมอไป

🔎 แล้วแอปต่าง ๆ รู้ข้อมูลของเราแค่ไหน?

ขึ้นอยู่กับว่าแอปนั้นขอข้อมูลอะไร และเราอนุญาตอะไรไปบ้าง

แอปหนึ่งอาจต้องการตำแหน่งเพื่อให้บริการแผนที่ ขณะที่อีกแอปอาจต้องการเข้าถึงรูปภาพเพื่อให้เราเลือกภาพไปใช้งาน

บน Android ผู้ใช้สามารถตรวจสอบข้อมูลที่แอประบุว่าอาจมีการแชร์กับบุคคลที่สามได้ ส่วน Apple ก็มีระบบแสดงรายละเอียดเกี่ยวกับข้อมูลที่แอปเก็บและการติดตามผู้ใช้ เพื่อช่วยให้ผู้ใช้ตัดสินใจได้มากขึ้น

เพราะฉะนั้น ก่อนติดตั้งแอปใหม่หรือกดอนุญาตสิทธิ์ต่าง ๆ การใช้เวลาสักเล็กน้อยอ่านรายละเอียดอาจช่วยให้เรารู้ว่าโทรศัพท์กำลังเปิดเผยข้อมูลอะไรออกไปบ้าง

🤔 ที่น่าสนใจก็คือ...

ในอดีตเราอาจมองโทรศัพท์เป็นเพียงเครื่องมือสื่อสาร แต่ในยุคดิจิทัล โทรศัพท์กลายเป็นอุปกรณ์ที่อยู่ใกล้ตัวเรามากที่สุดเครื่องหนึ่ง

มันอาจเกี่ยวข้องกับภาพถ่าย สถานที่ การเดินทาง การค้นหา การติดต่อ และกิจกรรมต่าง ๆ ที่เราทำผ่านแอป

คำถามจึงไม่ใช่แค่

“โทรศัพท์ของเรามีข้อมูลอะไรอยู่บ้าง?”

แต่อาจต้องถามต่อว่า

“เราอนุญาตให้ใครเข้าถึงข้อมูลเหล่านั้นบ้าง และเราเคยตรวจสอบสิทธิ์ที่อนุญาตไปแล้วหรือยัง?”

ลองหยิบโทรศัพท์ของตัวเองขึ้นมา แล้วเข้าไปดูการตั้งค่าความเป็นส่วนตัวของแอปต่าง ๆ สักครั้ง บางคนอาจพบว่าแอปที่ไม่ได้ใช้งานมานานยังมีสิทธิ์บางอย่างที่เราเคยอนุญาตเอาไว้

เรื่องข้อมูลส่วนตัวจึงไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป เพราะทุกวันนี้ “ข้อมูล” ส่วนหนึ่งของชีวิตเราอาจอยู่ในโทรศัพท์ที่เราถืออยู่ในมือทุกวัน

แล้วคุณเคยเข้าไปตรวจสอบไหมว่า ตอนนี้มีแอปอะไรบ้างในโทรศัพท์ที่สามารถเข้าถึงตำแหน่ง รูปภาพ หรือข้อมูลอื่น ๆ ของคุณได้?

มาเล่าให้ฟังกันครับ ว่าคุณเคยเจออะไรที่ทำให้แปลกใจบ้าง

แหล่งข้อมูล

• Apple – ข้อมูลเกี่ยวกับคุณสมบัติด้านความเป็นส่วนตัวและการควบคุมข้อมูล
• Apple – Photos & Privacy
• Apple Developer – User Privacy and Data Use
• Google Android Help – การตรวจสอบว่าแอปแชร์ข้อมูลตำแหน่งหรือไม่

แท็ก

#ข้อมูลส่วนตัว
#ความเป็นส่วนตัวบนมือถือ
#เรื่องน่ารู้ใกล้ตัว