ทำไม “มีนาคม” ถึงถูกเรียกว่า “เดือน 5”

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านบทความหนึ่งแล้วก็สะดุดใจกับเรื่องเล็ก ๆ ที่หลายคนเคยได้ยินผ่านหูมาตั้งแต่เด็ก เวลาได้ยินผู้เฒ่าผู้แก่พูดถึง “เดือน 5” ก็มักจะพาลนึกว่าเป็นการเรียกผิดอยู่เสมอ เพราะในความเข้าใจของคนรุ่นเรา เดือนมีนาคมก็คือเดือนที่ 3 ถัดจากมกราคมและกุมภาพันธ์อย่างชัดเจน จะกลายเป็นเดือน 5 ไปได้อย่างไร

แต่พอลองค่อย ๆ แกะความหมายดูให้ลึกลงไป จึงได้รู้ว่า สิ่งที่คนเฒ่าคนแก่เรียกนั้น ไม่ได้ผิดเลยแม้แต่น้อย เพียงแต่เป็น “คนละระบบการนับ” กับที่เราใช้กันอยู่ในปัจจุบันเท่านั้นเอง

สมัยก่อน คนไทยยังไม่ได้ใช้ปฏิทินแบบสากลเหมือนทุกวันนี้ แต่ใช้การนับเดือนตามจันทรคติ ซึ่งอิงกับการขึ้นแรมของดวงจันทร์เป็นหลัก โดยการเริ่มต้นปีไม่ได้เริ่มที่เดือนมกราคม แต่เริ่มที่ “เดือนอ้าย” ซึ่งจะอยู่ช่วงปลายปีเก่าประมาณเดือนธันวาคม จากนั้นก็ไล่เรียงเป็น เดือนยี่ เดือนสาม เดือนสี่ ไปเรื่อย ๆ

เมื่อเทียบกับปฏิทินที่เราใช้กันอยู่ในปัจจุบัน ก็จะพบว่าช่วงเวลา “เดือนห้า” ตามแบบโบราณนั้น จะไปอยู่แถว ๆ ปลายมีนาคมลากยาวไปถึงเมษายน ไม่ได้ตรงกับเดือนที่ 5 ตามตัวเลขแบบที่เราเข้าใจกัน

ยิ่งไปกว่านั้น วิถีชีวิตของคนในอดีตยังผูกพันกับฤดูกาลมากกว่าเลขเดือน ไม่ว่าจะเป็นช่วงเตรียมทำนา การเปลี่ยนผ่านของอากาศ หรือเทศกาลสำคัญอย่างสงกรานต์ ทุกอย่างล้วนเกิดขึ้นในช่วง “เดือนห้า” จนคำนี้ติดปากและมีความหมายในตัวของมันเองมากกว่าจะเป็นแค่ตัวเลขลำดับ

พอเวลาผ่านไป โลกเปลี่ยนมาใช้ปฏิทินสากล แต่คำเรียกแบบเดิมยังคงอยู่ในความเคยชินของคนรุ่นก่อน ทำให้หลายครั้งมันดูเหมือนขัดกับความเข้าใจของคนรุ่นใหม่ จนกลายเป็นความสงสัยเล็ก ๆ ที่ซ่อนความน่าสนใจเอาไว้ไม่น้อย

เรื่องนี้จึงไม่ใช่ใครเรียกผิดหรือถูก แต่เป็นเพราะเรากำลังยืนอยู่คนละมุมของกาลเวลา คำว่า “เดือน 5” ที่ได้ยินจากผู้เฒ่าผู้แก่ จึงไม่ใช่คำที่ล้าสมัย หากแต่เป็นเศษเสี้ยวของวิถีชีวิตและภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมาเงียบ ๆ

บางทีเรื่องเล็ก ๆ แบบนี้เอง ที่ทำให้เราได้หยุดคิด และมองย้อนกลับไปว่า สิ่งที่เราคุ้นเคยในวันนี้ อาจไม่ใช่ทั้งหมดของความจริงเสมอไป