คอมพิวเตอร์เริ่มเล่นดนตรีได้เมื่อไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ก่อนจะมีแอปแต่งเพลงหรือคอมพิวเตอร์ตั้งโต๊ะ เครื่องคำนวณอิเล็กทรอนิกส์ขนาดใหญ่เคยส่งเสียงทำนองเพลงออกมาจากลำโพงได้แล้ว คนฟังในห้องไม่ได้ยินเสียงวงดนตรี แต่ได้ยินเสียงที่เกิดจากชุดคำสั่งซึ่งป้อนให้เครื่องทำงาน

เรื่องนี้ย้อนกลับไปกว่า 70 ปี และมีรายละเอียดที่ชวนสับสนอยู่ข้อหนึ่ง คือ เครื่องที่เล่นเพลงในยุคแรก กับ เครื่องที่มีบันทึกเสียงเก่าแก่ที่สุดที่ยังหลงเหลือ เป็นคนละเครื่องกัน

หลักฐานที่มีชี้ว่า CSIRAC ของออสเตรเลียเป็นหนึ่งในคอมพิวเตอร์เครื่องแรกที่เล่นดนตรี โดยมีการทดลองราวปลายปี 1950 หรือต้นปี 1951 และนำออกแสดงต่อสาธารณะในปี 1951 ส่วนวันที่เล่นครั้งแรกยังระบุให้แน่ชัดไม่ได้

ขณะนั้นเครื่องใช้ชื่อว่า CSIR Mark 1 ก่อนจะรู้จักกันในชื่อ CSIRAC มหาวิทยาลัยเมลเบิร์นระบุว่า เจฟฟ์ ฮิลล์ โปรแกรมเมอร์ผู้มีพื้นฐานด้านดนตรี เป็นผู้เขียนโปรแกรมให้เครื่องเล่นทำนอง และมีการสาธิตต่อสาธารณะในงานประชุมที่ซิดนีย์ช่วงเดือนสิงหาคม 1951

เครื่องคอมพิวเตอร์ยุคนั้นสร้างขึ้นเพื่อช่วยคำนวณงานวิทยาศาสตร์และวิศวกรรม เสียงดนตรีจึงเป็นการนำความสามารถของเครื่องมาทดลองอีกแบบ ฮิลล์ไม่ได้เปิดไฟล์เพลงเหมือนที่เราทำกันในปัจจุบัน เขาต้องกำหนดคำสั่งให้เครื่องส่งสัญญาณเสียงออกมาเป็นลำดับ

เครื่องคำนวณส่งเสียงเพลงได้อย่างไร

CSIRAC มีอุปกรณ์ส่งเสียงเตือนอยู่แล้ว ผู้เขียนโปรแกรมใช้การควบคุมจังหวะของสัญญาณเพื่อสร้างระดับเสียงต่าง ๆ แล้วเรียงเสียงเหล่านั้นให้เป็นทำนองที่คนรู้จัก เสียงที่ได้จึงเรียบง่ายและมีข้อจำกัดเรื่องระดับเสียง ไม่เหมือนเสียงเครื่องดนตรีหลายชิ้นที่เล่นพร้อมกัน

การเล่นเพลงด้วยวิธีนี้ต่างจากการให้คอมพิวเตอร์แต่งเพลงขึ้นมาเอง ทำนองถูกเลือกและกำหนดโดยมนุษย์ ส่วนคอมพิวเตอร์ทำหน้าที่ประมวลผลคำสั่งเพื่อส่งเสียงตามที่เขียนไว้ คำว่าเพลงที่สร้างด้วยคอมพิวเตอร์ในเรื่องนี้จึงหมายถึงเสียงดนตรีที่เครื่องผลิตออกมา ไม่ได้หมายความว่าเครื่องเป็นผู้ประพันธ์เพลง

แล้วเสียงบันทึกเก่าที่เปิดฟังกันมาจากไหน

ในอังกฤษ คอมพิวเตอร์ Ferranti Mark 1 ก็ถูกนำมาเล่นดนตรีในปี 1951 เช่นกัน โดยคริสโตเฟอร์ สเตรชีเขียนโปรแกรมให้เครื่องเล่นเพลง งานวิจัยประวัติศาสตร์ดนตรีคอมพิวเตอร์ระบุว่าหลักฐานของ CSIRAC ชี้ไปยังช่วงปลายปี 1950 หรือต้นปี 1951 ส่วนการทดลองของ Ferranti น่าจะเกิดขึ้นภายหลังในปี 1951

ทีมงาน BBC บันทึกเสียง Ferranti Mark 1 ไว้ และบันทึกนั้นมักได้รับการอ้างถึงว่าเป็น บันทึกเสียงคอมพิวเตอร์เล่นดนตรีเก่าแก่ที่สุดที่ยังรู้จัก ภายในมีทำนองที่ผู้ฟังอาจคุ้นหู เช่น Baa Baa Black Sheep และบางส่วนของ In the Mood ส่วนเสียงที่เผยแพร่ให้ฟังในชื่อ CSIRAC บางชุดเป็นการสร้างเสียงขึ้นใหม่ ไม่ใช่หลักฐานว่าเป็นเสียงบันทึกต้นฉบับในวันแสดง

ดังนั้น ประโยคที่ว่า CSIRAC เล่นดนตรีได้ในปี 1951 มีหลักฐานรองรับ แต่ถ้าจะระบุว่าเพลงแรกเกิดขึ้นในปีนั้นพอดี หรือยืนยันวันที่แน่นอน หลักฐานยังไม่พอ เพราะอาจเริ่มทดลองตั้งแต่ปลายปีก่อนแล้ว สิ่งที่แยกได้ชัดคือ CSIRAC อยู่ในกลุ่มบุกเบิกการเล่นดนตรีด้วยคอมพิวเตอร์ ขณะที่บันทึกเสียงเก่าแก่ที่ยังรู้จักมาจาก Ferranti Mark 1

ทุกครั้งที่เปิดโปรแกรมทำเพลงบนเครื่องเล็ก ๆ จึงมีระยะทางทางเทคโนโลยียาวไกลอยู่เบื้องหลัง ย้อนกลับไปถึงวันที่การทำให้คอมพิวเตอร์ส่งเสียงเป็นทำนองได้สักเพลงต้องอาศัยทั้งเครื่องจักรขนาดใหญ่และความตั้งใจของคนเขียนโปรแกรม