สารหนูในแม่น้ำอันตรายต่อคนอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คนที่อยู่ริมแม่น้ำอาจใช้น้ำสายเดียวกันทั้งจับปลา รดผัก และนำน้ำมาทำอาหาร หากมีข่าวว่าพบสารหนูในแม่น้ำ คำถามที่ตามมาคือ น้ำแบบไหนยังใช้ได้ และต้องได้รับมากแค่ไหนจึงเป็นอันตราย

คำตอบคือ สารหนูเป็นอันตรายได้ โดยเฉพาะเมื่อดื่มน้ำที่ปนเปื้อนต่อเนื่องเป็นเวลานาน แต่การตรวจพบสารหนูในแม่น้ำไม่ได้แปลว่าทุกคนที่อาศัยอยู่ใกล้จะป่วย ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับความเข้มข้น รูปแบบของสารหนู ปริมาณที่เข้าสู่ร่างกาย และระยะเวลาที่ได้รับ

สารหนูอาจพบได้ตามธรรมชาติในหินและดิน รวมถึงเข้าสู่แหล่งน้ำจากกิจกรรมของมนุษย์บางประเภท น้ำที่ดูใสหรือไม่มีกลิ่นจึงไม่ได้ยืนยันว่าปลอดภัย ต้องอาศัยการตรวจตัวอย่างจากจุดและช่วงเวลาที่เกี่ยวข้อง

องค์การอนามัยโลกกำหนดค่าแนวทางชั่วคราวสำหรับสารหนูใน น้ำดื่ม ไว้ที่ 10 ไมโครกรัมต่อลิตร หรือ 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร ค่านี้ใช้พิจารณาคุณภาพน้ำดื่ม ไม่ใช่เส้นแบ่งว่าหากดื่มเกินเพียงครั้งเดียวจะเกิดพิษทันที และไม่ควรนำไปตัดสินความปลอดภัยของปลาโดยตรง

หากได้รับสารหนูอนินทรีย์ผ่านน้ำหรืออาหารเป็นเวลาหลายปี อาจเกิดการเปลี่ยนแปลงของสีผิวและผิวหนังหนาตัว โดยเฉพาะที่ฝ่ามือหรือฝ่าเท้า และเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งผิวหนัง ปอด และกระเพาะปัสสาวะ ผลกระทบอาจไม่ปรากฏทันที ผู้ที่ไม่มีอาการจึงไม่ได้หมายความว่าไม่มีความเสี่ยงจากการได้รับต่อเนื่อง

ส่วนการได้รับปริมาณสูงในระยะสั้นอาจทำให้คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง และท้องเสียรุนแรง หากสงสัยว่าเพิ่งได้รับสารปนเปื้อนและมีอาการเหล่านี้ ควรไปโรงพยาบาลทันที หรือโทร 1669 เมื่อมีอาการรุนแรง พร้อมแจ้งแพทย์ถึงแหล่งน้ำหรืออาหารที่สงสัย

การต้มน้ำไม่กำจัดสารหนู และการต้มนานจนน้ำระเหยอาจทำให้ความเข้มข้นสูงขึ้น หากมีผลตรวจหรือประกาศเตือนว่าน้ำปนเปื้อน ควรใช้น้ำจากแหล่งที่ตรวจสอบแล้วว่าปลอดภัยสำหรับดื่ม ชงนมเด็ก และปรุงอาหาร เครื่องกรองทั่วไปไม่ได้กำจัดสารหนูทุกชนิด ควรเลือกอุปกรณ์ที่ระบุประสิทธิภาพกำจัดสารหนูและดูแลตามคำแนะนำของผู้ผลิต

การอาบน้ำหรือสัมผัสผิวหนังโดยทั่วไปทำให้ได้รับสารหนูน้อยกว่าการกลืน แต่ควรทำตามประกาศของหน่วยงานท้องถิ่น เพราะน้ำอาจมีสารปนเปื้อนอื่นร่วมด้วย และเด็กเล็กอาจเผลอกลืนน้ำได้

ปลาและสัตว์น้ำอาจมีสารหนูสะสม แต่สารหนูมีหลายรูปแบบและมีความเป็นพิษต่างกัน ผลตรวจสารหนูในน้ำเพียงอย่างเดียวจึงบอกไม่ได้ว่าปลาตัวนั้นปลอดภัยหรือไม่ หากพื้นที่มีคำเตือนเรื่องสัตว์น้ำหรือพืชผล ควรปฏิบัติตามประกาศและเลือกอาหารจากแหล่งที่ตรวจสอบได้

หากครอบครัวใช้น้ำจากแหล่งที่สงสัยเป็นประจำ ให้ติดต่อหน่วยงานสาธารณสุขหรือหน่วยงานดูแลน้ำในพื้นที่เพื่อสอบถามผลตรวจล่าสุด จุดเก็บตัวอย่าง และแหล่งน้ำทดแทน ผู้ที่กังวลว่าได้รับสารต่อเนื่องควรปรึกษาแพทย์พร้อมบอกระยะเวลาและวิธีใช้น้ำ เพื่อพิจารณาการตรวจที่เหมาะสม