ฟ้าผ่าเกิดจากอะไรและทำไมจึงมีเสียงฟ้าร้อง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เมฆฝนก้อนใหญ่ค่อย ๆ เคลื่อนเข้ามา ท้องฟ้ามืดลง ก่อนจะมีแสงวาบเป็นเส้นสว่างตามด้วยเสียงดังสนั่น บางครั้งแสงนั้นอยู่ไกลออกไป แต่บางครั้งก็ดูเหมือนจะเกิดขึ้นใกล้บ้านมาก

ฟ้าผ่าเกิดจากการถ่ายเทประจุไฟฟ้าระหว่างเมฆกับพื้นดิน เมื่อความแตกต่างของประจุสะสมมากพอ อากาศที่ปกติเป็นฉนวนจะกลายเป็นทางให้กระแสไฟฟ้าไหลผ่านอย่างรวดเร็ว จนเกิดเป็นแสงวาบที่เรามองเห็น

ประจุไฟฟ้ามาจากไหน

ในเมฆพายุฝนฟ้าคะนอง มีกระแสอากาศพัดขึ้นและลง พาหยดน้ำ ผลึกน้ำแข็ง และเม็ดน้ำแข็งขนาดเล็กเคลื่อนที่ชนกัน การชนเหล่านี้ช่วยให้เกิดการถ่ายเทประจุ ก่อนที่อนุภาคจะกระจายตัวไปอยู่คนละบริเวณของเมฆ

โดยทั่วไป บริเวณตอนบนของเมฆจะมีประจุบวกสะสมมากกว่า ส่วนบริเวณตอนกลางถึงตอนล่างมักมีประจุลบมากกว่า อย่างไรก็ตาม การจัดเรียงประจุในพายุแต่ละลูกไม่ได้เหมือนกันทั้งหมด และนักวิทยาศาสตร์ยังศึกษารายละเอียดของกระบวนการเกิดฟ้าผ่าอยู่

เมื่อประจุลบบริเวณฐานเมฆสะสมมากขึ้น ประจุบนพื้นดินด้านล่างจะเกิดการจัดเรียงตัวใหม่ ทำให้บริเวณพื้นดินใกล้ผิวหน้ามีประจุบวกเด่นขึ้น สนามไฟฟ้าระหว่างเมฆกับพื้นดินจึงแรงขึ้นตามไปด้วย

ในฟ้าผ่าจากเมฆสู่พื้นดินชนิดที่พบบ่อย ทางเดินของประจุจะค่อย ๆ แตกแขนงลงมาจากเมฆเป็นช่วงสั้น ๆ เมื่อเข้าใกล้พื้น อาจมีทางเดินของประจุพุ่งขึ้นจากวัตถุบนพื้นดินมาบรรจบกัน จากนั้นกระแสไฟฟ้าไหลผ่านช่องทางดังกล่าวอย่างรวดเร็ว เกิดเป็นแสงสว่างจ้าที่เห็นเป็นสายฟ้า

ฟ้าแลบกับฟ้าร้องเกี่ยวกันอย่างไร

แสงวาบไม่ได้เกิดระหว่างเมฆกับพื้นดินเสมอไป การถ่ายเทประจุอาจเกิดขึ้นภายในเมฆก้อนเดียวกันหรือระหว่างเมฆได้ด้วย จึงเห็นเป็นแสงฟ้าแลบโดยไม่มีสายฟ้าลงถึงพื้นในบริเวณที่มองเห็น

ส่วนเสียงฟ้าร้องเกิดจากอากาศรอบทางเดินของสายฟ้าร้อนจัดและขยายตัวอย่างรวดเร็ว จนเกิดคลื่นเสียง เรามักเห็นแสงก่อนแล้วจึงได้ยินเสียง เพราะแสงเดินทางถึงเราเร็วกว่าคลื่นเสียงมาก

ถ้าได้ยินฟ้าร้อง แสดงว่าพายุอยู่ใกล้พอที่จะเป็นอันตรายได้ แม้บริเวณที่ยืนอยู่ยังไม่มีฝนตกก็ตาม ฟ้าผ่าสามารถเกิดห่างจากบริเวณที่ฝนตกได้หลายกิโลเมตร

ได้ยินเสียงฟ้าร้องให้รีบเข้าที่กำบัง

อาคารที่มีโครงสร้างแข็งแรงและมีระบบไฟฟ้าหรือประปาเป็นที่หลบภัยที่เหมาะสม หากไม่มีอาคาร ให้เข้าไปในรถที่มีหลังคาโลหะแข็งและปิดกระจก ไม่ควรหลบใต้ต้นไม้โดดเดี่ยว ยืนในที่โล่ง หรืออยู่ในน้ำ

เมื่ออยู่ในอาคาร ควรหลีกเลี่ยงการอาบน้ำหรือสัมผัสระบบประปา และไม่ใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าที่เสียบปลั๊กอยู่ เพราะกระแสจากฟ้าผ่าอาจเดินทางผ่านสายไฟหรือท่อเข้ามาได้ หากยังไม่ได้ถอดปลั๊กไว้ก่อนพายุมา ไม่ควรไปถอดขณะเกิดพายุ

รออยู่ในที่ปลอดภัยอย่างน้อย 30 นาทีหลังได้ยินเสียงฟ้าร้องครั้งสุดท้าย ก่อนกลับออกไปทำกิจกรรมกลางแจ้ง เพราะแม้ฝนจะซาหรือเมฆเริ่มเคลื่อนออกไปแล้ว ฟ้าผ่าก็ยังเกิดขึ้นได้