สงครามครูเสดครั้งที่ 4: จากเยรูซาเล็มสู่คอนสแตนติโนเปิล

สงครามครูเสดครั้งที่ 4 (ค.ศ. 1202-1204) ที่เริ่มขึ้นโดยสมเด็จพระสันตะปาปาอินโนเซนต์ที่ 3 เพื่อยึดกรุงเยรูซาเล็มคืนจากชาวมุสลิม กลับกลายเป็นการปล้นสะดมกรุงคอนสแตนติโนเปิล เมืองหลวงของจักรวรรดิไบแซนไทน์อย่างไม่คาดฝัน ความวุ่นวาย ความผิดพลาด และผลประโยชน์ทางการค้าของ เวนิส ล้วนมีส่วนสำคัญในการเบี่ยงเบนเป้าหมายครั้งนี้ ทำให้สงครามครูเสดครั้งนี้ถูกจารึกว่าเป็นครั้งที่เปี่ยมไปด้วยความโลภและผลประโยชน์ส่วนตัวที่สุด

ความขัดแย้งระหว่างโลกตะวันออกและตะวันตกเป็นปัญหาเรื้อรังที่ปะทุขึ้นอีกครั้ง ชาวไบแซนไทน์มองตนเองเป็นผู้พิทักษ์ศาสนาคริสต์และแสงสว่างแห่งตะวันออก แต่ชาวตะวันตกกลับมองว่าไบแซนไทน์เสื่อมโทรมและไม่น่าไว้วางใจ นอกจากนี้ยังมีความขัดแย้งระหว่างสันตะปาปากับจักรพรรดิ และความทะเยอทะยานของรัฐทางตะวันตกที่ต้องการยึดครองดินแดนไบแซนไทน์ในอิตาลี ความล้มเหลวของสงครามครูเสดครั้งก่อนๆ ในการยึดดินแดนศักดิ์สิทธิ์อย่างถาวร ยิ่งทำให้ทั้งสองฝ่ายต่างโทษกันไปมา

แม้สงครามครูเสดครั้งที่ 3 จะล้มเหลวในการยึดเยรูซาเล็มคืน สงครามครูเสดครั้งที่ 4 จึงถูกเรียกขึ้นในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1198 โดยมีข้อเสนอพิเศษคือ ผู้บริจาคเงินก็สามารถรับการล้างบาปได้เช่นกัน กองทัพครูเสดนำโดย มาร์ควิสโบนิฟาซแห่งมงต์แฟร์ราต์ ขุนนางชาวอิตาลีผู้มีสายสัมพันธ์กับจักรวรรดิไบแซนไทน์ ตั้งใจจะออกเรือจากเวนิสไปยังอียิปต์ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1202

แต่ปัญหาเกิดขึ้นเมื่อชาวเวนิสเรียกร้องค่าเรือมหาศาล และเมื่อครูเสดไม่มีเงินพอ จึงตกลงกันว่าจะแวะยึดเมือง ซารา ซึ่งเป็นเมืองคริสเตียนที่หักหลังเวนิสไปเข้ากับฮังการี แม้สมเด็จพระสันตะปาปาจะทรงไม่พอใจและประกาศขับไล่ชาวครูเสดและเวนิส แต่ก็ยกเลิกโทษในภายหลัง นักประวัติศาสตร์ยังคงถกเถียงกันว่าทำไมเป้าหมายจึงเปลี่ยนไป แต่บทบาทของ เอนริโก ดันโดโล ดยุคแห่งเวนิส ซึ่งต้องการผูกขาดการค้าในตะวันออกและตั้งจักรพรรดิไบแซนไทน์คนใหม่ที่เป็นพวกของตนเอง ถือเป็นจิ๊กซอว์ชิ้นสำคัญ

กองทัพครูเสดไปถึงคอนสแตนติโนเปิลในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1203 จักรพรรดิอเล็กซิออสที่ 3 แองเจลอสหนีออกจากเมือง ทำให้ครูเสดตั้งอเล็กซิออสที่ 4 และพ่อของเขาเป็นจักรพรรดิร่วมกัน แต่ชาวไบแซนไทน์ไม่เป็นที่นิยม และสถานการณ์ยิ่งเลวร้ายลงเมื่อมีผู้แย่งชิงบัลลังก์คนใหม่คือ อเล็กซิออสที่ 5 ดูคัส (เมอร์ซูฟลอส) ผู้ประกาศจะปกป้องเมืองจากครูเสดและสั่งเสริมกำแพงเมืองอย่างเร่งด่วน

เมื่อการเจรจาทางการทูตสิ้นสุดลง เสบียงเริ่มหมด และเรือต้องการการซ่อมแซม ครูเสดจึงตัดสินใจบุกคอนสแตนติโนเปิลอย่างเต็มรูปแบบในวันที่ 9 เมษายน ค.ศ. 1204 สามวันต่อมา ในวันที่ 12 เมษายน พวกครูเสดบุกโจมตีแนวกำแพงฝั่งทะเลที่อ่อนแอกว่า และสามารถฝ่าเข้าเมืองได้สำเร็จ สิ่งที่ตามมาคือการสังหารหมู่ การข่มขืน และการปล้นสะดมยาวนานสามวัน ศิลปวัตถุและสมบัติล้ำค่าถูกทำลายหรือขนกลับไปยังยุโรป

หลังการปล้น จักรวรรดิไบแซนไทน์ถูกแบ่งสรรปันส่วนตาม สนธิสัญญาปาทิโอ โรมาเนีย เวนิสได้ครอบครอง 1 ใน 3 ของคอนสแตนติโนเปิล และจุดยุทธศาสตร์ทางการค้ามากมาย ทำให้เวนิสมีอำนาจทางทะเลเมดิเตอร์เรเนียน จักรพรรดิละตินคนแรกแห่งคอนสแตนติโนเปิลคือ บอล์ดวินแห่งแฟลนเดอร์ส ผู้ได้รับการแต่งตั้งในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1204 ส่วนโบนิฟาซแห่งมงต์แฟร์ราต์ได้ตั้งอาณาจักรใหม่ในเธสซาลี อย่างไรก็ตาม จักรวรรดิไบแซนไทน์ได้รับการฟื้นฟูขึ้นอีกครั้งในปี ค.ศ. 1261 เมื่อกองทัพจากจักรวรรดินิเคียยึดคอนสแตนติโนเปิลคืนได้

แม้การล่มสลายของคอนสแตนติโนเปิลจะเป็นจุดสนใจหลัก แต่ก็ยังมีกลุ่มครูเสดเล็กๆ ที่ยังคงยึดมั่นในเป้าหมายเดิม โดยเดินทางไปยังตะวันออกกลางและช่วยพยุงรัฐละตินในภูมิภาคนั้น แต่ท้ายที่สุดแล้ว ความพยายามเหล่านี้ก็ดูเล็กน้อยเมื่อเทียบกับความฝันอันยิ่งใหญ่ของสันตะปาปาอินโนเซนต์ที่ 3 และสงครามครูเสดครั้งที่ 5 จึงเปลี่ยนไปมุ่งเน้นที่แอฟริกาเหนือและอียิปต์แทน