ตำนานเจ้าแม่เขาสามมุขเล่าเรื่องอะไร และเชื่อมกับชื่อเขาได้อย่างไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ผู้มาเที่ยวบางแสนที่ขึ้นเขาสามมุขจะเห็นทะเลจากหน้าผาและศาลเจ้าแม่ใกล้จุดชมวิว สถานที่อยู่ในตำบลแสนสุข จังหวัดชลบุรี ชื่อเขา หาด และศาลมักปรากฏคู่กันในข้อมูลท่องเที่ยวและเรื่องเล่าของพื้นที่ แต่แหล่งข้อมูลต่างแห่งไม่ได้อธิบายชื่อและเรื่องเหล่านี้เหมือนกัน ก่อนตอบว่าตำนานเล่าอะไร จึงควรแยกสิ่งที่บันทึกไว้จากสิ่งที่ยังเป็นคำบอกเล่า

คำตอบหลักคือเรื่องรักของสาวมุกกับหนุ่มแสน ซึ่งชาวบ้านผูกกับชื่อเขาสามมุขและหาดบางแสน กรมส่งเสริมวัฒนธรรมบันทึกว่าสาวมุกอยู่กับยายแถบอ่างศิลา ส่วนแสนเป็นลูกชายกำนัน ทั้งคู่พบกันเมื่อว่าวของแสนขาดลอยมาตกใกล้ที่พักของมุก เขามอบว่าวให้เธอไว้เป็นที่ระลึก แล้วนัดพบกันจนรักกันและสาบานว่าจะไม่พรากจากกัน

พ่อของแสนขัดขวางความรักและจัดให้ลูกชายแต่งกับหญิงอื่น ในเรื่องเล่าฉบับนี้ สาวมุกเสียใจจนกระโดดจากหน้าผา แสนตามไปภายหลัง จึงเกิดเรื่องรักเศร้าที่เล่าคู่กับสถานที่ริมทะเล ตำนานนี้ไม่ใช่หลักฐานยืนยันว่าคู่รักมีตัวตนจริง

ชื่อเขามีคำอธิบายต่างกัน กรมส่งเสริมวัฒนธรรมบันทึกว่าชาวบ้านเรียก "เขาสาวมุก" ก่อนชื่อเพี้ยนเป็น "สามมุข" และเชื่อมชื่อหาดบางแสนกับหนุ่มแสน ส่วนสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมระบุว่าเขายื่นออกทะเลและมองจากไกลเป็นรูปสามเหลี่ยม พร้อมเล่าตำนานคู่รักประกอบ เอกสารสองแห่งจึงไม่ได้ให้ที่มาของชื่อแบบเดียวกัน

อีกความต่างอยู่ที่ศาลบนเขา กรมส่งเสริมวัฒนธรรมบันทึกว่าศาลไทยเผยแพร่เรื่องรักของสาวมุกกับแสน ส่วนศาลจีนใช้เรื่องเจ้าแม่ทับทิมเล่าประวัติของศาล ทั้งสองแห่งจึงสะท้อนเรื่องเล่าสองสายของชุมชนในพื้นที่เดียวกัน

กรมส่งเสริมวัฒนธรรมขึ้นทะเบียนตำนานนี้ใน พ.ศ. 2556 ให้เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ สาขาวรรณกรรมพื้นบ้านและภาษา การรับรองนี้กล่าวถึงสถานะของเรื่องเล่า ไม่ได้ยืนยันว่าคู่รักมีตัวตนจริง

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th