ซูสีไทเฮา สตรีเหล็กผู้กุมชะตาจีนครึ่งศตวรรษ

ซูสีไทเฮา หรือเดิมชื่อ เย่เหอนาลา (เกิด ค.ศ. 1835) คือสตรีผู้พลิกประวัติศาสตร์จีน ด้วยการก้าวขึ้นสู่จุดสูงสุดของอำนาจราชวงศ์ชิงยาวนานเกือบ 50 ปี นับตั้งแต่กลางศตวรรษที่ 19 จนกระทั่งสวรรคต เรื่องราวของพระนางเป็นทั้งบทเรียนแห่งความสำเร็จอันยิ่งใหญ่ของสตรีจากชนชั้นสามัญชนที่ผงาดขึ้นเป็นผู้ปกครอง และเป็นชนวนของคำวิพากษ์วิจารณ์ถึงความเสื่อมถอยของชาติ

เย่เหอนาลาเริ่มจากการเป็นนางในในพระราชวังหลวงของ จักรพรรดิเสียนเฟิง ด้วยความงาม สติปัญญา และพรสวรรค์ เธอได้เลื่อนขึ้นเป็นสนมเอกและให้กำเนิดพระโอรส เจ้าชายไช่ชุน ซึ่งเป็นพระโอรสเพียงองค์เดียวของจักรพรรดิ จุดนี้เองที่เป็นบันไดสำคัญที่ทำให้เธอได้รับแต่งตั้งเป็น ซูสีไทเฮา หลังการสวรรคตอย่างกะทันหันของจักรพรรดิเสียนเฟิง

เมื่อจักรพรรดิเสียนเฟิงสิ้นพระชนม์ ผู้สำเร็จราชการ 8 คน พยายามกุมอำนาจเบ็ดเสร็จ ทำให้ซูสีไทเฮาและ ฉืออันไทเฮา (พระมเหสีอีกพระองค์) ทรงไม่พอใจ พระนางซูสีไทเฮาผู้ชาญฉลาดได้ร่วมมือกับ เจ้าชายกง พระอนุชาของจักรพรรดิเสียนเฟิง ก่อ รัฐประหาร ยึดอำนาจสำเร็จ ผู้สำเร็จราชการถูกปลดและประหารชีวิต ซูสีไทเฮาและฉืออันไทเฮาจึงได้ปกครองในฐานะผู้สำเร็จราชการร่วมกัน ภายใต้รัชสมัย ถงจื้อ (เจ้าชายไช่ชุน) แม้ในทางทฤษฎีจะปกครองร่วมกัน แต่ซูสีไทเฮาก็ได้กุมอำนาจราชสำนักไว้ในมืออย่างเบ็ดเสร็จตั้งแต่แรก

ตลอดรัชสมัยของพระนาง ซูสีไทเฮาทรงใช้อำนาจอย่างเด็ดขาด จักรพรรดิถงจื้อสวรรคตโดยไม่มีรัชทายาท ทำให้พระนางเลือก เจ้าชายไจ้เทียน (พระนามหลังขึ้นครองราชย์คือ จักรพรรดิกวางซวี่) วัยเพียง 3 ขวบขึ้นครองราชย์ เพื่อที่พระนางจะได้ดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการต่อไป เมื่อฉืออันไทเฮาสวรรคตอย่างเป็นปริศนา ซูสีไทเฮาจึงกลายเป็นผู้กุมอำนาจสูงสุดแต่เพียงผู้เดียว

ในช่วงที่พระนางครองอำนาจ จีนต้องเผชิญกับภัยคุกคามจากต่างชาติอย่างต่อเนื่อง ทั้งสงครามจีน-ฝรั่งเศส และสงครามจีน-ญี่ปุ่น ซึ่งจีนพ่ายแพ้และต้องทำสนธิสัญญาเสียเปรียบหลายฉบับ เช่น สนธิสัญญาชิโมโนเซกิ ที่จีนต้องเสียไต้หวันและพื้นที่อื่นๆ ให้ญี่ปุ่น แม้สถานการณ์ของชาติจะย่ำแย่เพียงใด ซูสีไทเฮาก็ยังคงมัวเมาในอำนาจและไม่ยอมปฏิรูปประเทศอย่างจริงจัง ท้ายที่สุด พระนางได้ก่อ รัฐประหาร อีกครั้งเพื่อปลดจักรพรรดิกวางซวี่ที่พยายามปฏิรูปการปกครอง ทำให้จีนตกอยู่ในสภาวะอ่อนแอหนักขึ้น

ซูสีไทเฮาสวรรคตในปี ค.ศ. 1908 ไม่กี่ปีหลังจากนั้น ราชวงศ์ชิงก็ล่มสลายลง ถือเป็นการปิดฉากการปกครองแบบราชวงศ์ในจีน และเข้าสู่ยุคปฏิวัติเพื่อสร้างสาธารณรัฐ คำร่ำลือยังกล่าวว่า ก่อนสวรรคต พระนางได้วางยาพิษจักรพรรดิกวางซวี่ให้สิ้นพระชนม์ไปก่อนหน้าพระนางเพียงวันเดียว สะท้อนถึงความเด็ดขาดและโหดเหี้ยมในอำนาจของพระนางมาจนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต