แอตลาสแบกลูกโลกหรือท้องฟ้า? ภาพจำของไททันเปลี่ยนไปตอนไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

รูปปั้นชายร่างกำยำคุกเข่าแบกทรงกลมไว้เหนือบ่า มักถูกเรียกว่า “แอตลาสแบกโลก” แต่ภาพบนรูปปั้นกับตำนานเดิมสื่อถึงทรงกลมคนละอย่าง

ในตำนานกรีกยุคแรก แอตลาสค้ำท้องฟ้า ไม่ใช่โลก กวีเฮซิออดเล่าว่าเขาต้องยืนอยู่สุดขอบแผ่นดิน ใช้ศีรษะและแขนรองรับท้องฟ้ากว้าง และซุสเป็นผู้กำหนดภาระนี้ให้

โอดิสซีย์ของโฮเมอร์ก็เล่าว่าแอตลาสค้ำเสาสูงที่แยกแผ่นดินกับท้องฟ้า ไม่ได้แบกโลกทั้งใบ ส่วนศิลปินยุคหลังวาดทรงกลมบนบ่าให้เป็นได้ทั้งท้องฟ้าและโลก

รูปแกะสลักแอตลาสฟาร์เนซีให้เบาะแสชัด หอสมุดแห่งชาติฝรั่งเศสระบุว่าเป็นสำเนาหินอ่อนโรมันจากงานกรีกยุคเฮลเลนิสติก อายุคริสต์ศตวรรษที่ 2 รูปสูง 2.1 เมตร โดยทรงกลมมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 65 เซนติเมตร พบงานชิ้นนี้ในโรงอาบน้ำคาราคัลลา กรุงโรม ก่อนพระคาร์ดินัลฟาร์เนเซจะรับไปครอบครองและตั้งชื่อตามตน

บนผิวมีภาพกลุ่มดาว 41 จาก 48 กลุ่มที่ปโตเลมีจำแนกไว้ โดยระบุชื่อได้ชัดเจน 38 กลุ่ม จึงเห็นได้ว่าทรงกลมนี้เป็นแผนภาพท้องฟ้า ไม่ใช่ลูกโลก

แล้วภาพ “แบกโลก” เริ่มแพร่เมื่อไร? ไม่มีปีเดียวที่ภาพเปลี่ยนทันที หอสมุดแผนที่ออเชอร์ยกตัวอย่างภาพแอตลาสถือทรงกลมดาวบนหน้าหนังสือปี 1683 และภาพปี 1789 ที่แอตลาสแบกลูกโลกพร้อมตัวแทนทวีปอเมริกา เอเชีย และแอฟริกา ตัวอย่างสองชิ้นแสดงว่าศิลปินต่างยุคเลือกได้ว่าจะให้ทรงกลมบนบ่าหมายถึงท้องฟ้าหรือโลก

คำว่า “Atlas” ใช้เป็นชื่อหนังสือรวมแผนที่ในผลงานของเจอราร์ด เมอร์เคเตอร์ที่ตีพิมพ์ปี 1595 ตามข้อมูลมหาวิทยาลัยอูเทรกต์ จากนั้นรูปไททันก็ปรากฏบนหน้าหนังสือแผนที่หลายเล่ม แต่ชื่อหนังสือไม่ได้เปลี่ยนตำนานดั้งเดิมว่าเขาค้ำท้องฟ้า

แอตลาสไม่ได้เริ่มแบกโลกแทนท้องฟ้าในปีเดียวกันทุกภาพ วิธีแยกภาพที่เขาแบกได้ง่าย ๆ คือดูที่ทรงกลมบนบ่า: ถ้ามีลายกลุ่มดาวก็แทนท้องฟ้า หากเห็นเส้นแบ่งทวีปก็เป็นโลก

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th