ปลากัดตัวผู้ทำหวอดบนผิวน้ำเพื่ออะไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

บนผิวน้ำในโหลปลากัด บางครั้งมีฟองเกาะเป็นกลุ่มใต้ใบไม้หรือมุมภาชนะ เห็นแล้วอาจคิดว่าเป็นฟองจากกรองหรือเศษสกปรก แต่ถ้าปลาตัวผู้อยู่ใกล้ ๆ ฟองนั้นอาจเป็นพฤติกรรมช่วงสืบพันธุ์

ฟองนี้เรียกว่า “หวอด” ตัวผู้บางตัวเริ่มสร้างก่อนหรือระหว่างผสมพันธุ์ จึงชวนถามว่าฟองช่วยไข่กับลูกปลาอย่างไร

หวอดคือรังฟองอากาศที่ตัวผู้สร้างไว้รับไข่และดูแลลูกปลาในช่วงแรก หลังผสมพันธุ์ ไข่ที่หลุดลงมาจะถูกตัวผู้คาบกลับไปวางในกลุ่มฟอง ทำให้ไข่กับลูกปลาอยู่รวมกันใกล้จุดที่พ่อปลาเฝ้า

งานสังเกตพบว่าไข่ที่ปล่อยออกมาจะค่อย ๆ จม ตัวผู้คาบกลับไปไว้ในหวอด ชุดทดลองหนึ่งพบว่าตัวผู้เก็บได้ราว 90 เปอร์เซ็นต์ของไข่ที่ตัวเมียปล่อย ตัวเลขนี้เป็นผลเฉพาะชุดทดลอง ไม่ใช่อัตราตายตัวของปลาทุกตัว

เมื่องานวางไข่จบ ตัวผู้กลับไปเฝ้าหวอดและซ่อมรัง งานสังเกตพฤติกรรมอธิบายว่าตัวผู้มักอยู่ใต้รัง คอยเก็บไข่ที่หลุดแล้วนำกลับไปวาง พื้นที่เล็ก ๆ บนผิวน้ำจึงเป็นจุดที่ไข่รวมกันและพ่อปลาดูแลได้

หวอดไม่ได้เป็นฟองอากาศล้วน งานทดลองพบสารกลุ่มโปรตีนที่จับกับน้ำตาลอยู่มาก และพบว่าอวัยวะบริเวณคอหอยของตัวผู้มีเซลล์สร้างเมือกมากกว่าตัวเมีย ผลนี้สนับสนุนว่าตัวผู้ใช้เมือกช่วยสร้างฟองสำหรับทำรัง

ตำแหน่งอวัยวะสร้างเมือกอยู่ตรงทางผ่านของอากาศที่ปลาหายใจเข้า นักวิจัยเสนอว่าเมือกจากตัวผู้ช่วยเคลือบฟองตอนสร้างหวอด แต่ผลนี้ไม่ได้บอกว่าหวอดช่วยเพิ่มออกซิเจนในน้ำ หรือใช้แทนการดูแลน้ำได้

การเห็นหวอดไม่ได้ยืนยันว่ามีไข่แล้ว เพราะตัวผู้เริ่มทำรังได้ก่อนวางไข่ และหวอดก็ไม่ใช่เครื่องวัดคุณภาพน้ำ หากจะรู้ว่ามีการผสมพันธุ์ ต้องสังเกตไข่กับพฤติกรรมดูแลต่อ ไม่ใช่ดูฟองอย่างเดียว

หวอดเป็นรังชั่วคราวเหนือผิวน้ำสำหรับรวมไข่และให้ตัวผู้เฝ้าดูแล ฟองเล็ก ๆ จึงเป็นส่วนหนึ่งของการเลี้ยงลูก ไม่ใช่เพียงสิ่งที่ลอยเกาะอยู่บนผิวน้ำ

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th