คำว่า ‘สามทุ่ม’ บอกเวลา 21.00 น. ได้อย่างไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ในแชตกลุ่ม เพื่อนพิมพ์ว่า "โทรหาตอนสามทุ่มนะ" คนที่คุ้นคำนี้รู้ทันทีว่าเป็นช่วงค่ำ แม้ไม่ได้เช็กนาฬิกาก็พอนึกออกว่าใกล้เวลาเข้านอน แต่ถ้าคิดตามตัวเลข บางคนอาจเผลอนึกถึงตีสาม หรือ 03.00 น. ทั้งที่เวลานัดบนจอเป็น 21.00 ชัด ๆ คำว่า "ทุ่ม" เริ่มนับจากตอนไหนกันแน่?

คำตอบตรง ๆ คือ สามทุ่มตรงกับ 21.00 น. ระบบนับกลางคืนแบบไทยเริ่มที่ 19.00 น. เป็นหนึ่งทุ่ม แล้วบวกทีละชั่วโมง สำนักงานราชบัณฑิตยสภาอธิบายช่วงนี้ไว้ในบทความ "โมง-ทุ่ม-ตี" โดยอ้างพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542

ลองไล่ตามเวลา 19.00 น. คือหนึ่งทุ่ม, 20.00 น. คือสองทุ่ม และ 21.00 น. คือสามทุ่ม พอผ่านจากนั้น 22.00 น. เป็นสี่ทุ่ม ส่วน 23.00 น. เป็นห้าทุ่ม ลำดับนี้เริ่มนับจากหนึ่งเมื่อเข้าสู่ช่วงกลางคืน ไม่ได้เริ่มนับต่อจากเลขชั่วโมงหลังเที่ยงคืน

พอถึง 24.00 น. หรือเที่ยงคืน จะครบหกทุ่ม ซึ่งนิยมเรียก "สองยาม" หลังจากนั้นใช้คำว่า "ตี" เช่น ตีหนึ่งคือ 01.00 น. และตีห้าคือ 05.00 น. ส่วน 06.00 น. เรียกได้อีกแบบว่า "ย่ำรุ่ง" ตามบทความของราชบัณฑิตยสภา

ชื่อเรียกยังพาไปเห็นวิธีส่งสัญญาณเวลาในอดีต บทความเดียวกันอธิบายว่า คนไทยเคยใช้เสียงฆ้องและกลองบอกเวลา คำว่า "โมง" เลียนเสียงฆ้อง ส่วน "ทุ่ม" เลียนเสียงกลอง ประโยคว่า "หนึ่งทุ่ม" จึงมีร่องรอยของเสียงเครื่องตีติดอยู่ในคำ แม้วันนี้เราจะดูเวลาในมือถือแทนก็ตาม

ระบบดั้งเดิมมีคำว่า "โมง" สำหรับช่วงกลางวันด้วย เช่น 07.00 น. เรียกหนึ่งโมงเช้า และ 10.00 น. เรียกสี่โมงเช้า นี่เป็นเหตุผลที่ถ้อยคำตามธรรมเนียมอาจไม่ตรงกับวิธีพูดที่คนใช้กันทุกวันนี้ บทความราชบัณฑิตยสภายกตัวอย่างว่าหลายคนพูด "สิบโมง" แล้วเข้าใจกัน แต่ตามระบบที่อ้างในพจนานุกรม ควรเป็นสี่โมงเช้า

ถ้านัดกับคนที่อาจใช้คำต่างกัน พูดควบว่า "สามทุ่ม หรือ 21.00 น." ก็ชัดเจน ส่วนเวลาในมือถือเหมาะกับนัดที่ต้องระบุนาทีให้ตรงกัน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th