เรียบร้อยทำไมต้องเป็น โรงเรียนจีน

พบคำตอบในสารศูนย์เฝ้าระวังทางวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม เจษฎา ไชยพงษ์ เขียนถึงสำนวน "เรียบร้อยโรงเรียนจีน" โดยย้อนอดีตว่า รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หลังการลงนามในสนธิสัญญาบาวริ่ง สยามจําเป็นต้องปรับปรุงพัฒนาการศึกษาให้ทันสมัย เพื่อให้ประชาชนคนในชาติมีความรู้อันจะนําไปสู่การพัฒนาประเทศให้เจริญรุ่งเรือง

และรอดพ้นจากการตกเป็นเมืองขึ้นของชาติมหาอํานาจ

ต่อมารัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ถือเป็นนโยบายสําคัญในการพัฒนาชาติ ทรงมีพระราชดําริให้สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรสดูแลเรื่องการจัดการศึกษา ทั้งมีการปรับเปลี่ยนวัดให้เป็นโรงเรียน สามารถขยายการศึกษาให้แก่ประชาชนอย่างรวดเร็วและแพร่หลาย ช่วงเวลาเดียวกัน สมเด็จฯ กรมพระยาดํารงราชานุภาพ กราบบังคมทูลฯ ให้ตั้งโรงเรียนสําหรับผลิตข้าราชการขึ้น จึงโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งสถาบันการศึกษาขึ้น พระราชทานนามว่า "โรงเรียนสําหรับฝึกหัดวิชาข้าราชการ" ก่อนเปลี่ยนชื่อเป็น "โรงเรียนมหาดเล็ก" และ "จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย" ในลำดับต่อมา

นอกจากนี้เพื่อปรับปรุงการบริหารราชการแผ่นดินให้ทันสมัยเหมือนชาติตะวันตก ทรงตั้งกระทรวงธรรมการ (กระทรวงศึกษาธิการ) มีหน้าที่ดูแลด้านการศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม กำหนดหลักสูตรให้ใช้ภาษาไทยราชการเหมือนกันทั่วประเทศ ในยุคนั้นสยามได้เปิดรับวิทยาการต่างๆ เข้ามามากมาย รวมถึงการเรียนการสอนภาษาอังกฤษ ซึ่งชาวต่างชาติและมิชชันนารีได้จัดตั้งโรงเรียนขึ้นเป็นครั้งแรก

ส่วนชาวจีนที่อพยพมาตั้งถิ่นฐานในราชอาณาจักรสยามก็รวมตัวกันจัดตั้งโรงเรียนภาษาจีนขึ้นเช่นกัน ทั้งในกรุงเทพฯ และต่างจังหวัด ในยุคนั้นจึงมีโรงเรียนมิชชันนารี โรงเรียนจีน คู่กับสถาบันการศึกษาของไทย

กระทั่งสมัย จอมพล ป. พิบูลสงคราม โรงเรียนจีนถูกมองว่าเป็นแหล่งบ่มเพาะลัทธิคอมมิวนิสต์ให้ประชาชน รวมทั้งขัดขวางกระบวนการผสมกลมกลืนให้คนไทยเชื้อสายจีนรับวัฒนธรรมไทย จึงมีมาตรการออกระเบียบคําสั่งให้โรงเรียนจีนสอนภาษาจีนได้เพียงวันละ 1 ชั่วโมงเท่านั้น ทําให้โรงเรียนจีนถูกสั่งปิดเป็นจํานวนมาก ส่วนโรงเรียนที่เหลือก็ลักลอบสอนเกินกว่าวันละ 1 ชั่วโมง โดยเมื่อเจ้าหน้าที่ของทางการจะไปตรวจก็จะนัดแนะบอกกล่าวล่วงหน้า

ดังนั้น ในรายงานของเจ้าหน้าที่จะมีการลงผลการตรวจว่า "เรียบร้อย" หมายถึงไม่มีการทําผิดระเบียบ และคําว่า "เรียบร้อย" ดังกล่าวนั่นเอง เป็นที่มาของสํานวน "เรียบร้อยโรงเรียนจีน"

เกี่ยวกับการตรวจโรงเรียนจีนในสมัยนั้น ศาสตราภิชาน ล้อม เพ็งแก้ว อรรถาธิบายไว้ว่า "เรียบร้อยโรงเรียนจีน" เป็นสำนวนที่มีอายุประมาณเสี้ยวศตวรรษ เกิดขึ้นในสมัยที่มี กองโรงเรียนราษฎร์ อันเป็นส่วนราชการในกรมสามัญศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ ส่วนราชการนี้มีหน้าที่ดูแลและควบคุมสถานศึกษาทั้งปวงที่เป็นของเอกชน บัดนี้ได้ขยายขึ้นเป็นสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาเอกชน มีฐานะเท่ากรม

เหตุที่เกิดสำนวนนี้ขึ้น ก็เพราะกองโรงเรียนราษฎร์มีเจ้าหน้าที่ตรวจโรงเรียน ดูแลเกี่ยวกับการเรียนการสอน อาคารสถานที่ รวมไปถึงการจัดสวัสดิการให้แก่ครูและนักเรียนให้เป็นไปตามระเบียบและหลักเกณฑ์ที่ทางราชการกำหนด ผลการตรวจโรงเรียนที่เจ้าหน้าที่ของกองโรงเรียนราษฎร์รายงานนั้น เป็นเอกสารข้อมูลที่มีผลต่อโรงเรียนราษฎร์เป็นอย่างยิ่ง คืออาจได้งบประมาณช่วยเหลือเพิ่ม หรือลด หรืองดไปเลยก็ได้ บางทีก็อาจถึงสั่งปิดโรงเรียนเอาเลยทีเดียว เจ้าหน้าที่ตรวจโรงเรียนจึงเป็นที่เกรงอกเกรงใจ และเจ้าของโรงเรียนจำเป็นต้องเอาใจใส่ต้อนรับขับสู้เป็นพิเศษทุกครั้งที่มีการไปตรวจโรงเรียน

แน่นอน เจ้าของโรงเรียนที่เป็นคนจีนย่อมถนัดในเรื่องเช่นนี้ยิ่งกว่าเจ้าของที่เป็นคนไทย และเป็นที่รู้จักในบรรดาเจ้าหน้าที่ว่าใครได้ไปตรวจโรงเรียนจีน คนนั้นย่อมเป็นคนของหัวหน้ากอง หรือไม่ก็เป็นที่ชอบพอเป็นพิเศษของผู้บังคับบัญชาระดับสูงขึ้นไป ผลการตรวจก็จะต้องออกมาว่าเรียบร้อยทุกครั้งไป

สำนวน "เรียบร้อยโรงเรียนจีน" จึงเกิดขึ้น แรกๆ ก็ใช้เฉพาะในกองโรงเรียนราษฎร์ แต่ต่อมาก็ได้ขยายวงออกไปเรื่อยๆ ผู้ที่ใช้รู้ที่มาบ้าง ไม่รู้บ้าง จึงเป็นเหตุให้สำนวนนี้แตกลูกออกไปต่างๆ

รู้ไปโม้ด