ลำดับญาติกันถูกไหม? เชียด ชวด ปู่ ย่า ตา ยาย พ่อ แม่ ลูก หลาน เหลน ลื่อ ลืบ และ ลืด

ในภาษาไทยมีคำนับลำดับญาติ นับจากตนขึ้นไป คือ พ่อ แม่ ปู่ ย่า ตา ยาย และชั้นทวด คือ ปู่ทวด ย่าทวด ตาทวด ยายทวด. นับจากตนลงไป คือ ลูก หลาน เหลน. นอกจากนี้ยังมีการนับตามลำดับถัดจากเหลนลงไปอีก ๓ ชั้น คือ ลื่อ ลืบ และ ลืด ด้วย.

นอกจากสายตรงจากชั้นทวดลงมาถึงเหลนแล้ว ในระดับเครือญาติของไทยยังนับลำดับญาติของผู้ที่เป็นพี่หรือน้องด้วย พี่ของพ่อแม่ เรียกว่า ลุงและป้า. น้องของพ่อเรียกว่า อา. ส่วนน้องของแม่ เรียกว่า น้า.

พ่อแม่กับพี่น้องของพ่อแม่ จัดว่าอยู่ในระดับเดียวกัน. ลูกของพี่หรือน้องของพ่อแม่ ซึ่งควรจัดอยู่ในระดับเดียวกับลูกของพ่อแม่นั้นเรียกว่า หลาน. เมื่อเรียกว่า หลาน จึงทำให้รู้สึกว่าเป็นชั้นต่อจากลูกลงไป. ที่จริงลูกของหลานลุง หลานอา อยู่ในระดับเดียวกับหลานปู่ หลานย่า จึงควรเรียกว่า หลาน ไม่ใช่ เหลน

ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มีหลายๆ คนมักจะเข้าใจว่า "โหลน" เป็นคำใช้เรียกลำดับญาติซึ่งหมายถึงลูกของเหลน

แต่อันที่จริงแล้ว คำว่า "โหลน" ไม่มีที่ใช้และไม่มีความหมายอะไร แต่คำนี้ปรากฏในบทเพลงปลุกใจเพลงหนึ่ง

เนื้อร้องมีว่า "ลูกหลานเหลนโหลนภายหน้า จะได้มีพสุธาอาศัย" ข้อความดังกล่าวทำให้เข้าใจได้ว่า โหลน น่าจะเป็นลูกของเหลน

จึงขอเสนอคำที่ใช้เรียกวงศาคณาญาติ เพื่อให้เข้าใจถึงลำดับญาติ ดังนี้

เชียด หรือเทียด เป็นพ่อหรือแม่ของชวดหรือทวด
ชวด หรือทวด เป็นพ่อหรือแม่ของปู่ย่าตายาย
ปู่กับย่า เป็น พ่อกับแม่ของพ่อ
ตากับยาย เป็นพ่อกับแม่ของแม่

พ่อกับแม่ เป็นผู้ให้กำเนิดแก่ลูก
ลูก ผู้มีกำเนิดจากพ่อแม่
หลาน เป็นลูกของลูก
เหลน เป็นลูกของหลานที่เป็นลูกของลูก

ลื่อ เป็นลูกของเหลน
ลืบ เป็นลูกของลื่อ
ลืด เป็นลูกของลืบ

ที่มาข้อมูล : ชวนพิศ เชาวน์สกุล ราชบัณฑิตยสถาน