หลังถูกยิง ควรทำอะไรก่อนถึงมือแพทย์

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ฉากหนังที่คนโดนยิงแล้วเอามีดลนไฟ คีม หรือปลายมีดควานหาเศษกระสุนออกจากแผล ก่อนพันผ้าแล้วลุกเดินต่อ ดูดุดันและชวนให้เข้าใจว่าต้องเอาโลหะออกจากร่างกายให้เร็วที่สุด แต่ในสถานการณ์จริง การควานแผลเองอาจเปลี่ยนบาดแผลที่ยังพอควบคุมได้ให้กลายเป็นเลือดออกหนักกว่าเดิม

บาดแผลจากกระสุนไม่ได้มีแค่รูเล็ก ๆ บนผิวหนัง เพราะทางเดินของกระสุนอาจทำให้กล้ามเนื้อ เส้นประสาท กระดูก หรือหลอดเลือดบาดเจ็บอยู่ลึกกว่าที่มองเห็น และยังมีโอกาสมีรูทางออกอีกด้านหนึ่งด้วย จึงต้องถือว่าเป็นภาวะฉุกเฉินเสมอ แม้ผู้บาดเจ็บจะยังพูดคุยหรือเดินไหวก็ตาม

สิ่งที่ไม่ควรทำคือควานหากระสุน

คนปฐมพยาบาลไม่ควรใช้มีด คีม นิ้วมือ หรือวัสดุใด ๆ แคะเข้าไปในแผลเพื่อหาและดึงหัวกระสุนออก การกระทำเช่นนั้นอาจฉีกเนื้อเยื่อเพิ่ม กระทบหลอดเลือดที่บาดเจ็บอยู่แล้ว และทำให้เลือดออกมากขึ้น อีกทั้งกระสุนไม่ได้ปลอดเชื้ออย่างที่หลายคนเข้าใจ เพราะระหว่างผ่านเสื้อผ้า ผิวหนัง และเนื้อเยื่อ มันอาจพาเศษผ้า ดิน หรือเชื้อโรคเข้าไปในบาดแผลได้

บางคนมีหัวกระสุนหรือเศษกระสุนค้างอยู่ในร่างกายโดยแพทย์เลือกไม่เอาออกทันที เพราะการผ่าตัดเอาออกอาจทำลายเนื้อเยื่อรอบข้างมากกว่าประโยชน์ที่ได้รับ แต่การตัดสินใจนี้ต้องอาศัยการตรวจร่างกาย ภาพเอกซเรย์ และการประเมินตำแหน่งกระสุนโดยทีมรักษา ไม่ใช่สิ่งที่ทำเองได้หน้างาน

เป้าหมายแรกคือหยุดเลือดและเรียกความช่วยเหลือ

โทรแจ้งระบบการแพทย์ฉุกเฉิน 1669 หรือหมายเลขฉุกเฉินในพื้นที่ทันที แล้วประเมินว่าบริเวณนั้นปลอดภัยก่อนเข้าไปช่วย หากแผลอยู่ที่แขนหรือขาและมีเลือดออก ให้ใช้ผ้าก๊อซหรือผ้าสะอาดกดลงบนแผลด้วยแรงกดสม่ำเสมอ อย่ายกผ้าขึ้นมาดูบ่อย เพราะลิ่มเลือดที่กำลังก่อตัวอาจหลุดและทำให้เลือดออกซ้ำได้

ถ้าเลือดซึมทะลุผ้าชั้นแรก ให้คงแรงกดไว้และวางผ้าสะอาดอีกชั้นทับด้านบน หากเป็นเลือดออกมากจากแขนหรือขาและกดตรงแผลแล้วยังควบคุมไม่ได้ ผู้ที่ผ่านการฝึกอาจใช้สายรัดห้ามเลือดตามหลักการที่ถูกต้องเหนือแผล ไม่วางทับข้อพับ และจดหรือจำเวลาที่รัดไว้เพื่อส่งต่อให้ทีมแพทย์

กรณีมีกระสุนหรือวัตถุอื่นโผล่คาอยู่จากแผล ห้ามดึงออก ให้พยุงวัตถุนั้นด้วยผ้าหนา ๆ รอบฐาน และกดห้ามเลือดบริเวณรอบแผลแทนการกดทับตัววัตถุโดยตรง

อย่าปล่อยให้ผู้บาดเจ็บฝืนเดินหรือขับรถเอง

ให้ผู้บาดเจ็บนอนหรือนั่งนิ่งที่สุดเท่าที่สถานที่ปลอดภัยจะเอื้อ อุ่นร่างกายด้วยผ้าหรือเสื้อคลุม เฝ้าดูการหายใจ ระดับความรู้สึกตัว และอาการซีด เหงื่อออกมาก ตัวเย็น สับสน หายใจเร็ว หรือซึมลง ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของภาวะช็อกจากการเสียเลือด

บาดแผลที่หน้าอก ท้อง หลัง คอ ศีรษะ หรือขาหนีบมีความเสี่ยงสูงกว่าที่เห็นจากภายนอก โดยเฉพาะหากหายใจลำบาก ไอมีเลือด ปวดท้องมาก อ่อนแรง หรือหมดสติ อย่าพยายามล้างลึก ๆ ยัดวัสดุเข้าไปในแผล หรือให้ผู้บาดเจ็บกินอาหาร ดื่มน้ำ หรือดื่มแอลกอฮอล์ระหว่างรอความช่วยเหลือ

กระสุนจะเอาออกหรือไม่ เป็นงานของทีมรักษา

เมื่อถึงโรงพยาบาล แพทย์จะประเมินเส้นทางบาดเจ็บ ตรวจการไหลเวียนเลือดและการทำงานของเส้นประสาท ใช้เอกซเรย์หรือการตรวจอื่นตามความจำเป็น แล้วจึงพิจารณาว่าต้องผ่าตัด ล้างแผล ซ่อมหลอดเลือด ดูแลกระดูก หรือนำกระสุนออกหรือไม่

ดังนั้น หากเกิดเหตุจริง สิ่งที่ช่วยชีวิตมากที่สุดไม่ใช่การทำแผลให้เหมือนในหนัง แต่คือ เรียกฉุกเฉิน ควบคุมเลือด ปล่อยสิ่งที่ฝังอยู่ไว้ และส่งต่อให้แพทย์เร็วที่สุด การไม่ควานหาเศษกระสุนไม่ได้แปลว่าละเลยการรักษา แต่เป็นการไม่เพิ่มอันตรายก่อนผู้บาดเจ็บได้รับการดูแลที่เหมาะสม