การเสด็จประพาสยุโรปครั้งแรกของรัชกาลที่ 5 กับการผูกไมตรีรัสเซียท่ามกลางภัยอาณานิคม
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
ในปี พ.ศ. 2440 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสยุโรปเป็นครั้งแรก ท่ามกลางแรงกดดันจากมหาอำนาจที่กำลังขยายอาณานิคมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ การเดินทางครั้งนี้เปิดโอกาสให้พระองค์ทรงพบประมุขและผู้นำยุโรปด้วยพระองค์เอง สร้างความสัมพันธ์ที่อาจช่วยเพิ่มทางเลือกในการเจรจาของสยาม
จุดหมายสำคัญแห่งหนึ่งคือรัสเซีย ซึ่งมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับฝรั่งเศส การเข้าเฝ้าพระเจ้าซาร์นิโคลัสที่ 2 จึงมีความหมายทางการทูตในเวลาที่สยามยังมีข้อขัดแย้งกับฝรั่งเศสหลังวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112
ก่อนการเดินทางเพียงสี่ปี วิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 หรือ พ.ศ. 2436 ทำให้สยามต้องยอมรับเงื่อนไขของฝรั่งเศสและสละสิทธิเหนือดินแดนฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง ฝรั่งเศสยังยึดจันทบุรีไว้เป็นประกัน ขณะที่อังกฤษก็มีอำนาจอยู่ในดินแดนใกล้เคียง สยามจึงต้องรับมือกับประเทศที่มีทั้งกำลังทหารและอิทธิพลทางการเมืองเหนือกว่า
การเสด็จยุโรปจึงมีความสำคัญมากกว่าการทอดพระเนตรบ้านเมือง พระองค์ทรงมีโอกาสพบผู้ปกครองและบุคคลสำคัญหลายประเทศ รวมถึงจักรพรรดิเยอรมันและพระเจ้าซาร์ ก่อนเสด็จเยือนฝรั่งเศสและอังกฤษ การสร้างความสัมพันธ์หลายทางช่วยให้สยามไม่ต้องพึ่งพาการเจรจากับคู่ขัดแย้งเพียงลำพัง
ความคุ้นเคยระหว่างราชสำนักสยามกับรัสเซียเริ่มขึ้นก่อนหน้านั้น เมื่อเจ้าชายนิโคลัสซึ่งต่อมาขึ้นครองราชย์เป็นพระเจ้าซาร์นิโคลัสที่ 2 เสด็จเยือนสยามในปี พ.ศ. 2434 ต่อมาในวันที่ 3 กรกฎาคม พ.ศ. 2440 พระเจ้าซาร์ทรงต้อนรับรัชกาลที่ 5 ณ ปีเตอร์ฮอฟ ใกล้เมืองเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก
การพบกันครั้งนั้นนำไปสู่การสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างสยามกับรัสเซียในปีเดียวกัน และมีการเตรียมสนธิสัญญามิตรภาพและการเดินเรือซึ่งลงนามในปี พ.ศ. 2442 นอกจากนี้ สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถยังเสด็จไปทรงศึกษาในรัสเซีย ความสัมพันธ์ระหว่างสองราชสำนักจึงดำเนินต่อไปหลังสิ้นสุดการเยือน
ในทางการเมือง รัสเซียเป็นพันธมิตรกับฝรั่งเศส นักวิชาการและเอกสารของกระทรวงการต่างประเทศอธิบายว่า ฝ่ายสยามหวังอาศัยความสัมพันธ์กับพระเจ้าซาร์ช่วยเปิดทางเจรจาหรือไกล่เกลี่ยปัญหากับฝรั่งเศส การต้อนรับอย่างมีพระเกียรติและพระบรมฉายาลักษณ์ร่วมกันยังทำให้สยามได้รับความสนใจจากสื่อยุโรป โดยภาพดังกล่าวปรากฏบนหน้าหนึ่งของนิตยสารฝรั่งเศสในเดือนกันยายนปีนั้น
อย่างไรก็ตาม มิตรภาพกับรัสเซียมิได้ทำให้ข้อพิพาทสิ้นสุดลงทันที และไม่อาจอธิบายการรักษาเอกราชของสยามได้ด้วยเหตุผลเดียว สยามยังต้องเจรจากับมหาอำนาจ ปรับปรุงการบริหารภายใน และยอมรับข้อตกลงที่มีต้นทุนด้านดินแดนและสิทธิอำนาจอีกในเวลาต่อมา
การเสด็จประพาสครั้งแรกจึงเป็นส่วนหนึ่งของความพยายามทางการทูตในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อ พระองค์ทรงใช้ความสัมพันธ์ส่วนพระองค์ควบคู่กับความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ เพื่อให้สยามมีผู้รับฟังและมีพื้นที่ต่อรองมากขึ้นในระเบียบการเมืองที่ประเทศขนาดเล็กเสียเปรียบ
ภาพประกอบสร้างขึ้นเพื่อถ่ายทอดบรรยากาศ มิใช่ภาพถ่ายหลักฐานเหตุการณ์
https://moscow.thaiembassy.org/th/content/76223-ประวัติความสัมพันธ์?cate=5d843b6a15e39c1abc005175
https://image.mfa.go.th/mfa/0/yZ0EO327fd/เอกสาร/Davawong_2017.pdf
https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2004/03/JSS_092_0h_Ostrovenko_RussianThaiRelations.pdf
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
หวยลาววันนี้ 20 พฤศจิกายน 2569 เปิดแนวทางเลขเด่น 2-6-8 ส่องเลขคู่และเลขสามตัวที่น่าสนใจ
ประวัติถนนเจริญกรุง จากทางสำหรับรถม้าสู่ถนนสายสำคัญของพระนคร
จุดเริ่มต้นหอสมุดแห่งชาติและพิพิธภัณฑสถานแห่งแรกของไทย จากของสะสมในวังสู่แหล่งเรียนรู้ของประชาชน
คลองรังสิตในสมัยรัชกาลที่ 5 โครงการเอกชนที่เปิดทุ่งให้กลายเป็นนาข้าว
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
เปิดเลขธูป 3 ตัวตรง "ท้าวเวสสุวรรณ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
ประวัติรถรางไฟฟ้ากรุงเทพฯ เมื่อสยามมีรถรางให้บริการก่อนโตเกียว
กรมอุตุฯ เตือนฝนตกหนักถึงหนักมาก 9 จังหวัด เสี่ยงน้ำท่วมฉับพลันและน้ำป่าไหลหลาก ระหว่างวันที่ 20–22 พฤศจิกายน 2569
หนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศ
ช้างศึกอยุธยา จากเพนียดคล้องช้างสู่การใช้งานในกองทัพ
เหมืองดีบุกภาคใต้ แรงงานจีนและทุนต่างชาติที่เปลี่ยนภูเก็ตกับพังงา
ทำไมรัชกาลที่ 1 จึงนำอิฐจากกำแพงกรุงศรีอยุธยามาสร้างพระนครใหม่
ประวัติศาสตร์เสรีไทย ขบวนการใต้ดินที่ช่วยรักษาเอกราชของไทยหลังสงครามโลกครั้งที่ 2
ทำไมรัชกาลที่ 5 จึงทรงเลิกทาสอย่างค่อยเป็นค่อยไป และกฎหมายปี 2448 เปลี่ยนแปลงอะไรบ้าง
สนธิสัญญาเบาว์ริงเปลี่ยนการค้าสยามอย่างไร จากพระคลังสินค้าสู่เศรษฐกิจส่งออกข้าว


