ทำไมบางคนดื่มนมวัวแล้วท้องเสีย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

นมเย็นแก้วหนึ่งอาจเป็นอาหารเช้าที่ดื่มง่ายสำหรับบางคน แต่อีกคนดื่มแล้วกลับเริ่มแน่นท้อง มีเสียงโครกคราก และต้องรีบหาห้องน้ำ พอเกิดซ้ำหลายครั้งก็อดสงสัยไม่ได้ว่านมเสียหรือร่างกายมีปัญหาอะไร

อาการแบบนี้มีได้หลายสาเหตุ หนึ่งในนั้นคือ ภาวะย่อยน้ำตาลแลคโตสได้ไม่ดี ซึ่งเกิดเมื่อร่างกายมีเอนไซม์แลคเตสไม่พอสำหรับย่อยน้ำตาลธรรมชาติในนม วิธีรับมือที่มักช่วยได้คือปรับปริมาณนมหรือเลือกนมปราศจากแลคโตส โดยไม่จำเป็นต้องเลิกกินผลิตภัณฑ์นมทุกชนิดเสมอไป

แลคเตสสร้างขึ้นที่ลำไส้เล็กเพื่อช่วยย่อยแลคโตสให้ดูดซึมได้ เมื่อย่อยไม่หมด น้ำตาลส่วนที่เหลือจะผ่านไปถึงลำไส้ใหญ่ ดึงน้ำเข้ามาในลำไส้และถูกแบคทีเรียหมักจนเกิดแก๊ส จึงอาจมีอาการท้องอืด ปวดบิด ผายลม คลื่นไส้ หรือถ่ายเหลวตามมา

อาการอาจเกิดภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังดื่มนมหรือกินอาหารที่มีแลคโตส และความรุนแรงต่างกันไป บางคนดื่มเพียงเล็กน้อยก็ไม่สบายท้อง ขณะที่บางคนดื่มได้พอสมควรโดยไม่มีอาการ เอนไซม์นี้อาจลดลงตามวัย หรืออาจลดลงชั่วคราวหลังลำไส้อักเสบจากการติดเชื้อได้

ย่อยแลคโตสไม่ได้ ไม่เหมือนแพ้โปรตีนนมวัว ภาวะแรกเกี่ยวข้องกับการย่อยน้ำตาล ส่วนการแพ้นมเป็นปฏิกิริยาของระบบภูมิคุ้มกัน ซึ่งอาจมีผื่น คัน บวม หรือหายใจมีเสียงหวีดร่วมด้วย หากริมฝีปากหรือลิ้นบวม หายใจลำบาก หรือหน้ามืดหลังดื่มนม ให้ขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที นมปราศจากแลคโตสยังมีโปรตีนนม จึงไม่เหมาะใช้แทนสำหรับผู้แพ้นมวัว

ปรับอย่างไรให้สบายท้องขึ้น

ถ้ามีอาการทางท้องซ้ำหลังดื่มนม ลองจดชนิดอาหาร ปริมาณ และเวลาที่เริ่มมีอาการไว้ แล้วปรึกษาแพทย์เพื่อประเมิน โดยเฉพาะถ้าเป็นบ่อย แพทย์อาจแนะนำให้ลดอาหารที่มีแลคโตสชั่วคราวแล้วดูว่าอาการเปลี่ยนหรือไม่ หรือพิจารณาตรวจลมหายใจตามความเหมาะสม เพราะลำไส้แปรปรวนและโรคทางเดินอาหารอื่นก็ทำให้มีอาการคล้ายกันได้

สำหรับผู้ที่มีภาวะนี้ การแบ่งดื่มครั้งละน้อยพร้อมอาหารอาจช่วยให้ทนได้ดีขึ้น บางคนกินโยเกิร์ตหรือชีสแข็งได้ดีกว่านมสด เพราะปริมาณแลคโตสต่างกัน แต่ควรเริ่มจากปริมาณเล็กน้อยและสังเกตอาการของตัวเอง อีกทางเลือกคือนมวัวปราศจากแลคโตส ซึ่งผ่านการย่อยน้ำตาลแลคโตสมาแล้ว

ผลิตภัณฑ์เอนไซม์แลคเตสที่ใช้ก่อนกินอาหารมีนมอาจช่วยบางคนได้ ควรอ่านวิธีใช้และปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์หากไม่แน่ใจ ส่วนนมแพะและนมแกะยังมีแลคโตส จึงไม่ใช่ทางออกที่เหมาะสำหรับทุกคน

ถ้าต้องลดนมหรือเลี่ยงผลิตภัณฑ์นมเป็นเวลานาน อย่าลืมหาแคลเซียมและวิตามินดีจากอาหารอื่น เช่น ปลาตัวเล็กที่กินได้ทั้งกระดูก เต้าหู้ที่ใช้แคลเซียมในการผลิต หรือเครื่องดื่มจากพืชที่เสริมแคลเซียม โดยดูข้อมูลบนฉลาก หากกินได้จำกัดหลายอย่าง นักกำหนดอาหารช่วยวางแผนให้ได้สารอาหารเพียงพอได้

หากถ่ายเป็นเลือด น้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ ปวดท้องรุนแรง หรือท้องเสียเรื้อรัง ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ แทนการคิดว่าเป็นเพราะนมเพียงอย่างเดียว การรู้ว่าอาหารชนิดไหนและปริมาณเท่าไรทำให้เกิดอาการ จะช่วยให้เลือกกินได้สบายท้องขึ้นโดยไม่ตัดอาหารเกินจำเป็น