ประวัตินามสกุลคนไทย เมื่อก่อนตั้งได้ แต่เดี๋ยวนี้ห้ามตั้ง

ในอดีตยุคเริ่มแรกของการใช้นามสกุลในไทย (สมัยรัชกาลที่ 6 พ.ศ. 2456) กฎเกณฑ์ยังไม่ซับซ้อน ชาวบ้านมักตั้งนามสกุลตามชื่อปู่ย่าตายาย อาชีพ หรือชื่อหมู่บ้าน แต่ปัจจุบันการตั้งนามสกุลใหม่ต้องอยู่ภายใต้ พระราชบัญญัติชื่อบุคคล พ.ศ. 2505 ซึ่งห้ามตั้งนามสกุลในลักษณะต่อไปนี้

กลุ่มนามสกุลที่เคยตั้งได้ในอดีต แต่ปัจจุบันห้ามตั้งใหม่

● นามสกุลยาวเกิน 10 พยัญชนะ. ในอดีตมีตระกูลเก่าแก่หลายแห่งที่ใช้นามสกุลยาวมากเพื่อบอกเล่าประวัติหรือถิ่นฐานของตระกูล แต่กฎหมายปัจจุบันกำหนดให้ชื่อสกุลที่ตั้งใหม่ต้องมีพยัญชนะไม่เกิน 10 ตัว (ยกเว้นกรณีขอใช้ราชทินนามของบรรพบุรุษมาตั้งเป็นนามสกุล)

● ขึ้นต้นด้วยคำว่า "ณ" ตามด้วยชื่อเมือง. ช่วงแรกที่มีการใช้นามสกุล ชาวบ้านในต่างจังหวัดนิยมใช้คำว่า "ณ" นำหน้าชื่อเมืองหรือตำบลที่ตนอาศัยอยู่เพื่อบอกถิ่นกำเนิด ต่อมามีประกาศห้ามใช้ "ณ" นำหน้าชื่อสกุล เว้นแต่จะเป็นผู้ที่ได้รับพระราชทาน หรือสืบเชื้อสายมาจากตระกูลที่ได้รับพระราชทานเท่านั้น

● พ้องหรือคล้ายกับราชทินนาม. สมัยก่อนลูกหลานขุนนางมักนำราชทินนามของบรรพบุรุษมาใช้เป็นนามสกุลได้ทันที ปัจจุบันกฎหมายห้ามนำราชทินนามมาตั้งใหม่ เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่าเป็นราชทินนามของตนเอง บุพการี หรือผู้สืบสันดานโดยตรง

● มีคำที่ความหมายหยาบคายหรือส่อไปในทางลบ. ในอดีตคนไทยบางส่วนตั้งชื่อหรือนามสกุลตามลักษณะเด่นหรือคำเรียกขานในท้องถิ่น เช่น คำที่เกี่ยวกับอวัยวะ สัตว์ หรือคำที่ฟังดูไม่สุภาพเพื่อแก้เคล็ด ปัจจุบันห้ามตั้งคำที่หยาบคาย ขัดต่อศีลธรรม หรือมีความหมายไม่เหมาะสมโดยเด็ดขาด

● ตั้งซ้ำกับนามสกุลที่มีอยู่แล้ว. สมัยก่อนคนในหมู่บ้านเดียวกันที่ไม่ได้เป็นญาติกัน อาจตั้งนามสกุลเหมือนกันตามชื่อหมู่บ้านหรือวัดประจำถิ่น ปัจจุบันระบบทะเบียนราษฎร์เชื่อมโยงกันทั่วประเทศ นามสกุลที่ขอจดทะเบียนใหม่จึงห้ามซ้ำกับนามสกุลพระราชทาน และห้ามซ้ำกับนามสกุลที่คนอื่นจดทะเบียนไว้แล้ว

● ไม่มีความหมายหรือใช้ตัวสะกดผิดหลักภาษา. ยุคก่อนการสะกดคำยังไม่มีมาตรฐานตายตัว ทำให้มีนามสกุลที่เขียนตามเสียงอ่านท้องถิ่น ปัจจุบันการขอตั้งนามสกุลใหม่ต้องมีคำแปลหรือความหมายที่ตรวจสอบได้ในพจนานุกรม และสะกดถูกต้องตามหลักภาษาไทย

หมายเหตุสำคัญ. กฎหมายไม่มีผลย้อนหลัง สำหรับครอบครัวหรือตระกูลที่จดทะเบียนใช้นามสกุลเหล่านี้มาอย่างถูกต้องตั้งแต่ในอดีต (เช่น นามสกุลที่มีพยัญชนะเกิน 10 ตัว หรือมีคำแปลกๆ) ยังคงสามารถใช้ต่อไปและส่งต่อให้ลูกหลานได้ตามปกติ