ทำไมความเครียดถึงทำให้ปวดท้องและท้องเสีย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ใกล้ถึงเวลาประชุมสำคัญ งานที่เตรียมไว้ยังไม่เรียบร้อย จู่ ๆ ท้องก็เริ่มบิดจนต้องรีบเดินไปห้องน้ำ ทั้งที่มื้อเช้าก็กินอาหารแบบเดิม ความรู้สึกแบบนี้อาจเกิดขึ้นก่อนพรีเซนต์งาน ระหว่างรอผลประเมิน หรือในวันที่มีเรื่องกังวลเข้ามาพร้อมกัน

อาการเกิดขึ้นได้จริง เพราะ สมองกับลำไส้สื่อสารกันผ่านระบบประสาทและสารเคมีในร่างกาย เมื่อเครียด สัญญาณเหล่านี้อาจเปลี่ยนการบีบตัวและความไวของลำไส้ บางคนจึงปวดมวนและอยากถ่ายอย่างรวดเร็ว ขณะที่บางคนกลับท้องผูกหรือไม่มีอาการทางท้องเลย

เวลาร่างกายรับรู้ถึงความกดดัน ระบบตอบสนองต่อความเครียดจะทำงาน แม้สิ่งที่อยู่ตรงหน้าจะเป็นเพียงอีเมลจากหัวหน้าหรือการพูดต่อหน้าคนจำนวนมาก สัญญาณจากสมองส่งผลต่อทางเดินอาหารได้หลายแบบ ในบางคนลำไส้ใหญ่บีบตัวเร็วขึ้น อุจจาระจึงเคลื่อนผ่านเร็วและอาจเหลวขึ้น ส่วนความไวต่อการบีบตัวหรือแก๊สในท้องก็อาจเพิ่มขึ้นจนรู้สึกปวด

ความสัมพันธ์นี้เกิดได้ทั้งสองทาง เมื่อปวดท้องแล้วกังวลว่าจะหาห้องน้ำไม่ทัน ความกังวลก็อาจทำให้อาการยิ่งรบกวนชีวิตมากขึ้นได้ อาการทางกายจึงเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นจริง ไม่ใช่การคิดไปเอง

เป็นแบบนี้แปลว่าเป็นลำไส้แปรปรวนหรือเปล่า?

ยังบอกไม่ได้จากการปวดท้องก่อนประชุมเพียงครั้งเดียว ภาวะลำไส้แปรปรวน หรือ IBS มักมีอาการปวดท้องเกิดซ้ำร่วมกับพฤติกรรมการขับถ่ายที่เปลี่ยนไป เช่น ถ่ายเหลว ท้องผูก หรือสลับกัน บางคนปวดสัมพันธ์กับการถ่ายและมีท้องอืดร่วมด้วย แพทย์จะพิจารณารูปแบบอาการและประวัติในช่วงเวลาหนึ่งก่อนวินิจฉัย

ความเครียดอาจกระตุ้นอาการในผู้ที่มี IBS แต่ไม่ใช่คำอธิบายเดียวของอาการถ่ายเหลว การติดเชื้อ อาหารที่ร่างกายย่อยได้ไม่ดี และยาบางชนิดก็เป็นสาเหตุได้เช่นกัน โดยเฉพาะเมื่อมีอาการแม้ในวันที่ไม่ได้เครียด หรือมีคนที่กินอาหารร่วมกันป่วยด้วย

ดูแลตัวเองอย่างไรเมื่อเริ่มมวนท้อง

หากทำได้ ลองหยุดพักจากงานสักครู่ หายใจช้า ๆ และหาเวลาพักผ่อนให้เพียงพอ การเดินเบา ๆ หรือพูดคุยกับคนที่ไว้ใจอาจช่วยลดความตึงเครียดได้ ส่วนคนที่มีอาการซ้ำจนกระทบการทำงาน สามารถปรึกษาแพทย์เรื่องการดูแลร่วมกับวิธีจัดการความเครียด เช่น การฝึกผ่อนคลายหรือการบำบัดทางความคิดและพฤติกรรม

ถ้าถ่ายเหลว ให้จิบน้ำบ่อย ๆ เพื่อทดแทนน้ำที่เสียไป หากถ่ายหลายครั้งอาจใช้สารละลายน้ำตาลเกลือแร่สำหรับท้องเสียตามคำแนะนำบนฉลาก ผู้ที่มีโรคไต โรคหัวใจ หรือจำกัดน้ำและเกลือแร่ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน บางคนสังเกตว่ากาแฟ อาหารมัน หรือนมทำให้อาการกำเริบ การจดอาหาร เครื่องดื่ม เวลาที่เครียด และลักษณะการถ่ายจะช่วยให้เห็นรูปแบบของตัวเองชัดขึ้น

ไม่ควรซื้อยาหยุดถ่ายมากินซ้ำเป็นประจำโดยไม่หาสาเหตุ และหากมีไข้หรือถ่ายเป็นเลือด ไม่ควรใช้ยาหยุดถ่ายเอง ควรปรึกษาแพทย์

เมื่อไรควรไปพบแพทย์

ผู้ใหญ่ควรปรึกษาแพทย์หากท้องเสียนานเกิน 2 วัน อาการเกิดซ้ำบ่อย หรือรบกวนการใช้ชีวิต และควรรีบพบแพทย์หากปวดท้องรุนแรง ถ่ายเป็นเลือดหรืออุจจาระดำคล้ายน้ำมันดิน มีไข้สูง อาเจียนบ่อย หรือมีอาการขาดน้ำ เช่น ปากแห้งมาก ปัสสาวะน้อย เวียนศีรษะหรือหน้ามืด น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจก็ควรได้รับการตรวจเช่นกัน

การสังเกตว่าท้องเริ่มปั่นป่วนในช่วงงานกดดันเป็นข้อมูลที่มีประโยชน์ แต่ไม่ควรใช้ความเครียดอธิบายทุกอาการ หากเป็นบ่อยหรือมีสัญญาณผิดปกติ การเล่าอาการและสิ่งที่จดไว้ให้แพทย์ฟังจะช่วยหาสาเหตุและเลือกวิธีดูแลที่เหมาะกับแต่ละคนได้