ขนมเปี๊ยะ ขนมมงคลจากเมืองจีน สู่ขนมยอดนิยมของคนไทย เดินทางเข้ามาเมื่อไหร่ และกลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมไทยได้อย่างไร

     ขนมเปี๊ยะ ขนมมงคลจากเมืองจีน สู่ขนมยอดนิยมของคนไทย เดินทางเข้ามาเมื่อไหร่ และกลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมไทยได้อย่างไร

หากพูดถึงขนมที่คนไทยคุ้นเคยกันเป็นอย่างดี ไม่ว่าจะเป็นขนมเปี๊ยะไส้ถั่ว ไส้ไข่เค็ม ไส้ฟัก หรือขนมเปี๊ยะลูกใหญ่ที่มีตัวอักษรสีแดงประทับอยู่บนหน้าขนม หลายคนคงนึกถึงขนมชนิดนี้เป็นอันดับต้น ๆ เพราะขนมเปี๊ยะไม่ได้เป็นเพียงขนมสำหรับรับประทานเล่นเท่านั้น แต่ยังเป็นขนมที่มีความหมายเกี่ยวข้องกับความเป็นสิริมงคล การอวยพร และการมอบความปรารถนาดีให้แก่กัน โดยเฉพาะในครอบครัวชาวไทยเชื้อสายจีน

ขนมเปี๊ยะมีต้นกำเนิดจากประเทศจีน โดยมีชื่อเรียกและรูปแบบแตกต่างกันไปตามภาษาถิ่นและวัฒนธรรมของแต่ละพื้นที่ ในชุมชนชาวจีนแต้จิ๋วมีการเรียกขนมชนิดนี้ว่า ตั่วเปี๊ยะ ส่วนขนมไหว้พระจันทร์มีชื่อเรียกตามสำเนียงจีนกลางว่า เย่ว์ปิ่ง ขนมเหล่านี้มีความเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมการกินและพิธีกรรมของชาวจีนมาเป็นเวลานาน

ลักษณะของขนมเปี๊ยะดั้งเดิมคือใช้แป้งสาลีเป็นส่วนประกอบหลัก นำมาห่อไส้ที่ทำจากถั่ว น้ำตาล และส่วนผสมอื่น ๆ จากนั้นนำไปอบจนแป้งสุก มีทั้งแบบแป้งนุ่ม แบบแป้งบางเป็นชั้น และแบบแป้งหนาที่มีไส้อยู่ภายใน ขึ้นอยู่กับสูตรของแต่ละท้องถิ่น

ความพิเศษของขนมชนิดนี้ไม่ได้อยู่ที่รสชาติอย่างเดียว แต่ยังอยู่ที่ความหมายทางวัฒนธรรม เพราะชาวจีนถือว่าขนมเปี๊ยะเป็นขนมมงคล สื่อถึงความสมบูรณ์ ความกลมเกลียว ความปรารถนาดี และการส่งต่อความสุขให้แก่ผู้รับ จึงนิยมใช้ในเทศกาลสำคัญ งานมงคล และการไหว้เทพเจ้าหรือบรรพบุรุษ

      ขนมเปี๊ยะเดินทางเข้ามาในประเทศไทยเมื่อไหร่

คำถามที่หลายคนอยากรู้คือ ขนมเปี๊ยะเริ่มเข้ามาในประเทศไทยตั้งแต่ปีใดกันแน่ เรื่องนี้ต้องอธิบายตามหลักฐานทางประวัติศาสตร์ว่า ยังไม่มีเอกสารที่ระบุปีแรกที่ขนมเปี๊ยะเดินทางเข้ามาในประเทศไทยอย่างแน่นอน

อย่างไรก็ตาม งานศึกษาวิจัยเรื่องความสัมพันธ์ของขนมเปี๊ยะในมิติต่าง ๆ ได้อธิบายว่า ขนมเปี๊ยะน่าจะเผยแพร่เข้ามาพร้อมกับชาวจีนที่อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานในประเทศไทย โดยเฉพาะกลุ่มชาวจีนที่นำประเพณีการทำขนมและวัฒนธรรมอาหารติดตัวมาด้วย

ชาวจีนที่เดินทางเข้ามาในประเทศไทยในอดีตมีหลายกลุ่ม ทั้งชาวจีนแต้จิ๋ว ฮกเกี้ยน ฮากกา และกวางตุ้ง หลายครอบครัวเข้ามาประกอบอาชีพค้าขาย เปิดร้านอาหาร และทำขนมขายตามชุมชนต่าง ๆ โดยเฉพาะบริเวณตลาดและย่านการค้าซึ่งมีชาวจีนอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก

เมื่อมีการตั้งถิ่นฐานอย่างต่อเนื่อง ขนมเปี๊ยะจึงค่อย ๆ กลายเป็นสินค้าที่คนไทยรู้จักและนิยมรับประทานมากขึ้น

งานวิจัยดังกล่าวยังกล่าวถึงจังหวัดตรังว่า ขนมเปี๊ยะน่าจะเผยแพร่เข้าสู่พื้นที่ผ่านชาวจีนจากมณฑลฮกเกี้ยนที่อพยพเข้ามาในช่วงประมาณ พ.ศ. 2433 โดยเดินทางทางเรือและขึ้นฝั่งบริเวณท่าเรือกันตัง ก่อนจะนำวัฒนธรรมอาหารมาถ่ายทอดให้แก่คนในท้องถิ่น

เรื่องนี้ทำให้เห็นว่าขนมเปี๊ยะไม่ได้เข้ามาสู่ประเทศไทยผ่านเส้นทางเดียว แต่ค่อย ๆ กระจายไปตามชุมชนชาวจีนและเมืองท่าการค้าต่าง ๆ

     หลักฐานจากร้านขนมเปี๊ยะเก่าแก่ในประเทศไทย

แม้จะไม่ทราบปีแรกที่ขนมเปี๊ยะเข้ามาในประเทศไทย แต่เรามีหลักฐานจากร้านขนมเปี๊ยะเก่าแก่หลายแห่งที่ช่วยให้เห็นพัฒนาการของขนมชนิดนี้ได้ชัดเจนขึ้น

ตัวอย่างหนึ่งคือร้านอึ๊งมุ่ยเส็ง ในอำเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา ซึ่งมีข้อมูลประวัติร้านระบุว่าเริ่มกิจการตั้งแต่ประมาณ พ.ศ. 2460 และสืบทอดการทำขนมเปี๊ยะสูตรโบราณมาหลายรุ่น ขนมของร้านมีทั้งสูตรแต้จิ๋วและฮกเกี้ยน รวมถึงไส้ถั่ว ไส้ถั่วฟัก และไข่เค็ม

หลักฐานนี้แสดงให้เห็นว่าในช่วงต้นพุทธศตวรรษที่ 25 ขนมเปี๊ยะได้กลายเป็นสินค้าที่มีการผลิตและจำหน่ายในชุมชนไทยแล้ว ไม่ได้เป็นเพียงขนมที่ทำขึ้นเพื่อรับประทานกันเฉพาะในครอบครัวชาวจีนอีกต่อไป 

อีกตัวอย่างหนึ่งคือร้านตั้งเซ่งจั้ว ในอำเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา ซึ่งมีจุดเริ่มต้นจากบรรพบุรุษชาวจีนชื่อ ตั้ง เกียปอ ซึ่งเคยทำงานเป็นลูกจ้างผลิตขนมเปี๊ยะในบริเวณใกล้เมืองซัวเถา มณฑลกวางตุ้ง ก่อนอพยพเข้ามาในประเทศไทยและเริ่มต้นค้าขายขนมเปี๊ยะที่ตลาดบางคล้า

เรื่องราวนี้สะท้อนให้เห็นว่าความรู้ในการทำขนมเปี๊ยะถูกนำติดตัวมาจากประเทศจีน แล้วถ่ายทอดจากรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่งจนกลายเป็นสูตรประจำตระกูล 

นอกจากนี้ยังมีร้านขนมเปี๊ยะอื้อเล่งเฮง ย่านถนนแปลงนาม กรุงเทพฯ ซึ่งมีประวัติการก่อตั้งร้านใน พ.ศ. 2473 เป็นอีกหลักฐานหนึ่งที่แสดงถึงความนิยมของขนมเปี๊ยะในย่านการค้าของชาวจีนในกรุงเทพฯ 

      ขนมเปี๊ยะกับเทศกาลไหว้พระจันทร์

หนึ่งในช่วงเวลาที่ขนมเปี๊ยะได้รับความนิยมเป็นพิเศษคือเทศกาลไหว้พระจันทร์ ซึ่งเป็นประเพณีสำคัญของชาวจีนที่จัดขึ้นในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 ตามปฏิทินจันทรคติจีน

ในเทศกาลนี้ครอบครัวชาวจีนจะจัดเครื่องเซ่นไหว้และนำขนมไหว้พระจันทร์มาประกอบพิธี โดยขนมมีรูปทรงกลมคล้ายพระจันทร์เต็มดวง สื่อถึงความพร้อมหน้าและความสามัคคีของสมาชิกในครอบครัว

ขนมไหว้พระจันทร์มีหลายชนิด เช่น ไส้เม็ดบัว ไส้ถั่วแดง ไส้ถั่วดำ และไส้ไข่แดงเค็ม บางชนิดมีเปลือกบาง บางชนิดมีแป้งหลายชั้น และบางสูตรมีลวดลายประทับอยู่บนหน้าขนม

สำหรับประเทศไทย ขนมไหว้พระจันทร์เริ่มเป็นที่รู้จักในวงกว้างมากขึ้นในกลุ่มร้านอาหารจีนและภัตตาคารจีน โดยมีข้อมูลจากบทความของผู้จัดการออนไลน์เมื่อ พ.ศ. 2547 ที่กล่าวถึงการเข้ามาของขนมไหว้พระจันทร์ในประเทศไทยประมาณ 70 ปีก่อนหน้านั้น หรือราวช่วงทศวรรษ 2470–2480 ซึ่งเป็นช่วงที่ภัตตาคารจีนในกรุงเทพฯ เริ่มผลิตขนมชนิดนี้จำหน่ายกันมากขึ้น ผู้จัดการออนไลน์

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลช่วงเวลาดังกล่าวเป็นเรื่องของขนมไหว้พระจันทร์ที่ผลิตจำหน่ายในภัตตาคาร ไม่ใช่หลักฐานว่าขนมเปี๊ยะทุกชนิดเพิ่งเข้ามาในประเทศไทยในช่วงนั้น

      จากขนมของชาวจีน กลายเป็นขนมประจำเทศกาลของคนไทย

เมื่อเวลาผ่านไป ขนมเปี๊ยะไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะในชุมชนชาวจีนอีกต่อไป คนไทยทั่วไปเริ่มรู้จักและนิยมรับประทานมากขึ้น ร้านขนมหลายแห่งเริ่มปรับสูตรให้เข้ากับรสนิยมของผู้บริโภคในประเทศไทย

จากเดิมที่มีไส้ถั่วและไส้ฟักเป็นหลัก ก็เริ่มมีไส้ไข่เค็ม ไส้ถั่วดำ ไส้เผือก ไส้ทุเรียน และไส้ต่าง ๆ เพิ่มขึ้น บางร้านทำขนมเปี๊ยะลูกใหญ่ บางร้านทำเป็นชิ้นเล็กพอดีคำ และบางร้านพัฒนารูปแบบแป้งให้บางกรอบหรือเป็นชั้นสวยงาม

ปัจจุบันขนมเปี๊ยะยังกลายเป็นของฝากยอดนิยม โดยเฉพาะในช่วงเทศกาลตรุษจีน สารทจีน และเทศกาลไหว้พระจันทร์ นอกจากนี้ยังนิยมมอบให้แก่ญาติผู้ใหญ่ เพื่อนฝูง และผู้ที่เคารพนับถือในโอกาสสำคัญต่าง ๆ

สิ่งที่น่าสนใจคือ ขนมเปี๊ยะบางร้านสามารถสร้างชื่อเสียงจนกลายเป็นสินค้าประจำจังหวัด เช่น ขนมเปี๊ยะบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา ซึ่งมีการสืบทอดสูตรโบราณมาหลายชั่วอายุคน

       ขนมเปี๊ยะเดินทางข้ามทะเลมานานกว่าร้อยปี

เรื่องราวของขนมเปี๊ยะเป็นตัวอย่างที่น่าสนใจของวัฒนธรรมอาหารที่เดินทางข้ามประเทศ จากขนมพื้นบ้านของชาวจีน กลายมาเป็นขนมที่คนไทยรู้จักและรับประทานกันอย่างแพร่หลาย

แม้เราจะยังไม่สามารถระบุปีแรกที่ขนมเปี๊ยะเข้ามาในประเทศไทยได้อย่างแน่นอน แต่หลักฐานจากงานวิจัยเกี่ยวกับชุมชนชาวจีนและประวัติร้านขนมเก่าแก่หลายแห่ง ทำให้เห็นว่าขนมชนิดนี้มีรากฐานอยู่ในสังคมไทยมาอย่างน้อยตั้งแต่ช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 และมีหลักฐานการเปิดร้านจำหน่ายในช่วงต้นพุทธศตวรรษที่ 25

จากขนมที่บรรพบุรุษชาวจีนนำติดตัวข้ามทะเลมา วันนี้ขนมเปี๊ยะได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมการกินของคนไทยอย่างสมบูรณ์ และยังคงส่งต่อความอร่อยจากรุ่นปู่ย่าตายายมาถึงลูกหลานในปัจจุบัน

ขนมเปี๊ยะหนึ่งลูกจึงไม่ได้มีเพียงแป้งและไส้ขนมอยู่ข้างในเท่านั้น แต่ยังมีเรื่องราวของการอพยพ การค้าขาย การสร้างครอบครัว และการผสมผสานวัฒนธรรมไทยกับจีนซ่อนอยู่ด้วย

     แหล่งข้อมูลและเอกสารอ้างอิง

      [วารสารวิชาการเกี่ยวกับความสัมพันธ์ของขนมเปี๊ยะในมิติต่าง ๆ](https://thea.or.th/wp-content/uploads/2019/10/thea-journal-2-may-2561.pdf?utm_source=chatgpt.com) งานศึกษาเกี่ยวกับประวัติการแพร่กระจายของขนมเปี๊ยะในจังหวัดตรัง

      [แผนที่วัฒนธรรมประเทศไทย – ร้านตั้งเซ่งจั้ว](https://dp.culturalmapthailand.info/CD-7697?utm_source=chatgpt.com) ประวัติการอพยพของบรรพบุรุษและการทำขนมเปี๊ยะในจังหวัดฉะเชิงเทรา

      [แผนที่วัฒนธรรมประเทศไทย – ร้านอึ๊งมุ่ยเส็ง](https://culturalmapthailand.info/CD-7698?utm_source=chatgpt.com) ประวัติร้านขนมเปี๊ยะเก่าแก่และการสืบทอดสูตรโบราณ

      [ผู้จัดการออนไลน์ – ผ่าไส้ขนมเปี๊ยะไหว้พระจันทร์ หลายเรื่องราวที่ไม่เคยเปิดเผย](https://mgronline.com/live/detail/9470000051647?utm_source=chatgpt.com) เผยแพร่วันที่ 13 กันยายน 2547

      [ประวัติร้านขนมเปี๊ยะอื้อเล่งเฮง](https://www.fapot.or.th/assets/upload/newsmail/1582001437_1038135827%402x.pdf?utm_source=chatgpt.com) ข้อมูลประวัติร้านและการเริ่มกิจการใน พ.ศ. 2473

คำตอบสำคัญ: หากถามว่าขนมเปี๊ยะเข้ามาในไทยเมื่อใด คำตอบที่ถูกต้องที่สุดคือ ไม่มีหลักฐานระบุปีแรกอย่างแน่ชัด แต่สันนิษฐานว่าเข้ามาพร้อมชาวจีนที่อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐาน และมีหลักฐานการผลิตจำหน่ายในประเทศไทยตั้งแต่ช่วงต้นพุทธศตวรรษที่ 25 แล้วครับ