เปิดประวัติสถานีขนส่งผู้โดยสารแห่งแรก ๆ ของประเทศไทย ย้อนรอย 3 สถานีเก่าแก่ที่เปิดพร้อมกันตั้งแต่ปี 2503

จุดเริ่มต้นของสถานีขนส่งผู้โดยสารในประเทศไทย

ย้อนกลับไปก่อนปี พ.ศ. 2497 การเดินรถโดยสารประจำทางในประเทศไทยยังไม่มีระบบควบคุมและจัดระเบียบอย่างชัดเจน ผู้ประกอบการเอกชนสามารถนำรถออกวิ่งรับส่งผู้โดยสารได้ค่อนข้างอิสระ ทำให้เกิดปัญหาการแข่งขันแย่งผู้โดยสาร การกำหนดเส้นทางไม่แน่นอน และการจัดการเที่ยวรถที่ยังไม่มีมาตรฐานเดียวกัน

ต่อมาเมื่อรัฐบาลเริ่มเข้ามาจัดระเบียบการเดินรถโดยสาร จึงมีการกำหนดมาตรการควบคุมเส้นทางและจัดให้มีสถานีขนส่งผู้โดยสาร เพื่อใช้เป็นจุดต้นทางและปลายทางสำหรับรถโดยสารระหว่างจังหวัด

ข้อมูลจากเอกสารทางวิชาการและหน่วยงานภาครัฐระบุว่า วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2503 เป็นวันสำคัญของประวัติศาสตร์การขนส่งทางถนนไทย เพราะมีการเปิดสถานีขนส่งผู้โดยสารในกรุงเทพมหานครพร้อมกัน 3 แห่ง ได้แก่ สถานีขนส่งสายเหนือและสายตะวันออกเฉียงเหนือ สถานีขนส่งสายตะวันออก และสถานีขนส่งสายใต้

1. สถานีขนส่งสายเหนือและสายตะวันออกเฉียงเหนือ จุดเริ่มต้นของสถานีหมอชิต

สถานีขนส่งสายเหนือและสายตะวันออกเฉียงเหนือเป็นหนึ่งในสถานีขนส่งยุคแรกของประเทศไทย ทำหน้าที่รองรับผู้โดยสารที่เดินทางไปยังจังหวัดทางภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

สถานีแห่งนี้ตั้งอยู่บริเวณตลาดหมอชิต ถนนพหลโยธิน กรุงเทพมหานคร ก่อนจะมีการพัฒนาเป็นอาคารสถานีขนส่งขนาดใหญ่ในเวลาต่อมา

ในปี พ.ศ. 2510 บริษัท ขนส่ง จำกัด หรือ บขส. ได้จัดพิธีวางศิลาฤกษ์อาคารสถานีขนส่งผู้โดยสารภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ บนพื้นที่ประมาณ 63 ไร่ เป็นอาคารสูง 3 ชั้น และใช้เป็นที่ทำการสำนักงานใหญ่ของบริษัทด้วย

สถานีแห่งนี้เป็นที่รู้จักในชื่อสถานีขนส่งหมอชิต และกลายเป็นศูนย์กลางการเดินทางออกจากกรุงเทพฯ ไปยังจังหวัดต่าง ๆ จำนวนมาก

ต่อมาเมื่อกรุงเทพมหานครต้องการพัฒนาพื้นที่ตลาดหมอชิตเพื่อรองรับโครงการระบบรถไฟฟ้า จึงมีการย้ายสถานีขนส่งไปยังพื้นที่ถนนกำแพงเพชร 2 และพัฒนาเป็นสถานีขนส่งผู้โดยสารกรุงเทพฯ (จตุจักร) หรือหมอชิต 2

ข้อมูลจากบริษัท ขนส่ง จำกัด ระบุว่า หมอชิต 2 เปิดใช้อาคารอย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2540 ขณะที่แหล่งข้อมูลด้านประวัติการขนส่งบางแห่งระบุวันที่เริ่มเปิดให้บริการอย่างเป็นทางการในวันที่ 8 เมษายน พ.ศ. 2541 จึงควรแยกปีเปิดอาคารกับวันเริ่มใช้งานตามข้อมูลแต่ละแหล่ง

2. สถานีขนส่งสายตะวันออก เอกมัย สถานีเก่าแก่ที่ยังคงมีบทบาท

สถานีขนส่งสายตะวันออก หรือสถานีขนส่งเอกมัย เป็นอีกหนึ่งสถานีที่เปิดให้บริการพร้อมกับสถานีขนส่งอีกสองแห่งเมื่อวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2503

สถานีแห่งนี้ตั้งอยู่บนถนนสุขุมวิท บริเวณใกล้ปากซอยสุขุมวิท 63 หรือย่านเอกมัย โดยมีหน้าที่รองรับการเดินทางไปยังจังหวัดภาคตะวันออก เช่น ชลบุรี ระยอง จันทบุรี และตราด

ในอดีตสถานีเอกมัยมีบรรยากาศแตกต่างจากสถานีขนส่งขนาดใหญ่ในปัจจุบัน รถโดยสารจำนวนมากเข้ามาจอดรอผู้โดยสาร ขณะที่ประชาชนเดินทางมาซื้อตั๋วและรอขึ้นรถเพื่อไปยังจังหวัดชายทะเลและพื้นที่อุตสาหกรรมทางภาคตะวันออก

สิ่งที่น่าสนใจคือ สถานีขนส่งเอกมัยยังคงใช้พื้นที่เดิมและเป็นจุดเดินทางสำคัญของผู้โดยสารมาจนถึงปัจจุบัน โดยเฉพาะผู้ที่ต้องการเดินทางไปพัทยา ชลบุรี และจังหวัดอื่น ๆ ในภาคตะวันออก

เมื่อเปรียบเทียบกับสถานีหมอชิตเก่าที่มีการย้ายสถานที่ไปแล้ว เอกมัยจึงเป็นหนึ่งในสถานีขนส่งยุคแรกที่ยังคงมีความต่อเนื่องด้านการให้บริการอย่างโดดเด่น

3. สถานีขนส่งสายใต้ จุดเริ่มต้นของการเดินทางสู่ภาคใต้

สถานีขนส่งสายใต้เป็นสถานีขนส่งยุคแรกอีกแห่งหนึ่งที่เปิดให้บริการพร้อมกับสถานีหมอชิตและเอกมัยในปี พ.ศ. 2503

ในช่วงแรกสถานีสายใต้ตั้งอยู่บริเวณสามแยกไฟฉาย ถนนจรัญสนิทวงศ์ กรุงเทพมหานคร ทำหน้าที่รองรับรถโดยสารที่เดินทางไปยังจังหวัดภาคใต้และบางเส้นทางในภาคตะวันตก

เมื่อจำนวนผู้โดยสารเพิ่มขึ้นและการเดินทางระหว่างจังหวัดมีความต้องการมากขึ้น สถานีสายใต้จึงมีการเปลี่ยนแปลงสถานที่ให้บริการหลายครั้ง เพื่อรองรับปริมาณรถโดยสารและผู้โดยสารที่เพิ่มขึ้น

ต่อมามีการย้ายสถานีไปยังพื้นที่ถนนบรมราชชนนี ซึ่งเป็นที่รู้จักในชื่อสายใต้ใหม่ โดยเริ่มเปิดให้บริการเดินรถสายใต้ตั้งแต่วันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2550

สถานีสายใต้ใหม่มีบทบาทสำคัญในการรองรับการเดินทางไปยังจังหวัดต่าง ๆ เช่น เพชรบุรี ประจวบคีรีขันธ์ ชุมพร สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช และจังหวัดทางภาคใต้ตอนล่าง

ทำไมประเทศไทยจึงต้องสร้างสถานีขนส่งผู้โดยสารขึ้นมา?

การจัดตั้งสถานีขนส่งผู้โดยสารไม่ได้มีจุดประสงค์เพียงเพื่อให้ประชาชนมีสถานที่รอรถเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับการแก้ปัญหาการเดินรถโดยสารในอดีตด้วย

ก่อนมีระบบสถานีขนส่งที่เป็นระเบียบ ผู้ประกอบการบางรายสามารถรับส่งผู้โดยสารตามจุดต่าง ๆ โดยไม่มีระบบควบคุมที่ชัดเจน ส่งผลให้เกิดการแข่งขันแย่งผู้โดยสาร การเดินรถไม่เป็นเวลา และปัญหาด้านความปลอดภัย

การจัดตั้งสถานีขนส่งจึงช่วยให้ภาครัฐสามารถจัดระเบียบการเดินรถ กำหนดจุดรับส่งผู้โดยสาร และควบคุมการให้บริการได้เป็นระบบมากขึ้น

นอกจากนี้ยังช่วยให้ประชาชนสามารถตรวจสอบเที่ยวรถ ซื้อตั๋ว และเดินทางระหว่างจังหวัดได้สะดวกกว่าเดิม

สถานีขนส่งผู้โดยสารแห่งแรกในภูมิภาคอยู่ที่จังหวัดใด?

แม้สถานีขนส่งผู้โดยสารแห่งแรก ๆ จะเริ่มต้นในกรุงเทพมหานคร แต่การพัฒนาสถานีขนส่งในต่างจังหวัดก็เกิดขึ้นตามมา

ข้อมูลจากเอกสารทางวิชาการระบุว่า สถานีขนส่งผู้โดยสารในส่วนภูมิภาคแห่งแรกจัดตั้งขึ้นที่จังหวัดเชียงใหม่ เมื่อวันที่ 12 กรกฎาคม พ.ศ. 2509 ก่อนจะทยอยจัดตั้งสถานีในจังหวัดอื่น ๆ ตามลำดับ

การขยายสถานีขนส่งไปยังภูมิภาคต่าง ๆ เป็นส่วนสำคัญที่ทำให้การเดินทางด้วยรถโดยสารระหว่างจังหวัดครอบคลุมพื้นที่ทั่วประเทศมากขึ้น

สรุปประวัติสถานีขนส่งผู้โดยสารแห่งแรก ๆ ของประเทศไทย

สถานีขนส่งผู้โดยสารยุคแรกของประเทศไทยเริ่มต้นอย่างเป็นทางการในวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2503 โดยมีสถานีในกรุงเทพมหานครพร้อมกัน 3 แห่ง ได้แก่ สถานีขนส่งสายเหนือและสายตะวันออกเฉียงเหนือบริเวณตลาดหมอชิต สถานีขนส่งสายตะวันออกบริเวณเอกมัย และสถานีขนส่งสายใต้บริเวณสามแยกไฟฉาย

ต่อมาเมื่อจำนวนผู้โดยสารและการเดินทางระหว่างจังหวัดเพิ่มขึ้น สถานีเหล่านี้ก็ได้รับการพัฒนาและเปลี่ยนแปลงสถานที่ให้บริการ โดยหมอชิตย้ายไปยังหมอชิต 2 ส่วนสถานีสายใต้ย้ายไปยังถนนบรมราชชนนี ขณะที่สถานีเอกมัยยังคงให้บริการในพื้นที่เดิม

ประวัติของสถานีขนส่งทั้งสามแห่งจึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของอาคารเก่าแก่ แต่ยังสะท้อนถึงการเปลี่ยนแปลงของระบบคมนาคมไทย จากยุคที่การเดินรถยังไม่มีระเบียบชัดเจน จนกลายเป็นระบบขนส่งผู้โดยสารระหว่างจังหวัดที่มีสถานีและเส้นทางรองรับทั่วประเทศ