ถุงน้ำดีมีหน้าที่อะไรในระบบย่อยอาหาร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเรากินข้าว โดยเฉพาะมื้อที่มีของทอดหรืออาหารมัน ๆ ร่างกายต้องจัดการไขมันในอาหารก่อนจะดูดซึมไปใช้ได้ ระหว่างทางมีอวัยวะเล็ก ๆ ใต้ตับเข้ามาช่วย แม้ปกติเราจะไม่ได้รู้สึกถึงการทำงานของมันเลย

อวัยวะนั้นคือถุงน้ำดี หลายคนอาจเดาจากชื่อว่ามันเป็นแหล่งผลิตน้ำดี แต่เมื่อดูหน้าที่ของอวัยวะแต่ละส่วน จะพบว่าตับกับถุงน้ำดีแบ่งงานกันอยู่

ตับเป็นผู้ผลิตน้ำดี ส่วนถุงน้ำดีทำหน้าที่เก็บและทำให้น้ำดีเข้มข้นขึ้น ระหว่างมื้ออาหาร เมื่อถึงเวลากิน ถุงน้ำดีจะบีบตัวส่งน้ำดีผ่านท่อน้ำดีไปยังลำไส้เล็ก เพื่อช่วยให้ร่างกายจัดการกับไขมันในอาหาร

ถุงน้ำดีอยู่ตรงไหน?

ถุงน้ำดีเป็นอวัยวะขนาดเล็ก รูปร่างคล้ายลูกแพร์ อยู่ใต้ตับบริเวณช่องท้องด้านขวาบน น้ำดีที่ตับสร้างจะไหลผ่านท่อน้ำดี โดยบางส่วนเข้าไปเก็บไว้ในถุงน้ำดี ผนังถุงน้ำดีดูดซึมน้ำออก ทำให้น้ำดีที่เก็บไว้เข้มข้นขึ้น

ท่อน้ำดีจึงเปรียบเหมือนทางเชื่อมระหว่างตับ ถุงน้ำดี และลำไส้เล็ก น้ำดีบางส่วนสามารถไหลจากตับไปยังลำไส้ได้เช่นกัน ไม่จำเป็นต้องเข้าไปพักในถุงน้ำดีทั้งหมด

น้ำดีช่วยย่อยอาหารอย่างไร?

เมื่อน้ำดีเข้าสู่ลำไส้เล็ก สารในน้ำดีจะช่วยให้ไขมันแตกกระจายเป็นหยดเล็ก ๆ ทำให้เอนไซม์ย่อยไขมันทำงานได้สะดวกขึ้น จากนั้นร่างกายจึงดูดซึมสารที่ได้ไปใช้ น้ำดียังมีส่วนช่วยในการดูดซึมวิตามินที่ละลายในไขมัน ได้แก่ วิตามินเอ ดี อี และเค

น้ำดีจึงไม่ได้ทำหน้าที่ย่อยอาหารทุกชนิดด้วยตัวเอง และไม่ใช่เอนไซม์ย่อยไขมัน แต่เป็นตัวช่วยให้กระบวนการย่อยและดูดซึมไขมันดำเนินไปได้ดีขึ้น

ถ้าไม่มีถุงน้ำดีจะเป็นอย่างไร?

บางคนจำเป็นต้องผ่าตัดนำถุงน้ำดีออก เช่น เมื่อมีนิ่วก่อให้เกิดอาการ หลังผ่าตัด ตับยังคงผลิตน้ำดีได้ แต่น้ำดีจะไหลจากตับเข้าสู่ลำไส้เล็กโดยตรง แทนที่จะเก็บสะสมไว้ในถุงน้ำดี คนส่วนใหญ่ใช้ชีวิตได้ตามปกติ แม้บางคนอาจมีอุจจาระเหลวหรือถ่ายบ่อยขึ้น โดยเฉพาะช่วงหลังผ่าตัด

ส่วนนิ่วในถุงน้ำดีไม่ได้ทำให้เกิดอาการเสมอไป แต่ถ้านิ่วไปอุดกั้นทางเดินน้ำดี อาจทำให้ปวดท้องด้านขวาบนได้ อาการปวดท้องมีได้หลายสาเหตุ จึงบอกไม่ได้ว่าเป็นนิ่วจากอาการเพียงอย่างเดียว

หากปวดท้องรุนแรงหรือปวดต่อเนื่องหลายชั่วโมง หรือมีไข้ อาเจียน ตัวเหลืองหรือตาเหลืองร่วมด้วย ควรรีบไปพบแพทย์ เพราะอาจเกี่ยวข้องกับการอุดตันหรือการอักเสบที่ต้องได้รับการตรวจรักษา

แม้ถุงน้ำดีจะเป็นเพียงถุงเล็ก ๆ ใต้ตับ แต่หน้าที่ของมันคือช่วยเก็บ เตรียม และปล่อยน้ำดีให้พร้อมใช้งานในช่วงที่เรากินอาหาร ส่วนตับยังเป็นแหล่งผลิตน้ำดีของร่างกายอยู่เสมอ