ตับที่ถูกตัดออกสามารถงอกกลับมาได้หรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คนที่ได้ยินเรื่องการบริจาคตับอาจนึกภาพว่า ผู้บริจาคต้องใช้ชีวิตอยู่กับตับที่มีขนาดเล็กลงตลอดไป เพราะแพทย์นำเนื้อตับส่วนหนึ่งไปปลูกถ่ายให้ผู้ป่วย แล้วร่างกายจะรับมือกับพื้นที่ที่หายไปอย่างไร?

ตับทำหน้าที่หลายอย่าง ตั้งแต่ช่วยจัดการสารอาหาร สร้างน้ำดี ไปจนถึงแปรรูปยาและสารต่าง ๆ ที่เข้าสู่ร่างกาย เมื่อจำเป็นต้องผ่าตัดตับออกบางส่วน แพทย์จึงต้องประเมินให้รอบคอบว่าเนื้อตับที่เหลือเพียงพอต่อการทำงานและการฟื้นตัวหรือไม่

ตับสามารถเพิ่มมวลกลับมาใกล้เคียงขนาดเดิมได้ หลังถูกตัดออกบางส่วน หากเนื้อตับที่เหลือมีสุขภาพดีและมีปริมาณเพียงพอ แต่กลีบที่ถูกตัดไปไม่ได้งอกกลับมาเป็นชิ้นเดิมเหมือนต่อจิ๊กซอว์ เนื้อตับส่วนที่เหลือจะขยายตัวและสร้างเซลล์เพิ่มเพื่อชดเชยแทน

กระบวนการนี้เกิดจากเซลล์หลายชนิดทำงานร่วมกัน รวมถึงเซลล์ตับที่เพิ่มจำนวนและขนาด เนื้อเยื่อที่เหลือจึงค่อย ๆ มีมวลเพิ่มขึ้น รูปร่างของตับหลังฟื้นตัวอาจต่างจากก่อนผ่าตัด แม้จะมีขนาดโดยรวมใกล้เคียงเดิมก็ตาม

ความสามารถนี้เป็นพื้นฐานของการปลูกถ่ายตับจากผู้บริจาคที่ยังมีชีวิต แพทย์นำตับส่วนหนึ่งของผู้บริจาคไปปลูกถ่าย ส่วนที่เหลือในผู้บริจาคและส่วนที่ปลูกถ่ายให้ผู้รับต่างมีโอกาสเติบโตได้ แต่ทั้งสองฝ่ายต้องผ่านการประเมินและติดตามโดยทีมปลูกถ่ายอย่างใกล้ชิด

โรงพยาบาลจอห์นส์ฮอปกินส์ระบุว่า ตับของผู้บริจาคเริ่มฟื้นตัวหลังผ่าตัด และโดยทั่วไปกลับมาใกล้ขนาดปกติภายในประมาณ 8–12 สัปดาห์ ตัวเลขนี้เป็นข้อมูลสำหรับผู้บริจาคที่ผ่านการคัดเลือก ไม่ใช่กำหนดเวลาที่ใช้ได้กับผู้ป่วยทุกคน

การผ่าตัดบริจาคตับยังเป็นการผ่าตัดใหญ่ ผู้บริจาคต้องตรวจสุขภาพและประเมินทั้งขนาดตับ สภาพร่างกาย และความเสี่ยงก่อน ไม่ใช่ทุกคนที่เหมาะจะบริจาคได้ ส่วนการที่ตับมีขนาดเพิ่มขึ้นก็ไม่ได้แปลว่าแผลผ่าตัดหายหรือร่างกายฟื้นเต็มที่ในวันเดียวกัน

สำหรับคนที่มีโรคตับเรื้อรัง เรื่องนี้ต้องมองต่างออกไป การอักเสบหรือการบาดเจ็บซ้ำ ๆ อาจทำให้เกิดพังผืดและตับแข็ง ซึ่งรบกวนการฟื้นตัวของเนื้อตับ ตับจึงไม่ได้ซ่อมตัวเองจนกลับมาแข็งแรงได้เสมอไป และไม่สามารถนำกรณีของผู้บริจาคสุขภาพดีไปเทียบกับผู้ป่วยทุกราย

การดูแลตับจึงยังจำเป็น ทั้งการหลีกเลี่ยงหรือลดแอลกอฮอล์ ใช้ยาและอาหารเสริมตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร และรักษาโรคตับตามสาเหตุ หากมีโรคประจำตัวหรือเคยได้รับแจ้งว่าค่าตับผิดปกติ ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการตรวจติดตามที่เหมาะกับตัวเอง

ตับมีความสามารถในการชดเชยเนื้อเยื่อที่สูญเสียไป แต่ความสามารถนั้นมีขอบเขต การฟื้นตัวขึ้นอยู่กับสุขภาพของตับที่เหลือและสาเหตุของความเสียหายด้วย