อาการตาขี้เกียจสังเกตได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เด็กบางคนเล่น อ่านหนังสือ และวิ่งไปมาได้ตามปกติ แต่พอให้มองทีละข้างกลับพบว่าข้างหนึ่งเห็นไม่ชัด พ่อแม่อาจไม่ทันสังเกต เพราะเด็กยังใช้ตาอีกข้างมองแทนได้ และเจ้าตัวอาจไม่รู้ด้วยซ้ำว่าการมองเห็นของตัวเองต่างจากคนอื่น

ภาวะตาขี้เกียจมักไม่มีอาการชัดเจน แต่สัญญาณที่พบได้คือหยีตา ปิดตาข้างหนึ่ง เอียงศีรษะเวลามอง หรือกะระยะลำบาก เช่น รับลูกบอลไม่ค่อยได้ อาการเหล่านี้ยังบอกไม่ได้แน่นอนว่าเป็นตาขี้เกียจ ต้องให้จักษุแพทย์ตรวจการมองเห็นและหาสาเหตุ

ตาขี้เกียจ หรือ amblyopia เป็นภาวะที่การมองเห็นพัฒนาได้ไม่เต็มที่ตั้งแต่วัยเด็ก มักเกิดกับตาข้างเดียว และพบได้ทั้งสองข้างในบางราย สมองจึงพึ่งพาภาพจากตาข้างที่มองเห็นได้ดีกว่า คำว่า “ขี้เกียจ” เป็นเพียงชื่อเรียก ไม่ใช่ความผิดหรือสิ่งที่เด็กควบคุมได้

พฤติกรรมที่ควรสังเกต

• หยีตาหรือหลับตาข้างหนึ่งบ่อย ๆ เวลามองสิ่งของ

• เอียงศีรษะเพื่อมอง หรือดูเหมือนตาทั้งสองข้างมองไปคนละทิศ

• กะระยะไม่แม่น รับหรือโยนลูกบอลลำบาก หรือสะดุดบ่อย

• เด็กโตบอกว่าตาข้างหนึ่งมองไม่ชัดเท่าอีกข้าง

สัญญาณเหล่านี้อาจเกิดจากปัญหาสายตาชนิดอื่นได้เช่นกัน และเด็กที่มีภาวะตาขี้เกียจก็อาจไม่มีอาการให้เห็นเลย หากลองใช้มือบังตาทีละข้างแล้วเด็กไม่ยอมให้บังข้างใดข้างหนึ่ง ควรนัดตรวจตา แต่ผลจากการลองที่บ้านใช้วินิจฉัยแทนการตรวจไม่ได้

สาเหตุที่เกี่ยวข้องมีได้หลายอย่าง เช่น ค่าสายตาสองข้างต่างกันมาก ตาเขหรือตาเหล่ และสิ่งที่บังทางเดินของภาพอย่างต้อกระจกในเด็กหรือหนังตาตก ปัญหาเหล่านี้ทำให้ภาพจากตาข้างหนึ่งไม่ชัดในช่วงที่ระบบการมองเห็นกำลังพัฒนา ส่วนตาเขกับตาขี้เกียจไม่ใช่ภาวะเดียวกัน แม้ตาเขอาจนำไปสู่ตาขี้เกียจได้

ควรพาไปตรวจเมื่อไร

หากสงสัยว่าลูกมองไม่ชัด ตาเข หรือมีพฤติกรรมข้างต้น ควรนัดพบจักษุแพทย์โดยไม่รอดูไปเรื่อย ๆ แม้เด็กไม่บ่นก็ตาม เด็กเล็กสามารถตรวจด้วยวิธีที่เหมาะกับวัยได้ ไม่จำเป็นต้องรอให้อ่านตัวหนังสือออก สถาบันจักษุแห่งชาติสหรัฐฯ แนะนำให้เด็กทุกคนได้รับการคัดกรองสายตาอย่างน้อยหนึ่งครั้งช่วงอายุ 3–5 ปี และหากมีข้อสงสัยก่อนหน้านั้นก็ควรปรึกษาแพทย์

การรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุและผลตรวจ แพทย์อาจให้สวมแว่นแก้ค่าสายตา รักษาสิ่งที่บังการมองเห็น และในบางรายใช้แผ่นปิดตาข้างที่มองเห็นดีกว่าหรือใช้ยาหยอดตามแผน เพื่อกระตุ้นให้ใช้ตาข้างที่อ่อนกว่า การปิดตาต้องทำตามระยะเวลาที่แพทย์กำหนดและมาติดตามผล ไม่ควรซื้อยาหรือปิดตาเอง เพราะการรักษาที่มากเกินไปอาจกระทบตาอีกข้างได้

การเริ่มรักษาเร็วในวัยเด็กช่วยเพิ่มโอกาสให้การมองเห็นพัฒนาได้ดีขึ้น เด็กโตและวัยรุ่นบางคนยังได้รับประโยชน์จากการรักษา ส่วนผู้ใหญ่อาจตอบสนองได้น้อยกว่า แต่ก็ควรพบจักษุแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุและทางเลือกที่เหมาะสม ไม่ควรสรุปเองว่ารักษาไม่ได้

หากมองไม่เห็นทันทีข้างเดียวหรือทั้งสองข้าง หรือปวดตารุนแรงเฉียบพลัน ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที ส่วนอาการตามัวหรือเห็นภาพซ้อนที่เพิ่งเกิดขึ้น เห็นแสงวาบ เงาดำคล้ายม่านบังตา หรือตาแดงร่วมกับปวดตา ควรพบแพทย์อย่างเร่งด่วน อาการใหม่เหล่านี้อาจมีสาเหตุอื่นที่ต้องรักษาเร็ว ไม่ควรคิดว่าเป็นตาขี้เกียจแล้วรอหายเอง