ทำไมบางคนดื่มกาแฟแล้วง่วง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เช้าวันทำงานที่เมื่อคืนได้นอนไม่กี่ชั่วโมง กาแฟแก้วโปรดถูกยกมาวางข้างคอมพิวเตอร์ หวังว่าจะช่วยให้ตาสว่าง แต่พอดื่มไปแล้วกลับยังหาว บางคนถึงกับรู้สึกอยากนอนต่อ

อาการแบบนี้เกิดขึ้นได้ และไม่ได้แปลว่ากาแฟทุกแก้วมีฤทธิ์กล่อมให้นอน คำอธิบายต้องดูทั้งเวลาที่ดื่ม ปริมาณที่ได้รับ และสภาพร่างกายก่อนยกแก้วขึ้นมา

กาแฟอาจช่วยให้ตื่นตัวได้ไม่พอเมื่อร่างกายง่วงอยู่แล้ว โดยเฉพาะคนนอนน้อย ส่วนคนที่ดื่มเป็นประจำอาจรู้สึกถึงฤทธิ์กระตุ้นน้อยลง ขณะที่แต่ละคนก็ตอบสนองต่อคาเฟอีนต่างกัน จึงบอกสาเหตุของอาการจากกาแฟแก้วเดียวไม่ได้

กาแฟช่วยบังสัญญาณง่วงชั่วคราว

ระหว่างที่เราตื่น ร่างกายมีสารชื่ออะดีโนซีนสะสมขึ้นและมีส่วนส่งสัญญาณให้รู้สึกง่วง สถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายว่า คาเฟอีนเข้าไปขัดขวางการทำงานของสารนี้ที่เซลล์สมอง จึงช่วยให้รู้สึกตื่นตัวขึ้นได้

แต่กาแฟไม่ได้ทดแทนการนอน ถ้านอนน้อยต่อเนื่อง ความง่วงอาจยังมากจนรู้สึกได้แม้ดื่มกาแฟแล้ว และถ้าง่วงทันทีหลังจิบ ก็อาจเป็นช่วงที่คาเฟอีนยังออกฤทธิ์ไม่เต็มที่ โดยหน่วยงานด้านความปลอดภัยในการทำงานของสหรัฐฯ ระบุว่า คาเฟอีนอาจใช้เวลาประมาณ 30 นาทีจึงช่วยให้ตื่นตัว

ดื่มทุกวันแล้วรู้สึกตื่นน้อยลงได้

คนที่ดื่มกาแฟเป็นประจำอาจคุ้นกับคาเฟอีนจนรู้สึกถึงผลกระตุ้นน้อยกว่าเดิม และหากลดหรือหยุดกะทันหันก็อาจมีอาการปวดหัว อ่อนเพลีย หรือง่วงได้

งานทดลองขนาดเล็กในชายหนุ่ม 20 คนพบว่า เมื่อผู้เข้าร่วมได้รับคาเฟอีนเป็นประจำแล้วเปลี่ยนไปได้รับสารหลอก พวกเขารายงานว่าง่วงมากขึ้นและมีช่วงที่สมาธิหลุดมากขึ้น ผลนี้ช่วยอธิบายอาการเมื่อขาดคาเฟอีน แต่ไม่ได้พิสูจน์ว่าทุกคนที่ง่วงหลังดื่มกาแฟมีอาการถอนคาเฟอีน

กาแฟแต่ละแก้วและร่างกายแต่ละคนต่างกัน

กาแฟแก้วใหญ่ไม่ได้บอกปริมาณคาเฟอีนเสมอไป เพราะชนิดกาแฟ วิธีชง และปริมาณกาแฟที่ใช้ต่างกันได้ ถ้าเปลี่ยนร้านหรือเปลี่ยนเมนู ผลที่รู้สึกอาจต่างจากแก้วเดิม

สถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ ระบุด้วยว่า คนเราเผาผลาญคาเฟอีนเร็วช้าต่างกัน โดยพันธุกรรมเป็นปัจจัยหนึ่ง บางคนจึงรู้สึกตื่นนาน บางคนรู้สึกเปลี่ยนแปลงไม่มาก แต่ความง่วงหลังดื่มเพียงครั้งเดียวไม่สามารถบอกได้ว่าใครเผาผลาญคาเฟอีนเร็วหรือช้า

ส่วนความง่วงที่เกิดขึ้นหลายชั่วโมงหลังดื่ม อาจตรงกับช่วงที่ฤทธิ์กระตุ้นลดลงและความเหนื่อยเดิมกลับมารู้สึกชัดขึ้น ไม่จำเป็นต้องแปลว่ากาแฟทำให้ง่วงโดยตรง

ถ้าง่วงบ่อย ควรเริ่มดูตรงไหน

ลองสังเกตว่าคืนก่อนนอนพอหรือไม่ ดื่มเวลาไหน ดื่มชนิดเดิมหรือเปล่า และเริ่มง่วงทันทีหรือผ่านไปหลายชั่วโมง การจดไว้สักระยะอาจช่วยให้เห็นรูปแบบของตัวเองได้

ถ้าดื่มช่วงบ่ายหรือเย็นแล้วนอนหลับยาก ลองเลื่อนกาแฟมาให้เร็วขึ้น เพราะคาเฟอีนอาจคงอยู่ในร่างกายหลายชั่วโมง หน่วยงาน NIOSH ระบุว่าคาเฟอีนใช้เวลาประมาณ 5–6 ชั่วโมงกว่าปริมาณในร่างกายจะลดลงครึ่งหนึ่ง และบางคนใช้เวลานานกว่านั้น

อย่าเพิ่มกาแฟเรื่อย ๆ เพื่อฝืนความง่วง เพราะคาเฟอีนมากเกินไปอาจทำให้ใจสั่น กระวนกระวาย หรือนอนยาก จนกระทบการพักผ่อนในคืนถัดไป หากต้องการลดปริมาณหลังดื่มประจำ ค่อย ๆ ลดอาจช่วยให้อาการถอนรบกวนน้อยลง

ถ้าง่วงมากขณะขับรถ ให้หยุดรถในที่ปลอดภัยและพัก อย่าฝืนขับต่อโดยหวังพึ่งกาแฟเพียงอย่างเดียว และหากนอนเพียงพอแล้วยังง่วงมากเป็นประจำ หรือมีกรนดังร่วมกับสะดุ้งตื่น ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ