พระอุปนันทะขอเงินหนึ่งเหรียญ จนพระวินัยบัญญัติกฎห้ามรับทองเงิน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

พระอุปนันทะขอเงินหนึ่งกหาปณะจากเจ้าบ้าน ทั้งที่เพิ่งบอกว่าเลิกใช้เงินแล้ว เหตุการณ์นี้เป็นที่มาของกฎห้ามภิกษุรับทองเงิน ไม่ว่าจะรับเอง ให้คนอื่นรับแทน หรือยอมให้เก็บเงินไว้ให้

ข้อบัญญัตินี้อยู่ในหมวดนิสสัคคิยปาจิตตีย์ของพระวินัยเถรวาท ตัวบทวางเหตุการณ์ไว้ที่ราชคฤห์ ในสวนไผ่บริเวณที่ให้อาหารกระรอก แล้วเล่าผ่านครอบครัวที่อุปนันทะไปฉันเป็นประจำ

ฉบับแปลพระวินัยเล่าว่าอุปนันทะเป็นแขกประจำของครอบครัวหนึ่งในเมืองราชคฤห์ คืนหนึ่งลูกชายของบ้านตื่นมาขอเนื้อส่วนที่ครอบครัวกันไว้ถวายพระ เจ้าบ้านจึงให้ส่วนนั้นแก่เด็กและตั้งใจหาเนื้ออื่นมาชดเชย วันต่อมาเขาเล่าเรื่องให้อุปนันทะฟัง แล้วถามว่าเหรียญกหาปณะจะซื้ออะไรได้บ้าง อุปนันทะตอบว่าตนเลิกใช้เหรียญชนิดนี้แล้ว แต่กลับขอให้เจ้าบ้านมอบเหรียญนั้นให้

เมื่อเจ้าบ้านให้เงิน เขาก็ตำหนิว่าภิกษุรับทองเงินเหมือนคนทั่วไป พระสงฆ์นำเรื่องไปกราบทูล พระพุทธเจ้าทรงถามอุปนันทะและเขายอมรับ ตัวบทจึงบันทึกคำตำหนิ ก่อนประกาศข้อฝึกห้ามรับทองเงินไว้ในพระวินัย

ขอบเขตของกฎครอบคลุมสามทาง คือภิกษุรับเงินเอง ให้คนอื่นรับแทน หรือยอมให้เก็บเงินไว้ในนามของตน ถ้ารับมาแล้วต้องสละเงินต่อสงฆ์และแสดงอาบัติ ข้อห้ามจึงไม่ได้จำกัดแค่การหยิบเหรียญขึ้นมาถือ

คำแปลยังอธิบายว่า “เงิน” ครอบคลุมกหาปณะและมาสกะที่ทำจากทองแดง ไม้ หรือครั่ง ซึ่งใช้ซื้อขายด้วย จึงไม่ใช่การกล่าวถึงเฉพาะโลหะเงินอย่างเดียว รายละเอียดนี้เป็นคำอธิบายคำในพระวินัย ไม่ใช่การจัดประเภทเงินแบบระบบการเงินปัจจุบัน

เรื่องพระอุปนันทะเป็นคำเล่าต้นบัญญัติภายในพระวินัยเถรวาท แหล่งนี้ยืนยันได้ว่าคัมภีร์กำหนดกฎและอธิบายการสละของอย่างไร แต่ไม่ได้เป็นหลักฐานภายนอกมายืนยันว่าทุกฉากเกิดขึ้นตามประวัติศาสตร์ หรือใช้แทนแนวปฏิบัติของทุกนิกายในปัจจุบัน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th