5 พื้นที่ของไทย เคยเสนอแยกตัวตั้งจังหวัดใหม่ เพราะอะไรถึงอยากมีจังหวัดเป็นของตัวเอง

ประเทศไทยมี 77 จังหวัดในปัจจุบัน แต่รู้หรือไม่ว่าในช่วงหลายสิบปีที่ผ่านมา มีหลายพื้นที่เคยผลักดันแนวคิดแยกตัวออกจากจังหวัดเดิม เพื่อจัดตั้งจังหวัดใหม่เป็นของตัวเอง

เหตุผลไม่ได้มีแค่เรื่องการปกครอง แต่ยังเกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจ การเดินทาง การกระจายงบประมาณ และความต้องการสร้างศูนย์กลางการพัฒนาในภูมิภาค

บางพื้นที่มีประชาชนร่วมลงชื่อเสนอร่างกฎหมายเป็นหลักหมื่นคน ขณะที่บางแห่งมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเสนอญัตติให้ตั้งคณะกรรมาธิการขึ้นมาศึกษาโดยเฉพาะ

ต่อไปนี้คือ 5 พื้นที่ที่เคยมีความพยายามผลักดันให้เกิดจังหวัดใหม่ พร้อมเหตุผลเบื้องหลังที่น่าสนใจ

1. แม่สอด จังหวัดตาก จากเมืองชายแดนสู่ความหวังจังหวัดเศรษฐกิจ

อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก เป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีความพยายามผลักดันจัดตั้งจังหวัดใหม่ โดยแนวคิดนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะต้องการเปลี่ยนแปลงเขตการปกครอง แต่ยังมีเหตุผลด้านเศรษฐกิจและความมั่นคงเข้ามาเกี่ยวข้อง

เมื่อวันที่ 23 เมษายน 2555 มีรายงานว่า นายกเทศมนตรีนครแม่สอดในขณะนั้นเสนอร่างพระราชบัญญัติจัดตั้งจังหวัดแม่สอดต่อที่ประชุม โดยต้องการให้พื้นที่ชายแดน 5 อำเภอ ได้แก่

• อำเภอแม่สอด

• อำเภอแม่ระมาด

• อำเภอพบพระ

• อำเภอท่าสองยาง

• อำเภออุ้มผาง

แยกออกจากจังหวัดตากและรวมกันเป็นจังหวัดแม่สอด

เหตุผลสำคัญคือที่ตั้งของจังหวัดตากอยู่ห่างจากกลุ่มอำเภอชายแดน ทำให้ประชาชนต้องเสียเวลาและค่าใช้จ่ายในการเดินทางไปติดต่อราชการ อีกทั้งยังมีความเสี่ยงด้านการเดินทาง

อีกด้านหนึ่ง พื้นที่ดังกล่าวมีศักยภาพในการพัฒนาอุตสาหกรรม การท่องเที่ยว และการค้าชายแดนกับประเทศเพื่อนบ้าน โดยเฉพาะการเชื่อมโยงตามแนวระเบียงเศรษฐกิจตะวันออก–ตะวันตก หรือ East-West Economic Corridor

จุดที่น่าสนใจคือ แม่สอดไม่ได้ถูกมองเป็นเพียงอำเภอชายแดน แต่ถูกวางภาพให้เป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจที่สามารถเชื่อมโยงการค้าและการลงทุนระหว่างประเทศได้

อย่างไรก็ตาม การเสนอจัดตั้งจังหวัดแม่สอดในครั้งนั้นไม่ได้ทำให้เกิดจังหวัดใหม่ขึ้นจริง และแม่สอดยังคงเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดตาก

2. ฝาง จังหวัดเชียงใหม่ มีประชาชนร่วมเสนอร่างกฎหมายกว่า 10,000 รายชื่อ

อีกหนึ่งพื้นที่ที่มีหลักฐานทางกฎหมายชัดเจนคือ กลุ่มอำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่

ความพยายามจัดตั้งจังหวัดฝางมีความสำคัญ เพราะไม่ได้หยุดอยู่แค่การพูดคุยหรือการรณรงค์ในพื้นที่ แต่เคยมีการเข้าชื่อเสนอร่างพระราชบัญญัติโดยประชาชนจริง

เมื่อวันที่ 16 มิถุนายน 2552 มีการเสนอร่างพระราชบัญญัติตั้งจังหวัดฝางต่อประธานรัฐสภา โดยมีประชาชนร่วมเข้าชื่อ และหลังการตรวจสอบคุณสมบัติแล้วมีรายชื่อที่ถูกต้อง 10,753 คน

ข้อเสนอระบุให้แยกพื้นที่ 3 อำเภอออกจากจังหวัดเชียงใหม่ ได้แก่

• อำเภอฝาง

• อำเภอแม่อาย

• อำเภอไชยปราการ

แล้วรวมกันจัดตั้งเป็นจังหวัดฝาง โดยกำหนดให้อำเภอฝางเปลี่ยนชื่อเป็นอำเภอเมืองฝาง

เหตุผลสำคัญเกี่ยวข้องกับการที่จังหวัดเชียงใหม่มีพื้นที่กว้างขวางและมีประชากรจำนวนมาก ทำให้ประชาชนบางส่วนไม่ได้รับความสะดวกในการติดต่อราชการ การมีจังหวัดใหม่จึงถูกมองว่าอาจช่วยให้การบริหารพื้นที่และการให้บริการประชาชนทำได้ใกล้ชิดมากขึ้น

ร่างกฎหมายดังกล่าวเคยได้รับการรับรองจากนายกรัฐมนตรีและเข้าสู่กระบวนการรัฐสภา แต่การยุบสภาเมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม 2554 ทำให้กระบวนการต้องหยุดชะงัก

ต่อมาในเดือนมีนาคม 2568 ยังมีการหยิบประเด็นจังหวัดฝางขึ้นมาสอบถามในสภาผู้แทนราษฎรอีกครั้ง โดยกระทรวงมหาดไทยชี้แจงว่าการนำร่างเดิมกลับมาพิจารณาต้องเป็นไปตามกรอบเวลาของรัฐธรรมนูญ และหากต้องการผลักดันต่อจำเป็นต้องดำเนินการตามหลักเกณฑ์และกระบวนการใหม่

เรื่องนี้จึงเป็นตัวอย่างที่สะท้อนว่า แม้มีประชาชนร่วมลงชื่อจำนวนมากและเคยเข้าสู่กระบวนการทางรัฐสภาแล้ว ก็ไม่ได้หมายความว่าจะได้รับการจัดตั้งเป็นจังหวัดโดยอัตโนมัติ

3. บัวใหญ่ จังหวัดนครราชสีมา ความพยายามที่ผลักดันต่อเนื่องหลายสิบปี

กรณีของจังหวัดบัวใหญ่ถือเป็นหนึ่งในตัวอย่างที่เห็นภาพความต้องการกระจายความเจริญได้ชัดเจน

พื้นที่ที่เสนอให้จัดตั้งจังหวัดบัวใหญ่ประกอบด้วย 8 อำเภอ ได้แก่

1. อำเภอบัวใหญ่

2. อำเภอคง

3. อำเภอบ้านเหลื่อม

4. อำเภอโนนแดง

5. อำเภอประทาย

6. อำเภอแก้งสนามนาง

7. อำเภอสีดา

8. อำเภอบัวลาย

ทั้งหมดเป็นพื้นที่ที่เสนอให้แยกออกจากจังหวัดนครราชสีมา

เมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม 2555 ตัวแทนประชาชนจาก 8 อำเภอได้ร่วมกันเสนอร่างพระราชบัญญัติตั้งจังหวัดบัวใหญ่ โดยมีรายชื่อผู้ร่วมเสนอรวม 20,582 คน

ตัวเลขดังกล่าวเป็นจุดที่ทำให้กรณีนี้ได้รับความสนใจ เพราะเป็นการรวมตัวของประชาชนในหลายอำเภอเพื่อผลักดันการเปลี่ยนแปลงเขตการปกครอง

เหตุผลที่ผู้ผลักดันยกขึ้นมาอธิบาย ได้แก่ จังหวัดนครราชสีมามีพื้นที่กว้างใหญ่และมีอำเภอจำนวนมาก ทำให้การกระจายบริการภาครัฐและการพัฒนาพื้นที่ห่างไกลทำได้ยาก

โดยเฉพาะกลุ่มอำเภอบัวใหญ่ มีรายงานว่าบางอำเภออยู่ห่างจากตัวจังหวัดนครราชสีมาเกิน 100 กิโลเมตร ทำให้การเดินทางไปติดต่อราชการมีต้นทุนทั้งด้านเวลาและค่าใช้จ่าย

นอกจากนี้ ยังมีการกล่าวถึงปัญหาความเหลื่อมล้ำด้านงบประมาณ การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน และข้อจำกัดด้านน้ำเพื่อการเกษตร

อย่างไรก็ตาม แนวคิดจัดตั้งจังหวัดบัวใหญ่ไม่ได้รับการสนับสนุนเป็นเอกฉันท์ มีทั้งฝ่ายที่เห็นด้วยและฝ่ายที่กังวลเกี่ยวกับผลกระทบต่อจังหวัดนครราชสีมา รวมถึงภาระงบประมาณและการบริหารราชการ

ในปี 2557 กระบวนการเสนอร่างกฎหมายภาคประชาชนยังประสบข้อจำกัดจากการเปลี่ยนแปลงทางรัฐธรรมนูญ ทำให้ไม่สามารถเดินหน้าต่อในรูปแบบเดิมได้

กรณีบัวใหญ่จึงไม่ได้สะท้อนแค่ความต้องการมีจังหวัดใหม่ แต่ยังแสดงให้เห็นว่าการกระจายความเจริญและการจัดสรรทรัพยากรเป็นประเด็นที่มีความละเอียดอ่อนในระดับพื้นที่

4. สว่างแดนดิน จังหวัดสกลนคร ความหวังสร้างศูนย์กลางเศรษฐกิจแห่งใหม่

ขยับมาที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ อำเภอสว่างแดนดิน จังหวัดสกลนคร ก็เป็นอีกพื้นที่ที่เคยถูกเสนอให้จัดตั้งจังหวัดใหม่

กรณีนี้แตกต่างจากฝางและบัวใหญ่ เพราะมีการผลักดันผ่านกลไกของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

ในเดือนกรกฎาคม 2567 มีการเสนอญัตติให้สภาผู้แทนราษฎรตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญขึ้นมาศึกษาการจัดตั้งจังหวัดสว่างแดนดินและจังหวัดทุ่งสง โดยนายชัยมงคล ไชยรบ และนายสุธรรม จริตงาม เป็นผู้เสนอ

สำหรับสว่างแดนดิน แนวคิดคือการแยกอำเภอสว่างแดนดินออกจากจังหวัดสกลนครเพื่อจัดตั้งเป็นจังหวัดใหม่

เหตุผลที่เสนอไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเรื่องความสะดวกในการติดต่อราชการ แต่ยังรวมถึงการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน การกระจายความเจริญ และการสร้างพื้นที่เศรษฐกิจใหม่

เป้าหมายที่ผู้เสนอญัตติกล่าวถึงยังครอบคลุมการพัฒนาให้เป็นศูนย์กลางด้านการเงิน การค้า การลงทุน อุตสาหกรรม การคมนาคม การศึกษา และเทคโนโลยี

ประเด็นนี้ทำให้เห็นว่าแนวคิดการจัดตั้งจังหวัดใหม่ในยุคปัจจุบันไม่ได้มองแค่การแบ่งเขตการปกครอง แต่ยังเชื่อมโยงกับความคาดหวังในการสร้างศูนย์กลางเศรษฐกิจระดับภูมิภาคด้วย

อย่างไรก็ตาม ญัตติที่เสนอให้ตั้งคณะกรรมาธิการศึกษายังไม่ใช่การผ่านร่างพระราชบัญญัติจัดตั้งจังหวัด และยังไม่ใช่การอนุมัติให้สว่างแดนดินเป็นจังหวัดใหม่

5. ทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช เมืองศูนย์กลางคมนาคมที่อยากบริหารพื้นที่ใกล้ชิดขึ้น

อีกหนึ่งพื้นที่ที่ถูกเสนอในญัตติเดียวกันคือ อำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช

ทุ่งสงเป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญด้านการคมนาคมและการเชื่อมโยงพื้นที่ภาคใต้ โดยมีบทบาทเป็นศูนย์กลางการเดินทางและกิจกรรมทางเศรษฐกิจของพื้นที่โดยรอบ

ข้อเสนอในปี 2567 ต้องการแยกอำเภอทุ่งสงออกจากจังหวัดนครศรีธรรมราช เพื่อจัดตั้งเป็นจังหวัดทุ่งสง

เหตุผลสำคัญที่ปรากฏในข้อเสนอ ได้แก่ ปัญหาด้านระยะทางและภูมิประเทศ ซึ่งทำให้ประชาชนในพื้นที่ห่างไกลต้องใช้เวลาเดินทางไปติดต่อราชการกับศูนย์กลางจังหวัดมากขึ้น

นอกจากนี้ ยังมีเป้าหมายพัฒนาพื้นที่ให้เป็นศูนย์กลางด้านการค้า การลงทุน อุตสาหกรรม การคมนาคม และการศึกษา

แต่ประเด็นนี้ก็มีความคิดเห็นที่แตกต่างกันเช่นกัน มีผู้แสดงความไม่เห็นด้วยกับการแยกทุ่งสงออกจากจังหวัดนครศรีธรรมราช โดยตั้งคำถามถึงความจำเป็นและผลกระทบต่อโครงสร้างการบริหารจังหวัดเดิม

ในทางการเมือง ญัตติขอศึกษาการจัดตั้งจังหวัดสว่างแดนดินและจังหวัดทุ่งสงถูกบรรจุไว้ในระเบียบวาระของสภาผู้แทนราษฎรในเวลาต่อมา แต่การเสนอญัตติยังต้องแยกจากการอนุมัติจัดตั้งจังหวัดจริง

กรณีทุ่งสงจึงเป็นตัวอย่างของการนำประเด็นคมนาคมและการพัฒนาศูนย์กลางเศรษฐกิจมาผูกกับข้อเสนอเปลี่ยนแปลงเขตการปกครอง

ทำไมหลายพื้นที่จึงอยากแยกจังหวัดใหม่?

เมื่อพิจารณาทั้ง 5 กรณี จะเห็นว่ามีเหตุผลร่วมกันหลายประการ แม้บริบทของแต่ละพื้นที่จะแตกต่างกัน

1. ลดระยะทางและค่าใช้จ่ายในการติดต่อราชการ

พื้นที่ที่อยู่ห่างจากตัวจังหวัดเดิมมักต้องแบกรับต้นทุนการเดินทาง โดยเฉพาะประชาชนที่ต้องติดต่อหน่วยงานราชการเป็นประจำ

การมีจังหวัดใหม่อาจช่วยให้หน่วยงานบริหารและบริการประชาชนอยู่ใกล้ขึ้น แต่ต้องพิจารณาควบคู่กับทางเลือกอื่น เช่น การเพิ่มบริการระดับอำเภอและการใช้ระบบดิจิทัล

2. กระจายงบประมาณและโอกาสทางเศรษฐกิจ

บางพื้นที่มองว่าการอยู่ภายใต้จังหวัดขนาดใหญ่ทำให้การพัฒนาไม่ทั่วถึง จึงต้องการมีศูนย์กลางการบริหารและแผนพัฒนาที่ตอบโจทย์พื้นที่มากขึ้น

อย่างไรก็ตาม การตั้งจังหวัดใหม่ไม่ได้รับประกันว่าจะได้รับงบประมาณเพิ่มขึ้นหรือทำให้เศรษฐกิจเติบโตโดยอัตโนมัติ

3. สร้างศูนย์กลางเศรษฐกิจของตัวเอง

แม่สอดมีประเด็นเศรษฐกิจชายแดน ส่วนสว่างแดนดินและทุ่งสงมีข้อเสนอเกี่ยวกับการพัฒนาศูนย์กลางการค้า การลงทุน และคมนาคม

แต่ละพื้นที่จึงมีความคาดหวังว่าจะสามารถกำหนดทิศทางการพัฒนาที่สอดคล้องกับศักยภาพของตัวเองได้มากขึ้น

4. เพิ่มประสิทธิภาพการบริหารพื้นที่

การมีจังหวัดใหม่อาจช่วยให้การประสานงานระหว่างหน่วยงานภาครัฐทำได้ใกล้ชิดกับพื้นที่มากขึ้น แต่ก็ต้องแลกกับการจัดตั้งหน่วยงานใหม่ บุคลากร งบประมาณ และระบบบริหารราชการเพิ่มเติม

การตั้งจังหวัดใหม่ไม่ใช่เรื่องที่ทำได้ทันที

ตามมาตรา 52 แห่งพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 การตั้ง ยุบ หรือเปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดต้องตราเป็นพระราชบัญญัติ

นั่นหมายความว่า การมีผู้สนับสนุนจำนวนมาก การเสนอญัตติในสภา หรือการจัดทำข้อเสนอจากภาคประชาชน ยังไม่เพียงพอที่จะทำให้พื้นที่ใดกลายเป็นจังหวัดใหม่ได้ทันที

นอกจากความต้องการของประชาชนแล้ว ยังต้องพิจารณาความเหมาะสมด้านการบริหาร งบประมาณ บุคลากร การให้บริการสาธารณะ และผลกระทบต่อจังหวัดเดิมด้วย

สิ่งสำคัญคือการจัดตั้งจังหวัดใหม่ต้องสร้างประโยชน์ให้ประชาชนโดยรวม ไม่ใช่เพียงเปลี่ยนชื่อหรือเปลี่ยนเส้นแบ่งเขตการปกครองเท่านั้น

สรุป: จังหวัดใหม่อาจเริ่มจากความหวัง แต่ต้องพิสูจน์ความคุ้มค่า

แม่สอด ฝาง บัวใหญ่ สว่างแดนดิน และทุ่งสง เป็น 5 พื้นที่ที่สะท้อนความพยายามผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเขตการปกครองของประเทศไทย

แม้แต่ละแห่งจะมีเหตุผลแตกต่างกัน ตั้งแต่เศรษฐกิจชายแดน การเข้าถึงบริการรัฐ ความเหลื่อมล้ำในการพัฒนา ไปจนถึงการสร้างศูนย์กลางเศรษฐกิจใหม่ แต่มีจุดร่วมสำคัญคือความคาดหวังที่จะให้การบริหารพื้นที่ตอบสนองประชาชนได้ดีขึ้น

อย่างไรก็ตาม ทั้ง 5 กรณีไม่ควรถูกเข้าใจว่าได้รับอนุมัติจัดตั้งเป็นจังหวัดแล้ว และสถานะของข้อเสนอแต่ละแห่งก็แตกต่างกัน

คำถามที่น่าสนใจจึงไม่ใช่เพียงว่า ประเทศไทยควรมีจังหวัดเพิ่มอีกกี่แห่ง แต่คือการมีจังหวัดใหม่จะช่วยแก้ปัญหาเดิมได้จริงหรือไม่ และจะทำให้ประชาชนมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นอย่างเป็นรูปธรรมได้มากเพียงใด

เพราะท้ายที่สุดแล้ว เป้าหมายของการแบ่งเขตการปกครองไม่ควรอยู่ที่จำนวนจังหวัด แต่อยู่ที่ประชาชนจะได้รับบริการและโอกาสในการพัฒนาที่ดีขึ้นจริงหรือไม่

หมายเหตุด้านข้อมูล: บทความนี้นำเสนอข้อเสนอและความเคลื่อนไหวในช่วงเวลาที่มีหลักฐานอ้างอิง ไม่ได้หมายความว่าทั้ง 5 พื้นที่กำลังอยู่ในกระบวนการจัดตั้งจังหวัดพร้อมกัน ข้อมูลสถานะทางกฎหมายควรตรวจสอบกับหน่วยงานรัฐอีกครั้ง