เปิด 8 สิ่งที่ขาดไม่ได้ในงานปาร์ตี้ของสตรีสมัยอยุธยา! ย้อนบรรยากาศงานสังสรรค์หญิงชั้นสูง หรูหราด้วยอาหาร ดนตรี และเครื่องหอม

หากย้อนเวลากลับไปในสมัยกรุงศรีอยุธยา งานสังสรรค์ของสตรีในครอบครัวขุนนางหรือเจ้านายย่อมมีบรรยากาศแตกต่างจากงานปาร์ตี้ในปัจจุบันอย่างมาก เพราะยังไม่มีเครื่องเสียงหรือความบันเทิงแบบสมัยใหม่ แต่มีทั้งการเลี้ยงอาหาร การสนทนา ดนตรี การแสดง และข้าวของเครื่องใช้ที่สะท้อนฐานะของเจ้าภาพ

แม้หลักฐานทางประวัติศาสตร์จะไม่ได้บันทึกภาพงานเลี้ยงส่วนตัวของสตรีไว้อย่างละเอียด แต่เมื่อพิจารณาจากบันทึกชาวต่างชาติ จิตรกรรมฝาผนัง และหลักฐานเกี่ยวกับวิถีชีวิตคนอยุธยา ก็พอจะเห็นองค์ประกอบที่อาจพบได้ในงานชุมนุมสังสรรค์ของสตรีชั้นสูง

🥇 อันดับ 1 สำรับอาหารและขนมหวาน หัวใจของการต้อนรับแขก

สิ่งที่ขาดไม่ได้เมื่อมีแขกมาเยือนคืออาหารและของว่าง บันทึกของซีมง เดอ ลาลูแบร์ ราชทูตฝรั่งเศสที่เดินทางมายังกรุงศรีอยุธยาในสมัยสมเด็จพระนารายณ์ ระบุถึงธรรมเนียมเจ้าบ้านที่นำผลไม้ ของว่าง และของหวานมาเลี้ยงแขก บางโอกาสยังมีการจัดอาหารคาวให้รับประทานด้วย

อาหารทั่วไปของชาวอยุธยามีข้าว ปลา น้ำพริก และผักเป็นองค์ประกอบสำคัญ ส่วนผลไม้และขนมจากร้านค้าหลากหลายกลุ่มก็เป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมการกินในเมืองหลวง

หากเป็นงานเลี้ยงของครอบครัวผู้มีฐานะ สำรับอาหารอาจจัดอย่างประณีตและเลือกวัตถุดิบที่ดีเป็นพิเศษ เพื่อแสดงน้ำใจและฐานะของเจ้าภาพ

🥈 อันดับ 2 วงดนตรีไทย เติมความครึกครื้นให้วงสนทนา

ดนตรีเป็นส่วนหนึ่งของสังคมอยุธยาที่มีหลักฐานกล่าวถึงอย่างชัดเจน ทั้งดนตรีในราชสำนัก ดนตรีประกอบพิธี และดนตรีเพื่อความบันเทิงของผู้คนทั่วไป

หลักฐานจากเอกสารคำให้การขุนหลวงวัดประดู่ทรงธรรม ซึ่งนำมาศึกษาประวัติศาสตร์ดนตรีอยุธยา พบการกล่าวถึงดนตรีและกิจกรรมที่เกี่ยวข้องหลายด้าน แสดงให้เห็นว่าดนตรีมีบทบาทอยู่ในชีวิตผู้คนอย่างกว้างขวาง

ในงานสังสรรค์ของผู้มีฐานะ การบรรเลงดนตรีสดจึงเป็นองค์ประกอบที่เหมาะกับการสร้างบรรยากาศ โดยอาจมีวงดนตรีหรือผู้ขับร้องมาสร้างความเพลิดเพลิน ทั้งนี้ ไม่ควรเหมารวมว่าทุกงานเลี้ยงส่วนตัวจะต้องมีวงดนตรีประจำงาน

🥉 อันดับ 3 เครื่องหอมและเครื่องประทินโฉม เสน่ห์ที่มองไม่เห็นแต่สัมผัสได้

สตรีชั้นสูงในสมัยอยุธยาให้ความสำคัญกับการดูแลรูปลักษณ์ เครื่องหอมและเครื่องประทินโฉมจึงเป็นของใช้ที่สะท้อนรสนิยมและความพิถีพิถันได้เป็นอย่างดี

เครื่องหอมที่มีการกล่าวถึงในบริบทของสังคมไทยโบราณ ได้แก่ น้ำมันหอม แป้งหอม และผลิตภัณฑ์จากดอกไม้ที่มีกลิ่นหอม โดยเฉพาะในกลุ่มสตรีราชสำนักที่มีเครื่องใช้สำหรับตกแต่งร่างกายมากกว่าคนทั่วไป

การเตรียมตัวก่อนออกงานจึงอาจรวมถึงการชำระร่างกาย ประทินผิว และใช้เครื่องหอม เพื่อให้ดูงดงามและมีกลิ่นหอมเมื่อพบปะผู้คน

อันดับ 4 เชี่ยนหมากและหมากพลู ธรรมเนียมรับรองแขกที่มีความหมาย

หมากพลูเป็นวัฒนธรรมสำคัญของคนไทยในสมัยอยุธยา ไม่ได้เป็นเพียงของกินเล่น แต่ยังเกี่ยวข้องกับธรรมเนียมการต้อนรับและการแสดงน้ำใจต่อแขก

หลักฐานจากบันทึกของลาลูแบร์กล่าวถึงธรรมเนียมเจ้าบ้านที่นำเชี่ยนหมากและชาออกมาให้แขก ซึ่งสะท้อนว่าการรับรองแขกมีรายละเอียดมากกว่าการจัดอาหารเพียงอย่างเดียว

เชี่ยนหมากยังเป็นเครื่องใช้ที่สะท้อนฐานะและความประณีตของเจ้าของบ้านได้ด้วย ในงานพบปะของสตรีจึงอาจเป็นหนึ่งในสิ่งของที่พบเห็นได้ โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ใหญ่และสตรีที่คุ้นเคยกับธรรมเนียมนี้

อันดับ 5 เครื่องแต่งกายและเครื่องประดับ ประชันความงามตามฐานะ

งานสังสรรค์เป็นโอกาสที่ผู้มาร่วมงานจะได้พบปะผู้คน การแต่งกายจึงมีส่วนช่วยสะท้อนฐานะและรสนิยมของผู้สวมใส่

สตรีชั้นสูงในอยุธยามีการใช้ผ้าหลากหลายชนิด ทั้งผ้าแพรจากจีน ผ้าเยียรบับจากเปอร์เซีย และผ้าที่ทอหรือปักด้วยดิ้นเงินดิ้นทอง บางกลุ่มนิยมผ้าจับจีบ ผ้ายก และการห่มสไบเฉียงตามรูปแบบการแต่งกายในแต่ละยุค

เครื่องประดับอย่างกำไล สร้อย และแหวนก็ช่วยเสริมความงามได้อีกระดับ จึงอาจจินตนาการถึงภาพสตรีผู้มีฐานะที่แต่งกายอย่างประณีตมาพบปะกันในงานเลี้ยงได้

อันดับ 6 การแสดงและนาฏศิลป์ ความบันเทิงที่มีรากฐานจากราชสำนัก

อยุธยามีศิลปะการแสดงหลายประเภท ทั้งละคร ระบำ โขน และการแสดงหุ่น ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมความบันเทิงในยุคนั้น

โดยเฉพาะละครผู้หญิงในราชสำนัก มีสถานะเป็นศิลปะการแสดงชั้นสูงและเกี่ยวข้องกับพิธีการหรือกิจกรรมภายในราชสำนัก ไม่ใช่การแสดงที่ทุกบ้านสามารถจัดได้อย่างอิสระ

หากเป็นงานเลี้ยงระดับเจ้านายหรือราชสำนัก การแสดงจากคณะละครจึงอาจเป็นความบันเทิงที่สร้างความประทับใจให้ผู้ร่วมงานได้มาก แต่ไม่ควรเข้าใจว่าทุกงานสังสรรค์ของสตรีจะมีละครหลวงมาแสดงเสมอ

อันดับ 7 ผลไม้และของว่างตามฤดูกาล ของรับประทานเล่นระหว่างพูดคุย

นอกจากอาหารมื้อหลักแล้ว ผลไม้และของว่างยังเป็นสิ่งที่มีบทบาทในการต้อนรับแขกในสังคมอยุธยา

เมืองหลวงมีตลาดสดจำนวนมากและมีการค้าขายผลผลิตจากธรรมชาติ ทำให้ผู้คนเข้าถึงผลไม้หลากหลายชนิดตามฤดูกาล การนำผลไม้มาจัดเสิร์ฟจึงเป็นวิธีต้อนรับที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตในยุคนั้น

ผลไม้สดอาจถูกจัดเตรียมให้รับประทานระหว่างการสนทนา ส่วนขนมหวานจากร้านค้าต่าง ๆ ก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่งสำหรับเจ้าภาพที่ต้องการเพิ่มความหลากหลายให้กับสำรับ

อันดับ 8 ภาชนะและเครื่องถ้วยงดงาม รายละเอียดเล็ก ๆ ที่บอกฐานะเจ้าของบ้าน

นอกจากอาหารและเครื่องดื่มแล้ว ภาชนะที่ใช้ต้อนรับแขกก็เป็นอีกสิ่งที่ช่วยแสดงความประณีตของบ้านเรือนผู้มีฐานะ

อยุธยาเป็นเมืองการค้าระหว่างประเทศ มีสินค้าจากหลายภูมิภาคเข้ามา ทั้งผ้า เครื่องประดับ และเครื่องถ้วยชาม ภาชนะที่สวยงามจึงเป็นของใช้ที่สะท้อนรสนิยมและความมั่งคั่งได้

การจัดสำรับลงในภาชนะที่เหมาะสม รวมถึงการเลือกเครื่องถ้วยสำหรับเสิร์ฟชาและของว่าง ช่วยเพิ่มความเรียบร้อยให้กับการรับรองแขกได้เป็นอย่างดี